Nowy raport State of Health in the EU. Jak wypada w nim Polska?

Nowy raport State of Health in the EU pokazuje, że prewencja, inwestycje w zdrowie i reforma systemów ochrony zdrowia są kluczowe dla rozwoju gospodarczego Europy. UE wskazuje cztery priorytety: zwalczanie chorób przewlekłych, cyfrową transformację, wzmocnienie podstawowej opieki zdrowotnej oraz poprawę dostępu do leków. Jak wypada w tym raporcie Polska?

Najważniejszym wyzwaniem dla zdrowia publicznego w Europie pozostają choroby przewlekłe (NCDs). W 2022 roku można było uniknąć ponad 725 tys. zgonów, co pokazuje skalę problemu. Raport podkreśla narastający odsetek otyłości, brak aktywności fizycznej wśród dzieci oraz fakt, że ponad 20% piętnastolatków używa e-papierosów. UE wspiera państwa członkowskie poprzez takie inicjatywy jak Europe’s Beating Cancer Plan czy Healthier Together, a Komisja zapowiada również przedstawienie planów dotyczących zdrowia sercowo-naczyniowego, koncentrujących się na cukrzycy i otyłości u młodych osób.

Raport wskazuje, że podstawowa opieka zdrowotna w wielu krajach UE zmaga się z rosnącym zapotrzebowaniem, starzeniem się społeczeństw oraz brakami kadrowymi. W 2024 roku aż 35% dorosłych Europejczyków deklarowało długotrwałe problemy zdrowotne. Państwa członkowskie podejmują reformy, aby zwiększyć dostępność usług, poprawić ciągłość opieki oraz wzmocnić kadry medyczne. UE wspiera te działania poprzez fundusze spójności oraz Recovery and Resilience Facility, finansując m.in. rozwój opieki środowiskowej i inwestycje w regionach deficytowych.

Transformacja cyfrowa przyspieszyła dzięki inicjatywie European Health Data Space (EHDS). Inwestycje w technologie informatyczne wzrosły o 30% od 2015 roku, przynosząc rozwój sektora zdrowia cyfrowego i nowych miejsc pracy. Wszystkie kraje UE udostępniają już elektroniczną dokumentację medyczną, a europejskie środki, ponad 14,5 mld euro, wspierają rozwój e-recept, sztucznej inteligencji i usług cyfrowych.

W 2023 roku leki apteczne odpowiadały za 60% wydatków farmaceutycznych i 13% całkowitych wydatków zdrowotnych w UE. Rosnące ceny i zapotrzebowanie skłoniły państwa członkowskie do wprowadzenia reform, które poprawiają dostępność i przystępność cenową leków. UE wspiera te zmiany poprzez reformę prawa farmaceutycznego oraz regulacje HTA (oceny technologii medycznych), które mają uprościć proces wprowadzania innowacyjnych terapii na rynek.

Razem z raportem opublikowano 29 Country Health Profiles, które prezentują najnowsze dane o trendach zdrowotnych, efektywności systemów ochrony zdrowia i dostępie do farmakoterapii. Opracowanie powstało w ramach współpracy Komisji Europejskiej z OECD oraz European Observatory on Health Systems and Policies, finansowanej z programu EU4Health. Jego celem jest dostarczanie rzetelnych danych, które ułatwią podejmowanie decyzji i budowanie odpornych systemów ochrony zdrowia.

Z raportu wynika, że Polacy żyją dziś średnio 78,7 lat. To najlepszy wynik w historii, ale nadal o 3 lata krócej niż średnia UE. Autorzy zwracają uwagę, że 47 proc. mężczyzn i 56 proc. kobiet po 65. roku życia żyje z wielochorobowością, co znacząco ogranicza liczbę lat przeżytych w dobrej kondycji.

Kobiety w Polsce mają przed sobą tylko 8,6 lat zdrowego życia po 65. roku, a mężczyźni 7,8 lat. Oba wskaźniki wyraźnie odbiegają od poziomu europejskiego. Oznacza to, że choć żyjemy coraz dłużej, to ostatnie lata życia często mijają z chorobami przewlekłymi, ograniczoną sprawnością i większą potrzebą pomocy ze strony systemu ochrony zdrowia.

Raport podkreśla, że nierówności społeczno-ekonomiczne pozostają jednym z największych wyzwań zdrowotnych w kraju. Osoby o niższych dochodach częściej żyją w środowiskach zwiększających ryzyko chorób, mają trudniejszy dostęp do leczenia i rzadziej korzystają z profilaktyki. To przekłada się na widoczne różnice w długości życia i jakości opieki zdrowotnej między grupami społecznymi.

Jedną z największych bolączek epidemiologicznych w Polsce pozostaje palenie tytoniu. Wysokie wskaźniki palenia, szczególnie wśród młodych oraz rosnąca popularność e-papierosów spowalniają poprawę zdrowia publicznego. W dokumencie odnotowano również, że choć konsumpcja alkoholu spadła do ok. 10 litrów rocznie na osobę, Polska nadal przekracza średnią UE. Skutki zdrowotne nadmiernego spożycia alkoholu pozostają dla systemu zdrowia bardzo poważne.

W przeciwieństwie do wielu państw Europy, Polska znacząco skorzystała z unijnych instrumentów finansowania zdrowia. W raporcie wymieniono fundusze spójności, KPO, a także programy modernizacyjne, które stały się impulsem do reformy szpitali, cyfryzacji usług medycznych, wzmacniania interoperacyjności systemów IT i rozwoju badań. Eksperci podkreślają, że te środki mają ogromne znaczenie dla tempa modernizacji ochrony zdrowia.

Profil farmaceutyczny Polski pokazuje, że pacjenci szpitalni mają bardzo dobry dostęp do refundowanych terapii, również tych najdroższych. Inaczej wygląda to jednak w opiece ambulatoryjnej, gdzie system pokrywa jedynie 1/3 wydatków na leki, a pozostała część spoczywa bezpośrednio na pacjentach.

Choć krajowa innowacyjność farmaceutyczna pozostaje ograniczona, Polska jest dobrze osadzona w globalnych sieciach badań klinicznych, co pozwala pacjentom korzystać z nowoczesnych terapii na wczesnym etapie ich rozwoju.