Nowe uprawnienia pielęgniarek i położnych: co mogą przepisywać i na jakie badania kierować?

Rozszerzenie uprawnień zawodowych pielęgniarek i położnych staje się faktem. W Dzienniku Ustaw opublikowano ujednolicony tekst rozporządzenia Ministra Zdrowia, który precyzuje, jakie leki, środki specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyroby medyczne i badania diagnostyczne mogą być ordynowane przez te grupy zawodowe. Nowe przepisy uwzględniają również realizację świadczenia „Moje Zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”.

W Dzienniku Ustaw opublikowano właśnie ujednolicony tekst rozporządzenia Ministra Zdrowia z 18 stycznia 2018 roku, uwzględniający najnowsze zmiany z czerwca 2024 i czerwca 2025 roku. Dokument ten precyzuje, jakie leki, wyroby medyczne, środki specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz badania diagnostyczne mogą być ordynowane przez pielęgniarki i położne.

Jak podkreślono w obwieszczeniu, nowe przepisy uwzględniają zapisy dwóch istotnych nowelizacji – z 12 czerwca 2024 r. oraz 27 czerwca 2025 r. To właśnie te akty prawne rozszerzyły i doprecyzowały katalog produktów oraz procedur, z których pielęgniarki i położne mogą korzystać w codziennej praktyce zawodowej.

Zgodnie z załącznikami do rozporządzenia, pielęgniarki i położne mają obecnie uprawnienia do ordynowania leków z kilkunastu grup terapeutycznych. Na liście znajdują się między innymi:

leki przeciwwymiotne, jak ondansetron czy aprepitant;
antybiotyki stosowane w infekcjach dróg moczowych, np. trimetoprim czy furazydyna;
leki przeciwbólowe, jak tramadol i jego połączenia z paracetamolem;
środki antykoncepcji awaryjnej z octanem uliprystalu;
szczepionki ochronne dla dzieci powyżej 9. roku życia i dorosłych;
miejscowe środki znieczulające, jak lidokaina.

Dodatkowo pielęgniarki i położne mogą wystawiać recepty na środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego, np. diety mlekozastępcze oparte na hydrolizatach białek mleka.

Znaczącym elementem rozporządzenia jest również katalog wyrobów medycznych, które mogą być zlecane i przepisywane przez pielęgniarki i położne. Znalazły się wśród nich:

wkładki ortopedyczne, kule łokciowe i laski białe
pasy i poduszki przeciwodleżynowe
wyroby stomijne i środki higieniczne, jak pieluchomajtki czy cewniki
paski diagnostyczne do oznaczania glukozy i ketonów
igły do wstrzykiwań oraz zestawy do pomp insulinowych

To istotne wsparcie zwłaszcza w kontekście opieki domowej i długoterminowej, gdzie pielęgniarka często pełni funkcję pierwszego kontaktu pacjenta z systemem opieki zdrowotnej.

Rozszerzenie kompetencji zawodowych dotyczy również prawa do wystawiania skierowań na badania diagnostyczne. Pielęgniarki i położne mogą obecnie kierować pacjentów m.in. na:

badania laboratoryjne krwi, w tym morfologię, CRP, HbA1c czy profil lipidowy
badania moczu i kału
testy mikrobiologiczne (posiewy, testy antygenowe na COVID-19, RSV, grypę)
badania hormonalne i serologiczne (TSH, PSA, anty-HCV)
badania obrazowe i EKG

To istotne poszerzenie możliwości diagnostycznych pozwala na skuteczniejsze wykrywanie i monitorowanie chorób w ramach podstawowej opieki zdrowotnej.

Na mocy rozporządzenia z 27 czerwca 2025 r. pielęgniarki POZ i położne POZ uzyskały możliwość realizowania świadczenia gwarantowanego „Moje Zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej”. Jak wskazuje Ministerstwo Zdrowia, celem świadczenia jest zwiększenie dostępności do profilaktyki i oceny stanu zdrowia populacji dorosłej w Polsce. Program ten wpisuje się w szersze działania na rzecz promocji zdrowia i wczesnego wykrywania chorób cywilizacyjnych.

Nowelizacja rozporządzenia stanowi kolejny krok w kierunku wzmocnienia roli pielęgniarek i położnych w polskim systemie opieki zdrowotnej. Umożliwienie im samodzielnego ordynowania leków, kierowania na badania i zlecania wyrobów medycznych przyczynia się do usprawnienia procesu terapeutycznego i odciąża lekarzy, zwłaszcza w podstawowej opiece zdrowotnej.

Źródło: PAP/Dziennik Ustaw/MH