Nowe przepisy dotyczące zwrotów składek i finansowania świadczeń zdrowotnych – co się zmienia?

Nowa ustawa z 2025 roku wprowadza istotne zmiany w systemie opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych. Zmiany obejmują uproszczenie procedur refundacji leczenia za granicą, wprowadzenie Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich oraz lepszą współpracę z europejskimi sieciami referencyjnymi. Od 2025 roku wchodzą w życie istotne zmiany w przepisach dotyczących zwrotu składek ZUS, finansowania świadczeń opieki zdrowotnej oraz organizacji świadczeń dla osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie. Nowelizacje obejmują zarówno procedury administracyjne, jak i kwestie rozliczeń finansowych.

W 2025 roku polski system opieki zdrowotnej przeszedł ważną nowelizację, której celem jest poprawa dostępu do świadczeń zdrowotnych i usprawnienie procedur administracyjnych. Jedną z kluczowych zmian jest ulepszenie zasad refundacji leczenia w państwach UE, EOG oraz Zjednoczonym Królestwie. Nowe przepisy umożliwiają szybsze uzyskanie refundacji w pilnych przypadkach medycznych oraz dopuszczają dokumentację opinii zagranicznych lekarzy specjalistów.

Kolejnym ważnym elementem ustawy jest powołanie Ośrodków Eksperckich Chorób Rzadkich (OECR). Te specjalistyczne jednostki zapewniają diagnostykę i leczenie pacjentów z rzadkimi schorzeniami, współpracując zarówno z innymi ośrodkami w Polsce, jak i zagranicznymi sieciami referencyjnymi. Status OECR jest przyznawany na 5 lat i wymaga spełnienia określonych warunków, takich jak liczba pacjentów, kwalifikacje personelu czy prowadzone badania kliniczne.

Nowelizacja ustawy realizuje przepisy rozporządzenia UE nr 883/2004 oraz dyrektywy 2011/24/UE, mające na celu ochronę praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej. Dzięki temu pacjenci mogą liczyć na bardziej przejrzyste procedury i szybszy dostęp do wysokospecjalistycznej opieki zdrowotnej.

Dzięki wprowadzonym zmianom polski system zdrowotny staje się bardziej dostępny, efektywny i przyjazny pacjentom, a szczególnie tym zmagającym się z chorobami rzadkimi, dla których szybka diagnoza i dostęp do leczenia jest kluczowy.

Jedną z kluczowych zmian jest wprowadzenie automatycznego mechanizmu zwrotu nadpłat składek. ZUS będzie zobowiązany dokonywać zwrotu kwot przekraczających dziesięciokrotność kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym z urzędu po złożeniu przez płatnika składek rocznego rozliczenia. W przypadku braku numeru rachunku bankowego zwrot nastąpi na wniosek przygotowany elektronicznie w systemie ZUS, przy wykorzystaniu podpisu kwalifikowanego, podpisu zaufanego lub innych form autoryzacji elektronicznej.

Dodatkowo, nowelizacja określa, że kwoty nadpłat, które nie przekraczają dziesięciokrotności kosztów upomnienia, zostaną rozliczone na koncie płatnika składek do końca roku podatkowego, co usprawnia obsługę drobnych nadpłat i ogranicza formalności.

Ustawa wprowadza zmiany w zakresie finansowania świadczeń zdrowotnych dla osób stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności innych osób. Oddziały wojewódzkie NFZ będą finansować świadczenia świadczone na terenie województwa wyłącznie przez podmioty posiadające umowę z Funduszem. Nowelizacja doprecyzowuje także odpowiedzialność właścicieli i pracowników aptek oraz podmiotów leczniczych związanych z NFZ.

Wprowadzono także możliwość zawierania umów na czas nieoznaczony dla podstawowej opieki zdrowotnej (z wyjątkiem nocnej i świątecznej), co ma zapewnić stabilność świadczeń.

Nowe przepisy jednoznacznie wskazują, że osoby umieszczone w takich ośrodkach nie mają prawa wyboru świadczeniodawcy – decyzje te podejmuje kierownik ośrodka. Świadczenia niemożliwe do zapewnienia w ośrodku są realizowane przez podmioty lecznicze dla osób pozbawionych wolności, a koszty pokrywa budżet państwa.

Dodatkowo, kierownik ośrodka decyduje o konieczności udzielenia świadczeń w sytuacjach nagłych, a przepisy o skierowaniu na leczenie w ramach NFZ nie mają zastosowania w tych przypadkach.

Ustawa nakłada na laboratoria obowiązek stałego udziału w zewnętrznych programach oceny jakości badań laboratoryjnych, zarówno krajowych, jak i międzynarodowych, w celu zapewnienia wysokiej jakości diagnostyki medycznej. Laboratoria muszą także prowadzić wewnętrzną kontrolę jakości wszystkich wykonywanych badań.