NIK: Samorządowa polityka zdrowotna nieskuteczna

Samorządowe programy polityki zdrowotnej, ze względu na ograniczony zakres, nie przyczyniły się w istotny sposób do poprawy zdrowia i jakości życia Polaków – wynika z najnowszego raportu NIK. Obok niewielkich nakładów finansowych przeznaczanych na ten cel, skuteczność działań obniżają także uwarunkowania prawne i organizacyjne. Brakuje m.in. precyzyjnych wskazówek dotyczących opracowywania, wdrażania i monitorowania programów. W obecnej formie programy utrwalają tylko nierówności w dostępie do świadczeń zdrowotnych – wskazuje Najwyższa Izba Kontroli.

Opracowywanie, realizacja oraz ocena efektów programów polityki zdrowotnej należy do zadań własnych gmin, powiatów i województw. Mimo to niewiele samorządów decyduje się na finansowanie programów polityki zdrowotnej. Powodem jest brak funduszy na ten cel. Udział wydatków poniesionych przez samorządy na programy polityki zdrowotnej jest znikomy. W 2015 r. wyniósł tylko 0,04 proc. ogółu wydatków samorządów.

Oprócz niewielkich nakładów finansowych na małą skuteczność samorządowych programów polityki zdrowotnej wpływ mają także wady systemowe. Przede wszystkim dostępność programów zależy od miejsca zamieszkania. Jest znacznie ograniczona dla mieszkańców gmin o niskich dochodach, ponieważ liczba i zakres programów są uzależnione od statusu materialnego danego samorządu. Różnice pomiędzy bogatymi, zurbanizowanymi województwami, a regionami biedniejszymi są znaczne i mogą być nawet dziesięciokrotne. NIK zauważa także, że brakuje precyzyjnych wskazówek dotyczących opracowywania, wdrażania, realizowania i monitorowania programów. Niewystarczająca jest również koordynacja realizacji programów przez samorządy, co skutkuje powielaniem niektórych działań na danym obszarze.

Mimo trudności systemowych kontrolowane samorządy podejmowały inicjatywy prozdrowotne w zakresie ochrony zdrowia mieszkańców. W latach 2013 - 2015 zbadane jednostki zrealizowany 178 programy polityki zdrowotnej, które kosztowały ponad 38 mln zł. Dominowały w nich działania profilaktyczne, obejmujące m.in. nieobowiązkowe szczepienia ochronne. Większość skontrolowanych podmiotów prowadziła kampanie informacyjne o realizowanych programach, tak aby mieszkańcy mogli się dowiedzieć o możliwości skorzystania z nich. NIK zauważa jednak, że połowa kontrolowanych samorządów nie analizowała efektów programów i nie oceniała ich skuteczności.

Izba w ramach kontroli wysłała do wszystkich jednostek samorządu terytorialnego elektroniczny kwestionariusz. Odpowiedziało na niego ponad 70 proc. respondentów. Badanie obejmowało 2015 r. Wykazało ono, że:

Ponadto zaobserwowano zależność pomiędzy opracowaniem dokumentu strategicznego w zakresie ochrony zdrowia, a realizacją programów polityki zdrowotnej: samorządy posiadające strategię zdecydowanie częściej podejmowały się realizacji programów, niż te bez strategii.

We wnioskach końcowych NIK zwraca się do Ministerstwa Zdrowia o stworzenie we współpracy z NFZ, Agencją Oceny Technologii Medycznej i Taryfikacji, środowiskiem eksperckim i samorządowym zbioru dobrych praktyk dotyczących samorządowych programów polityki zdrowotnej, wraz z wzorcowymi programami, których tematyka powinna odnosić się do najistotniejszych zidentyfikowanych problemów zdrowotnych Polaków. Zdaniem NIK konieczne jest również zapewnienie stałego i adekwatnego do potrzeb źródła finansowania samorządowych programów polityki zdrowotnej oraz koordynacja działań podejmowanych w ramach programów pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego, a  administracją rządową i NFZ.

NIK wnosi także do Ministra Zdrowia o zmianę przepisów tak, aby:

W ocenie NIK, zaproponowane rozwiązania prawne ułatwiłyby wdrażanie programów, gwarantując zachowanie odpowiedniej jakości i uniezależniając datę rozpoczęcia ich realizacji od oczekiwania, często długotrwałego, na opinię Agencji.

Aleksandra Smolińska

Źródło: NIK