NIK: Rządowe programy wczesnego wykrywania raka nieskuteczne

Jak wynika z najnowszej kontroli NIK, liczba kobiet zgłaszających się na badania cytologiczne spadła, a zasadniczy cel Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych, czyli zmniejszenie zachorowalności i umieralności z powodu raka piersi i raka szyjki macicy nie został osiągnięty. Kontrola została przeprowadzona na Lubelszczyźnie.

Celem kontroli NIK była ocena skuteczności realizacji zadań w ramach Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych (NPZChN) w latach 2011-2015. Program miał przede wszystkim upowszechniać profilaktykę i polegał na zachęceniu kobiet w wieku 50-69 lat do wykonywania badań mammograficznych oraz kobiet w wieku 25-59 lat do wykonywania badań cytologicznych. Odbywało się to poprzez działalność informacyjno-edukacyjną, akcje medialne, wysyłkę imiennych zaproszeń na badania.

W ocenie NIK skuteczność tych działań była ograniczona

Skontrolowane Wojewódzkie Ośrodki Koordynujące nie dokonywały analiz danych o zgłaszalności kobiet na badania przesiewowe, a także prowadziły większość akcji promocyjno-profilaktycznych na terenach o wysokiej zgłaszalności kobiet na badania mammograficzne i cytologiczne. Pomijano obszary, gdzie zgłaszalność na te badania była najniższa.

W województwie lubelskim następował systematyczny spadek wskaźników objęcia badaniami cytologicznymi kobiet w wieku od 25 do 59 lat (z 28,1% w 2011 r. do 22,1% w 2015 r., średnia krajowa w 2014 r. wynosiła 22,06%). Jednocześnie zgłaszalność kobiet w wieku od 50 do 69 lat na badania mammograficzne wzrosła o 4,4% z poziomu 44,8% w 2011 r. do 49,2% w 2015 r. (średnia krajowa 48,05%).

Pomimo tego, że w kontrolowanym okresie (tj. w latach 2011-2015) wysłano 909 tys. zaproszeń i wydano na ten cel 1.192,6 tys. zł, na badania cytologiczne zgłosiło się zaledwie 59,7 tys. kobiet. co oznaczało średnią roczną zgłaszalność na poziomie zaledwie 6,6% (w stosunku do wielkości populacji kobiet w wieku 25-69 lat).

Nie zmniejszyła się umieralność

NIK zwraca uwagę, że nie osiągnięto zasadniczego celu Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych, czyli zmniejszenia zachorowalności i umieralności z powodu raka piersi i raka szyjki macicy. Z dostępnych raportów statystycznych Krajowego Rejestru Nowotworów za lata 2011-2013 wynika, że w województwie lubelskim następował systematyczny wzrost zachorowań na te nowotwory. W podanych latach na raka piersi zachorowało kolejno: 454, 482 i 534 kobiet w wieku od 50 do 69 lat (ogółem: 778, 813 i 895 kobiet), a na raka szyjki macicy: 86, 93 i 96 kobiet w wieku od 25 do 59 lat (ogółem: 144, 170 i 175 kobiet). Umieralność z powodu raka piersi w grupie wiekowej 50-69 lat w województwie lubelskim wyniosła w tym okresie: 113, 102 i 118 kobiet, a z powodu raka szyjki macicy w grupie wiekowej od 25 do 59 lat zmarło: 36, 39 i 36 kobiet.

Trzeba poprawić skuteczność działań

Jak podkreśla NIK, wyniki kontroli wskazują na potrzebę zwiększenia efektywności działań, mających na celu zachęcenie kobiet do poddawania się badaniom cytologicznym i mammograficznym. Aktualnym pozostaje wniosek, sformułowany przez NIK w 2014 r., dotyczący wprowadzenia zmian w systemach informatycznych NFZ, umożliwiających gromadzenie i analizę informacji o wszystkich badaniach cytologicznych i mammograficznych wykonanych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, programów profilaktycznych i leczenia szpitalnego, w celu zapewnienia rzeczywistych danych o zgłaszalności na te badania, co pozwoli na rzetelną ocenę efektywności Narodowego Programu Zwalczania Chorób Nowotworowych.

Jak pokazuje kontrola NIK, nawet największe środki finansowe nie przyniosą spodziewanych efektów, jeśli nie będą wydawane z głową. Wygląda na to, że ministerstwo ma tym razem problem nie z pieniędzmi, ale ze skutecznym egzekwowaniem zleconych przez siebie zadań. 

Aleksandra Smolińska

Źródło: NIK