NIK: niewystarczające środki z PFRON na pomoc dla osób z niepełnosprawnościami na Mazowszu

Niewystarczające środki będące w dyspozycji Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie powodowały, że powiaty wprowadzały w życie dodatkowe zasady przyznawania dofinansowania, pomimo braku stosownej podstawy prawnej - czytamy w najnowszym raporcie Najwyższej Izby Kontroli.

NIK ocenia, że powiatowe centra pomocy rodzinie (PCPR) prawidłowo wykonywały zadania związane z dofinansowaniem zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze dla osób z niepełnosprawnościami, ale z powodu niewystarczających środków zmuszony były wprowadzać dodatkowe zasady przyznawania dofinansowania, choć nie przewidziano takiej podstawy prawnej.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w 2021 r. około 2,3 mln Polaków pobierających świadczenia emerytalno-rentowe lub zgłoszonych do ubezpieczenia przez płatników składek ZUS, posiadało orzeczenia o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy.

W 2022 r. do 380 samorządów powiatowych w Polsce wpłynęło blisko 268 tys. wniosków o dofinansowanie zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze tj. protezy, kule, wózki inwalidzkie, aparaty słuchowe, różnego rodzaju lupy dla niedowidzących, pieluchomajtki, cewniki, na łączną kwotę ok. 440 mln zł. 

Po rozpatrzeniu złożonych wniosków, wypłacono w skali kraju ok. 250 mln zł na rzecz 165 tys. osób. Dofinansowanie uzyskało zatem niespełna 62% wnioskujących, a jego wielkość stanowiła zaledwie 57% wnioskowanej kwoty ogółem.

Kontrolą NIK objęto osiem PCPR z terenu województwa mazowieckiego. Ponadto Izba konsultowała swoją kontrolę i czerpała informację w pozostałych 34 powiatach Mazowsza.

NIK nie dostrzega nieprawidłowości w zakresie rozwiązań organizacyjnych i dofinansowania zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny. "Środki PFRON wykorzystywano zgodnie z prawem oraz gospodarnie, natomiast ze względu na ograniczoną ich ilość, w poszczególnych powiatach ustalano dodatkowe zasady przyznawania dofinansowania" - czytamy w raporcie.  Jednakże "wprowadzanie tych zasad odbywało się jednak pomimo braku stosownej podstawy prawnej w przepisach powszechnie obowiązujących". 

W związku z ograniczonymi zasobami finansowymi podejmowano również decyzje o zmianach wielkości maksymalnego dofinansowania (w ramach limitów określonych przepisami), tak aby wsparciem objąć jak największą liczbę wnioskodawców, efektywnie wykorzystując środki PFRON.

"Sądy administracyjne i wojewodowie, sprawujący nadzór nad stanowieniem aktów normatywnych przez jednostki samorządu terytorialnego, konsekwentnie kwestionowały jednak legalność tego rodzaju działań, wskazując, że nie znajdują one podstaw w regulacjach ustawowych" - zauważa Izba.

Co więcej objęte kontrolą PCPR starały się dotrzeć do jak najszerszego grona osób z niepełnosprawnościami, upowszechniając wiedzę o możliwościach i warunkach, jakie należy spełnić, aby skorzystać ze wsparcia finansowego. W wyniku audytu stron internetowych stwierdzono natomiast, że nie spełniały one wszystkich wymogów określonych w ustawie o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych oraz wynikających z obowiązujących wytycznych w zakresie dostosowania dokumentów cyfrowych i aplikacji do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

- Niezależnie od wniosków pokontrolnych skierowanych do dyrektorów PCPR, Najwyższa Izba Kontroli wskazała jednocześnie, że stosowany powszechnie przez PCPR sposób rozpatrywania wniosków o dofinansowanie może być skutecznie zakwestionowany pod względem prawnym. I to zarówno w zakresie wprowadzania dodatkowych zasad przyznawania dofinansowania, jak i w odniesieniu do powszechnie stosowanej formy rozstrzygnięcia w sprawie dofinansowania, niemającej charakteru decyzji administracyjnej - wskazuje NIK w raporcie.