NIK: chorzy u kresu życia bez pomocy. Ministerstwo nie analizuje braków w opiece paliatywnej

Najwyższa Izba Kontroli oceniła, że działania Ministerstwa Zdrowia nie poprawiły dostępu do opieki paliatywnej i hospicyjnej w Polsce. Choć wzrosło finansowanie świadczeń i zniesiono limity, pacjenci wciąż napotykają na bariery – w tym zamknięty katalog chorób uprawniających do tej opieki. NIK zwraca też uwagę na dramatyczny niedobór specjalistów i brak strategii rozwoju systemu.

Najwyższa Izba Kontroli w swoim najnowszym raporcie wskazuje, że mimo zapowiedzi poprawy sytuacji, dostęp do opieki paliatywnej i hospicyjnej (OPH) nadal pozostaje ograniczony. Winny temu ma być m.in. zamknięty katalog chorób, które kwalifikują dorosłych pacjentów do objęcia taką opieką.

Według NIK, takie rozwiązanie wyklucza z systemu wielu chorych u kresu życia, cierpiących na przewlekłe, nieuleczalne choroby spoza listy. To oznacza, że osoby wymagające wsparcia często pozostają bez profesjonalnej pomocy.

Izba zarzuca Ministerstwu Zdrowia, że nie analizowało dostępnych danych o liczbie lekarzy, pielęgniarek i pacjentów objętych opieką paliatywną. Choć resort znał prognozy dotyczące zapotrzebowania na świadczenia, nie ustalił brakującej liczby personelu medycznego potrzebnego do zapewnienia właściwej opieki.

Mimo że medycyna paliatywna została w 2020 roku wpisana na listę specjalizacji priorytetowych, nie zwiększyło to zainteresowania lekarzy tą dziedziną. Rocznie egzamin specjalizacyjny zdaje zaledwie 30–40 lekarzy, co – jak podkreśla NIK – jest stanowczo za mało, by sprostać rosnącym potrzebom starzejącego się społeczeństwa.

W ostatnich latach wzrosło finansowanie opieki paliatywnej i hospicyjnej. W 2022 roku wartość rozliczonych świadczeń wyniosła 1 mld zł, w 2023 roku 1,7 mld zł, a w pierwszej połowie 2024 roku już 0,9 mld zł.

Rosła również liczba pacjentów – z 98 tys. w 2022 r. do 105 tys. w 2023 r.. Jednak, jak podkreśla NIK, wzrost finansowania nie przełożył się na realne zwiększenie dostępności opieki, bo brakowało analiz i koordynacji działań.

Minister Zdrowia polecił co prawda zniesienie limitów na świadczenia z zakresu OPH, ale decyzja ta – zdaniem kontrolerów – nie została poprzedzona odpowiednimi analizami. W efekcie wielu świadczeniodawców nie otrzymało zapłaty za tzw. nadwykonania, czyli usługi wykonane ponad umowny limit.

NIK krytykuje również brak narzędzi oceny skuteczności nowych rozporządzeń. W 2023 roku Minister Zdrowia określił standardy organizacyjne leczenia bólu, jednak nie opracowano żadnego systemu monitorowania efektów tych zmian.

To oznacza, że nie wiadomo, czy wdrożone przepisy faktycznie poprawiły komfort i jakość życia pacjentów.

Kontrole NIK wykazały nieprawidłowości także na poziomie poszczególnych placówek. W części hospicjów stwierdzono braki kadrowe, przeterminowane leki, a nawet zbyt wąskie drzwi, uniemożliwiające transport pacjentów na łóżkach.

W kilku jednostkach odmówiono udzielenia świadczeń z powodu chorób nieujętych w katalogu kwalifikującym do OPH. Hospicja wskazywały również, że obowiązujące przepisy ograniczają im możliwość objęcia opieką osób faktycznie potrzebujących.

Najwyższa Izba Kontroli sformułowała wniosek do Ministra Zdrowia o przyspieszenie i skoordynowanie działań mających poprawić dostęp do opieki paliatywnej i hospicyjnej.

Izba podkreśla, że konieczne jest opracowanie długofalowej strategii rozwoju systemu OPH, rozszerzenie katalogu chorób kwalifikujących do opieki oraz wzmocnienie kadrowe w tej dziedzinie.

Bez tych zmian, jak ostrzega NIK, kolejne pokolenia pacjentów u kresu życia mogą pozostać bez niezbędnego wsparcia i ulgi w cierpieniu