Naukowcy sprawdzili, jak chemioterapia niszczy zdrową krew

Po raz pierwszy naukowcy systematycznie przeanalizowali wpływ chemioterapii na zdrowe komórki krwi. Badanie wykazało, że wiele leków przeciwnowotworowych powoduje mutacje genetyczne i przedwczesne starzenie się krwi, co może zwiększać ryzyko nowotworów wtórnych. Wyniki otwierają drogę do bardziej precyzyjnego i bezpiecznego leczenia onkologicznego w przyszłości.

Chemioterapia od dziesięcioleci jest podstawą leczenia nowotworów. Ratuje życie, ale niesie też ryzyko – działa systemowo, niszcząc nie tylko komórki rakowe, ale i zdrowe tkanki. Teraz naukowcy z Wellcome Sanger Institute, Uniwersytetu Cambridge i szpitala Addenbrooke’s Hospital (CUH) postanowili sprawdzić, jak dokładnie chemioterapia wpływa na zdrowe komórki krwi.

Naukowcy zsekwencjonowali genomy komórek krwi od 23 pacjentów w wieku od 3 do 80 lat, którzy byli leczeni różnymi chemioterapiami. Łącznie badani byli narażeni na 21 leków z różnych klas, w tym środki platynowe, alkilujące i antymetabolity. Porównano ich dane z wynikami dziewięciu osób, które nigdy nie otrzymywały chemioterapii.

Wyniki pokazały, że wiele (choć nie wszystkie) chemioterapii prowadzi do zwiększonej liczby mutacji w zdrowych komórkach krwi. Przykładowo, trzyletnie dziecko leczone na neuroblastomę miało więcej mutacji niż 80-latek, który nigdy nie przeszedł chemioterapii.

Zespół zidentyfikował cztery nowe sygnatury mutacji DNA, charakterystyczne dla konkretnych leków. W szczególności niektóre środki platynowe, jak karboplatyna i cisplatyna, były wyjątkowo mutagenne. Dla kontrastu, oksaliplatyna, mimo należenia do tej samej klasy, nie powodowała podobnego uszkodzenia DNA.

Szczególnie niepokojące były obserwacje dotyczące hematopoetycznych komórek macierzystych – odpowiedzialnych za produkcję wszystkich komórek krwi. W normalnym starzeniu się ich różnorodność maleje. Po chemioterapii zaobserwowano podobny proces, ale znacznie przyspieszony – zwłaszcza u dzieci.

Wyniki badania, opublikowane w Nature Genetics, są częścią projektu Mutographs, realizowanego w ramach międzynarodowej inicjatywy Cancer Grand Challenges. Eksperci podkreślają, że dzięki technologii sekwencjonowania całego genomu możliwe jest nie tylko zrozumienie skutków ubocznych chemioterapii, ale także lepsze dostosowanie terapii do pacjentów.

Mimo rosnącej roli terapii celowanych, chemioterapia nadal pozostaje podstawowym sposobem leczenia wielu nowotworów. Dlatego kluczowe jest, by była nie tylko skuteczna, ale i jak najmniej szkodliwa.