Lekarze z Ukrainy znów w centrum uwagi. Niejasne przepisy przejściowe budzą wątpliwości

Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej krytycznie ocenia projekt ustawy o wygaszeniu tzw. ustawy pomocowej dla obywateli Ukrainy, wskazując na powrót problemu uproszczonych trybów uzyskiwania prawa wykonywania zawodu lekarza. W stanowisku z 23 stycznia 2026 r. samorząd lekarski ostrzega przed brakiem czytelności przepisów przejściowych i ryzykiem chaosu prawnego. NRL apeluje także o odejście od uproszczonych ścieżek PWZ, które pomijają nostryfikację dyplomu, staż podyplomowy i egzamin z języka polskiego.

Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej (NRL) przedstawiło Stanowisko nr 4/26/P-IX dotyczące rządowego projektu ustawy o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw (druk sejmowy nr 2172).

Samorząd lekarski pozytywnie ocenia samą ideę uchylenia przepisów epizodycznych, ale wskazuje na poważne problemy w zaproponowanych regulacjach przejściowych.

Zgodnie z projektem ustawy uchylony ma zostać art. 61 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, który umożliwiał obywatelom Ukrainy uzyskanie zgody Ministra Zdrowia i warunkowego prawa wykonywania zawodu lekarza.

NRL nie zgłasza zastrzeżeń do samego uchylenia tego przepisu, podkreślając, że miał on charakter epizodyczny i obowiązywał przez 32 miesiące od 24 lutego 2022 r. Termin na składanie wniosków upłynął 24 października 2024 r.

Zastrzeżenia samorządu lekarskiego budzi natomiast art. 47 projektu ustawy, który po raz kolejny reguluje kwestie przejściowe dotyczące warunkowego PWZ.

NRL wskazuje, że byłby to trzeci przepis przejściowy odnoszący się do tego samego zagadnienia, co prowadzi do braku czytelności przepisów i niepewności prawnej.

Dodatkowo, zdaniem samorządu, treść art. 47 nie realizuje celu wskazanego w uzasadnieniu projektu ustawy.

Prezydium NRL przypomina, że sprawy dotyczące postępowań administracyjnych wobec obywateli Ukrainy zostały już uregulowane m.in. w:

ustawie z 15 maja 2024 r. (Dz.U. z 2024 r. poz. 854),

ustawie z 12 września 2025 r. (Dz.U. z 2025 r. poz. 1301).

Szczególnie druga z nich wyznaczyła 6-miesięczny termin od 30 września 2025 r. na złożenie wniosku o warunkowe prawo wykonywania zawodu i przesądziła, że rozpoczęte postępowania toczą się na dotychczasowych zasadach.

W ocenie Naczelnej Rady Lekarskiej obecna ustawa nie powinna po raz kolejny regulować sytuacji osób, które uzyskały jedynie zgodę Ministra Zdrowia.

Zasadne jest natomiast – jak wskazuje NRL – uregulowanie statusu lekarzy, którzy faktycznie uzyskali warunkowe prawo wykonywania zawodu na podstawie uchylanego art. 61 ustawy pomocowej.

Takie rozwiązanie:

umożliwi dalsze wykonywanie zawodu,

jasno określi ramy prawne pracy lekarzy,

będzie zgodne z wolą projektodawcy.

Prezydium NRL zwraca również uwagę na planowane uchylenie art. 37 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, który gwarantował prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Nowy mechanizm zakłada, że:

dostęp do pełnych świadczeń będzie uzależniony od ubezpieczenia zdrowotnego,

niezależnie od ubezpieczenia prawo do świadczeń zachowają m.in. kobiety w ciąży, dzieci do 18. roku życia, ofiary gwałtu lub tortur oraz osoby w ośrodkach zbiorowego zakwaterowania.

NRL podkreśla, że ograniczenia nie mogą dotknąć osób w stanie zagrożenia życia lub zdrowia.

W stanowisku wyraźnie wybrzmiewa także sprzeciw samorządu lekarskiego wobec utrzymywania tzw. uproszczonych trybów PWZ.

NRL przypomina, że uproszczony dostęp do zawodu:

zwalnia z nostryfikacji dyplomu spoza UE,

eliminuje obowiązek stażu podyplomowego,

nie wymaga egzaminu z języka polskiego.

Projekt ustawy nie realizuje postulatu całkowitego zniesienia tych trybów, co – zdaniem lekarzy – stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa pacjentów i jakości systemu ochrony zdrowia.