Lekarze podzieleni w sprawie form zatrudnienia

Naczelna Rada Lekarska przedstawiła wyniki raportu o preferencjach lekarzy wobec form zatrudnienia i modelu wynagrodzeń. W badaniu wykazano, że kontrakty i etaty cieszą się podobnym poparciem, a wybory respondentów zależą nie tylko od kwestii finansowych.

Ankieta, przeprowadzona przez COBIK NIL, trwała miesiąc i objęła ok. 7,6 tys. lekarzy. Grupa była reprezentatywna, a równy podział płci pozwala na wyciągnięcie, jak zaznaczył prezes Naczelnej Rady Lekarskiej Łukasz Jankowski, wiarygodnych wniosków.

Wyniki wskazują, że 64,9% respondentów pozytywnie ocenia pomysł wprowadzenia wynagrodzenia dla lekarzy specjalistów na poziomie trzykrotności średniej krajowej, wypłacanego w oparciu o umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu. Poglądy dotyczące przejścia na ten model zatrudnienia są jednak zróżnicowane. Po wyłączeniu osób już pracujących na umowę o pracę, 47,7% zadeklarowało gotowość do zmiany, 45,1% zadeklarowało sprzeciw, a 7,3% nie miało sprecyzowanej opinii w tym zakresie.

Pod względem struktury wiekowej najliczniej reprezentowani byli lekarze w wieku 30–39 lat (42,2%). Kolejną grupę stanowili respondenci w wieku 40–49 lat (18,7%), następnie 50–59 lat (16,9%) oraz poniżej 30 lat (10,1%). Udział osób w wieku 60–69 lat wyniósł 9,2%, a w wieku 70 lat i więcej – 2,9%.

Największa część badanych (66,2%) miała już ukończoną specjalizację, 22,9% znajdowało się w trakcie specjalizacji, a 3,7% stanowili lekarze bez specjalizacji. Ponadto, wśród lekarzy dentystów 3,5% nie posiadało specjalizacji, 2,7% miało ukończoną specjalizację, a 0,8% było w trakcie jej realizacji. Udział lekarzy stażystów wyniósł 0,2%, a lekarzy dentystów stażystów – 0,0%.

W kontekście formy zatrudnienia 44,4% respondentów pracowało na umowę o pracę, 42,8% na kontrakt (umowę cywilnoprawną), zaś pozostałe 12,8% zadeklarowało inne formy.

Najczęstszymi miejscami wykonywania praktyki były szpitale (64,4%) i poradnie (18,5%). Kolejne grupy to osoby prowadzące prywatne gabinety lekarskie (7,0%) lub stomatologiczne (4,6%). W instytucjach badawczych lub akademickich zatrudnionych było 1,7% badanych, natomiast 0,7% pozostawało chwilowo poza zawodem. Inne miejsca pracy wskazało 3,1% respondentów.

W zakresie przynależności do izb lekarskich 20,8% badanych należało do Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie, 9,7% do Śląskiej Izby Lekarskiej w Katowicach, 9,3% do Dolnośląskiej Izby Lekarskiej we Wrocławiu, 8,4% do Okręgowej Izby Lekarskiej w Łodzi, a 8,0% do Okręgowej Izby Lekarskiej w Krakowie. Członkowie pozostałych izb lekarskich stanowili mniejsze grupy, z których każda liczyła mniej niż 7% uczestników.

65% badanych odpowiedziało pozytywnie na pytanie „Jak ocenia Pan/Pani propozycję wprowadzenia wynagrodzenia dla lekarzy specjalistów na poziomie trzech średnich krajowych na umowę o pracę w pełnym wymiarze czasu?” Negatywnie odpowiedział co piąty pytany lekarz.  47,7% uczestników badania deklaruje gotowość do przejścia na umowę o pracę, natomiast 45,1% nie zgadza się na taką zmianę. Grupa niezdecydowanych stanowi 7,3%. Udział respondentów już zatrudnionych na umowie o pracę (23,0%) jest znaczący, co sugeruje, że preferencje form zatrudnienia należy analizować z uwzględnieniem specyfiki tej grupy.

Pytanie: „Jaka wysokość wynagrodzenia skłoniłaby Pana/Panią do przejścia
z kontraktu na umowę o pracę?” pokazało różne oczekiwania finansowe lekarzy. Większość (60%) oczekuje wynagrodzenia w przedziale 30 001 - 60 000 zł brutto. Co piąty chciałby zarabiać powyżej 60 tysięcy zł. Wskazuje to na znaczną różnicę między obecnym poziomem wynagrodzeń a oczekiwaniami finansowymi lekarzy, którzy aktualnie pracują na kontraktach i rozważają zmianę formy zatrudnienia na umowę o pracę. Dla 5% wynagrodzenie między 24 a 30 tysięcy zł jest akceptowalne.

Wśród korzyści, jakie płyną z zatrudnienia na etacie ankietowani wymieniali prawo do urlopu i innych świadczeń pracowniczych, stabilność zatrudnienia, uregulowany czas pracy, redukcja składek związanych z działalnością gospodarczą i wyższe wynagrodzenie podstawowe. Lekarze podkreślają, że umowa o pracę ogranicza ich odpowiedzialność prawną i finansową, na przykład do wysokości trzech pensji, w przypadku roszczeń pacjentów lub błędów medycznych. Wskazywano również na ochronę socjalną, obejmującą płatne zwolnienia lekarskie, urlopy macierzyńskie i rodzicielskie oraz pewność wypłaty świadczeń. Istotną rolę odgrywa także aspekt zabezpieczenia emerytalnego – respondenci zauważają, że wyższe składki na ubezpieczenie społeczne w systemie ZUS przekładają się na lepsze warunki emerytalne i poczucie pewności finansowej w przyszłości.

Wielu lekarzy dostrzega, że stałe zatrudnienie sprzyja lepszej organizacji pracy zespołowej, redukuje problem „skoczków” pojawiających się tylko na pojedyncze dyżury i zapewnia ciągłość opieki nad pacjentem, co jest korzystne dla jakości leczenia. Kolejnym istotnym obszarem jest równowaga między życiem zawodowym a prywatnym. Lekarze wskazywali, że umowa o pracę daje możliwość krótszego czasu pracy, płatnych zejść po dyżurze oraz więcej czasu dla rodziny. Dodatkową korzyścią, którą podkreślali respondenci, jest wsparcie w dalszym rozwoju zawodowym. Zauważono, że umowa o pracę może sprzyjać szkoleniom specjalizacyjnym, rozwojowi kompetencji i doskonaleniu zawodowemu przy wsparciu pracodawcy. Podsumowując, lekarze w swoich odpowiedziach otwartych dostrzegają przede wszystkim większe bezpieczeństwo prawne i finansowe, ochronę socjalną oraz emerytalną, lepszą organizację pracy, ciągłość opieki nad pacjentem oraz możliwość zachowania równowagi między pracą a życiem prywatnym.

Najczęściej wskazywaną obawą było ograniczenie elastyczności czasu pracy, a niewiele mniej odpowiedzi dotyczyło wyższych obciążeń podatkowych. Utrata możliwości dodatkowego zarobkowania była kolejnym argumentem przeciwko zatrudnieniu na etat. Lekarze mają również obawy związane z podległością służbową, możliwością oddelegowania na inne stanowiska lub oddziały, mobbingiem, brakiem motywacji wynikającej z jednolitego wynagrodzenia, jak również z niskim wynagrodzeniem netto wynikającym z wysokich obciążeń podatkowych. Podkreślano ryzyko pracy w warunkach niezgodnych z kompetencjami, problemy organizacyjne w szpitalach, brak wystarczającego wsparcia oraz niewystarczającą liczbę dni urlopowych. Obawy obejmowały także wpływ zmian systemowych na stabilność finansową placówek medycznych i możliwość ograniczenia pracy w sektorze prywatnym.

Połowa pytanych lekarzy wypowiedziała się negatywnie na temat tego, że propozycja „trzech średnich krajowych” potencjalnie wpłynie na zwiększenie liczby lekarzy w systemie ochrony zdrowia finansowanym ze środków publicznych. Tyle samo uważa, że jednak się zwiększy. Zdania na ten temat nie ma 12% pytanych.