Kontrola NIK w szpitalach powiatowych wykazała wiele nieprawidłowości

Niemal 500 mln zł finansowych skutków nieprawidłowości i aż 217 wniosków pokontrolnych. Skontrolowane szpitale miały przede wszystkim trudności z utrzymaniem stabilnego bilansu finansowego. Co jeszcze wykryła Najwyższa Izba Kontroli?

Jak czytamy w raporcie NIK, wprowadzenie stanu epidemii skutkowało zmianą sposobu finansowania szpitali, co tymczasowo poprawiło ich wyniki finansowe, ale "zaciemniło obraz".

W roku 2021, spośród 22 skontrolowanych szpitali, 16 osiągnęło dodatni wynik finansowy. Niestety, po pierwszych sześciu miesiącach roku 2022, tylko trzy spośród objętych kontrolą placówek wykazały zysk netto, a pozostałe 19 zanotowało stratę netto. W wyniku opóźnionych płatności kontrolowane szpitale musiały ponosić koszty odsetek.

Ważnym problemem jest również fakt, że niektórzy lekarze pracowali przez wiele dni bez przerwy, a nawet w ekstremalnym przypadku przez 73 godziny. Co więcej, używano aparatury medycznej bez odpowiednich przeglądów technicznych, co stwarzało poważne zagrożenie dla pacjentów. 

W 2022 roku w Polsce działało łącznie 313 szpitali powiatowych, które świadczyły usługi opieki zdrowotnej finansowanej przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Rozkład tych szpitali w poszczególnych regionach kraju prezentuje znaczną różnorodność, gdzie najniższą liczbę można zauważyć w województwie lubuskim (8), zaś największą województwo mazowieckie (44).

Jaka jest podstawowy problemem utrudniający funkcjonowanie szpitali powiatowych? To przede wszystkim pogarszająca się sytuacja finansowa, która przejawia się m.in. rosnącym zadłużeniem.

NIK powołuje się na dane Ministerstwa Zdrowia,  według których w latach 2019–2021 zobowiązania ogółem szpitali powiatowych stale rosły i wynosiły – odpowiednio – ponad 6 mld zł, niemal 6,9 mld zł oraz niecałe 7,3 mld zł. Jednocześnie zobowiązania wymagalne szpitali powiatowych na przestrzeni tych lat wynosiły – odpowiednio – ok. 803 mln zł, 724 mln zł i prawie 602 mln zł. Jak czytamy w podsumowaniu raportu według stanu na 30 czerwca 2022 r., zobowiązania ogółem szpitali powiatowych przekroczyły 7,3 mld zł, w tym zobowiązania wymagalne wyniosły prawie 777 mln zł.

W wyniku ogłoszenia stanu epidemii, zmiany w sposobie finansowania szpitali wpłynęły na ich wyniki finansowe. W latach 2019-2021, przychody ogółem szpitali objętych kontrolą NIK systematycznie wzrastały: wynosiły odpowiednio ponad 1,6 mld zł, 1,9 mld zł oraz prawie 2,4 mld zł (wzrost o ponad 46%). Na koniec I półrocza 2022 roku, te przychody przekroczyły 1,1 mld zł. W 2019 roku tylko osiem spośród kontrolowanych szpitali osiągnęło dodatni wynik finansowy, natomiast w 2020 roku było to już 13, a w 2021 roku – 16 szpitali.

Najbardziej dochodowe były oddziały utworzone w związku ze stanem epidemii COVID-19. Jednocześnie odnotowano negatywne zjawisko jakim był spadek liczby hospitalizowanych pacjentów oraz pacjentów leczonych ambulatoryjnie w związku z epidemią COVID-19 w roku 2020, w porównaniu do roku 2019 (odpowiednio o 37,5% i 23,5%).

Jednak po pierwszym półroczu 2022 roku, jedynie trzy szpitale z kontroli odnotowały zysk netto, podczas gdy 19 zanotowało stratę netto. Co dalej? Zgodnie z NIK, finansowe problemy szpitali będą się pogłębiać w reakcji na obowiązkowe podwyżki wynagrodzeń personelu medycznego.

Skontrolowane szpitale kierowały kolejność dostępu pacjentów do usług medycznych zgodnie z przejrzystymi zasadami określonymi w ustawie o prawach pacjenta. W przypadku pacjentów w stanie stabilnym, najwięcej osób oczekiwało na usługi w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej (AOS), szczególnie w poradniach kardiologicznej, okulistycznej i neurologicznej. W przypadku hospitalizacji, większość pacjentów w stanie stabilnym oczekiwała na leczenie w oddziałach okulistycznym, chirurgii urazowo-ortopedycznej i chorób wewnętrznych.

NIK zaznaczyła, że liczba oczekujących pacjentów różniła się między szpitalami, zależnie od wielkości, zakresu świadczeń i czasu funkcjonowania jako "szpital covidowy". Najdłuższy czas oczekiwania na hospitalizację zanotowano w Szpitalu w Nysie, gdzie pacjenci w stanie stabilnym oczekiwali nawet 1569 dni, czyli ponad cztery lata.

Jak podaje NIK w kontroli wykazano przede wszystkim:

• Prawie ⅓ aparatury medycznej, którą poddano kontroli, wykorzystywano w procesie leczenia pacjentów bez ważnych przeglądów technicznych. Przeglądy stanu technicznego tej aparatury przeprowadzano nawet z dwuletnim opóźnieniem, co było niezgodne z ustawą o wyrobach medycznych i mogło stanowić zagrożenie dla pacjentów;
• W trzech szpitalach lekarze zatrudnieni na umowach cywilnoprawnych świadczyli pracę przez kilka dni bez przerwy, w skrajnym przypadku nawet przez 73 godziny. NIK zwraca uwagę, że nadmierne obciążenie pracą personelu medycznego mogło negatywnie wpływać na jakość świadczonych usług, a w skrajnych przypadkach – stwarzać zagrożenie dla zdrowia pacjentów i lekarzy. Co istotne, zapis w ustawie o działalności leczniczej dotyczący odpoczynku lekarzy pełniących dyżur medyczny nie obowiązuje lekarzy udzielających świadczeń na podstawie umów cywilnoprawnych.

Ponadto ujawniono, że:

• w żadnym spośród 22 skontrolowanych podmiotów leczniczych kadra zarządzająca nie została wyłoniona w konkursach. Niektóre szpitale organizowały co prawda konkursy na stanowiska kierownicze, ale ze względu na brak rozstrzygnięcia obowiązki powierzano wybranym pracownikom;
• większość szpitali (18 z 22) nie spełniała norm zatrudnienia personelu udzielającego świadczeń zdrowotnych (zwłaszcza pielęgniarek), określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia szpitalnego. Ponadto trzy szpitale w miejsce brakujących pielęgniarek zatrudniły opiekunów medycznych, pomimo że prawo nie przewiduje takiej możliwości;
• w 17 szpitalach nie ustalano minimalnych norm zatrudnienia pielęgniarek i położnych lub robiono to w sposób nieprawidłowy. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 2012 r. w tej sprawie kierownik podmiotu leczniczego ma obowiązek ustalania takich norm co najmniej raz na trzy lata;
• pomimo obowiązku określonego w ogólnych warunkach umów o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej 12 z 22 podmiotów nie udostępniało pacjentom wszystkich wymaganych informacji (albo robiło to częściowo). Chodziło np. o godziny udzielania świadczeń, możliwość i sposób zapisania się na listę oczekujących, adres oraz numer telefonu najbliższego miejsca w którym są udzielane świadczenia nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, numery telefonów alarmowych czy udogodnienia dla osób z niepełnosprawnościami. Natomiast w jednym szpitalu, na tablicy informacyjnej Oddziału Ortopedycznego zamieszczono dane teleadresowe prywatnego gabinetu lekarskiego, w którym działalność poza szpitalem prowadziło trzech lekarzy tego oddziału. Dyrektor szpitala wyjaśnił, że dane te zostały udostępnione bez wiedzy personelu odpowiedzialnego za umieszczanie informacji na tablicy i nadmienił, że zostały one natychmiast usunięte;
• w 12 szpitalach nie zapewniano pacjentom możliwości umawiania się na wizyty drogą elektroniczną, monitorowania statusu na liście oczekujących na udzielenie świadczenia oraz powiadamiania o terminie wizyty. Stanowiło to naruszenie ustawy o świadczeniach;
• w latach 2020–2022 (I półrocze) objęte kontrolą szpitale zlecały podmiotom zewnętrznym wykonywanie świadczeń zdrowotnych z zakresu m.in. usług lekarskich, usług pielęgniarskich i położniczych, badań laboratoryjnych i diagnostyki obrazowej. W ten sposób świadczeń zdrowotnych udzielano na podstawie 6802 umów o łącznej wartości zrealizowanych zamówień ok. 9,8 mln zł. Kontrola wykazała, że część szpitali naruszała obowiązujące przepisy przy udzielaniu zamówień. W dziewięciu szpitalach nie dokonywano obowiązkowego szacowania wartości przedmiotu zamówienia. W 10 szpitalach nieprawidłowo opisywano przedmiot zamówienia, a w ośmiu podmiotach leczniczych udzielano zamówień na świadczenia zdrowotne o wartości przekraczającej każdorazowo kwotę 30 tys. euro bez przeprowadzenia konkursu ofert. Aż 2932 umowy z podmiotami zewnętrznymi (ok. 43%) zawarto bez postępowania konkursowego. Takie praktyki stanowiły naruszenie ustawy o działalności leczniczej;
• w 15 z 22 szpitali nie aktualizowano wpisów do Krajowego Rejestru Sądowego i do Rejestrów Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą prowadzonych przez wojewodów (lub robiono to z opóźnieniem), w związku z czym dane zawarte w tych rejestrach nie odzwierciedlały stanu faktycznego;
• w 10 szpitalach nie uwzględniano w regulaminach organizacyjnych wszystkich wymaganych ustawą informacji i nie aktualizowano ich na bieżąco. Tym samym dokumenty te nie stanowiły rzetelnego źródła informacji o danym podmiocie.

NIK wnioskował do Ministra Zdrowia o:

zaś do wojewodów o:

Z kolei do zarządów powiatów o:

Natomiast do kierowników podmiotów leczniczych o:

Pełny raport jest dostępny na stronie NIK.

--

źródło: NIK