Kiedy Polska stanie się wolna od papierosów? Nowy raport pokazuje trzy możliwe scenariusze

W Polsce pali niemal 8 milionów dorosłych, a liczba ta nie maleje. Nowy raport przygotowany przez Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej przedstawia trzy możliwe scenariusze dojścia do celu: 5 proc. palaczy w populacji. W zależności od działań państwa, Polska może osiągnąć ten próg w 2037, 2039 lub dopiero po 2046 roku.

Choć Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) od lat promuje ideę „społeczeństw wolnych od dymu tytoniowego”, Polska wciąż jest daleka od realizacji tego celu. Obecnie papierosy pali ok. 27–28 proc. dorosłych obywateli – to niemal 8 milionów ludzi. Średnia unijna jest niższa. Co więcej, Ministerstwo Zdrowia wycofało się z wcześniejszej zapowiedzi, że Polska osiągnie 5-procentowy poziom palenia do 2030 roku.

Dr Paweł Kuczyński, autor raportu i socjolog z Uniwersytetu Civitas, podkreśla:

Na świecie jedynie Ghana (ok. 2 proc.), Etiopia (ok. 3 proc.) i Nigeria (ok. 3 proc.) spełniają kryteria WHO. Blisko tego progu jest też Turkmenistan, gdzie sprzedaż i palenie papierosów są karalne. Jednak – jak zaznacza raport – wszystkie te kraje mają rozbudowaną szarą strefę handlu nielegalnymi papierosami.

Twórcy raportu postanowili sprawdzić, co musiałoby się wydarzyć, aby Polska – jako demokratyczny kraj szanujący prawa obywatelskie – mogła osiągnąć podobny efekt bez uciekania się do restrykcji.

Eksperci przedstawili trzy możliwe drogi, które różnią się tempem zmian i podejściem władz:

Scenariusz 1: Brak zmian – Polska wolna od dymu dopiero po 2046 r.

Jeśli polityka antynikotynowa nie ulegnie zmianie, cel WHO uda się osiągnąć najwcześniej za 21 lat. W tym czasie palenie przyczyni się do aż 1,78 mln zgonów – to średnio 81 tys. rocznie.

Scenariusz 2: Zmiany fiskalne – możliwe osiągnięcie celu do 2039 r.

W tym wariancie państwo podnosiłoby akcyzę na najbardziej toksyczne wyroby – czyli papierosy – a łagodniej traktowało produkty o mniejszej szkodliwości, jak e-papierosy czy podgrzewacze tytoniu.

Szacunkowo, dzięki tej polityce można by uratować ponad 680 tys. istnień ludzkich w latach 2024–2045. Jednak brakuje jeszcze efektywnego systemu zachęt do rzucenia palenia lub przejścia na mniej szkodliwe alternatywy.

Scenariusz 3: Najbardziej ambitny – Polska bez papierosów już w 2037 r.

Ten scenariusz zakłada pełne zaangażowanie państwa – zarówno w działania fiskalne, jak i edukacyjne. Inspiracją mogą być Czechy, które pięć lat temu zmieniły politykę z restrykcyjnej na edukacyjną.

Dziś najbliżej osiągnięcia statusu „wolnego od dymu” w Europie jest Szwecja, gdzie – według analiz – pali zaledwie 5–8 proc. dorosłych. Polska na razie nie tylko nie goni liderów, ale wręcz obserwuje stagnację. Raport IPPEZ pokazuje jednak, że przyszłość nie musi wyglądać tak ponuro – pod warunkiem, że państwo podejmie konkretne i skuteczne działania.