Alergia - co to jest i jakie są jej objawy?

Alergia wiosenna może objawiać się na wiele sposobów, wpływając na codzienne funkcjonowanie osób dotkniętych tą przypadłością. Jakie są najczęstsze alergeny, objawy, sposoby przeciwdziałania, leczenie?

Najczęściej spotykane objawy alergii to: katar, kaszel, łzawienie oczu – niby na to się nie umiera – choć to też możliwe (wstrząs anafilaktyczny) – to przede wszystkim trudno z tym żyć. Co sezon ma się te same uciążliwe objawy. Osoby cierpiące na alergie mogą również doświadczać zmęczenia i ogólnego osłabienia organizmu, a także astmy.

Każdy alergik długo mógłby opowiadać, jak się żyje z alergią, jak wyłącza z pracy, ze spotkań z przyjaciółmi, odbiera czas z rodziną, radość ze spacerów. Podpowiadamy, jak poradzić sobie z wiosennymi objawami alergii.

Alergia jest uznawana za jedną z najczęściej występujących chorób przewlekłych. Chociaż wiele reakcji alergicznych jest łagodnych do umiarkowanych i nie stanowi większego zagrożenia dla życia, istnieje ryzyko ciężkich reakcji alergicznych, takich jak anafilaksja, wymagających natychmiastowego leczenia medycznego.

Alergia jest reakcją obronną organizmu na substancje, które dla większości ludzi są całkowicie nieszkodliwe. Te substancje, zwane alergenami, mogą pochodzić z różnych źródeł, takich jak roztocza, zwierzęta domowe, pyłki, owady, pleśnie, pewne pokarmy oraz leki.

Gdy alergen dostaje się do organizmu osoby uczulonej, wywołuje reakcję alergiczną, podczas której organizm wytwarza przeciwciała. Te przeciwciała aktywują komórki tuczne, które następnie uwalniają histaminę, prowadząc do stanu zapalnego.

Objawy alergii mogą objawiać się na różne sposoby, w tym poprzez katar, kaszel, łzawienie oczu, pokrzywkę, egzemę, a w bardziej poważnych przypadkach nawet przez anafilaksję – groźną dla życia reakcję alergiczną.

Zdaniem Światowej Organizacji Alergii (WAO) u 30-40% populacji świata występuje co najmniej jedno ze schorzeń alergicznych, a skala zjawiska może rosnąć. Polskie Towarzystwo Alergologiczne (PTA) szacuje, że alergia dotyka prawie połowę populacji Polski. Te najbardziej rozpowszechnione o tej porze roku w naszym kraju to alergie wziewne.

Wiosna to okres, który jest wyjątkowo trudny dla osób cierpiących na alergie wziewne, bo wiele roślin zaczyna kwitnąć, pyłki roślin unoszą się w powietrzu i powodują reakcje alergiczne. A pojawiają się w wyniku nieprawidłowej reakcji systemu immunologicznego

, który zaczyna nadmiernie i niewłaściwe reagować na konkretną substancję lub związek chemiczny. Niepozorny pyłek brzozy, olszy czy jesionu, który nie stanowi żadnego zagrożenia dla zdrowia, może zostać potraktowany przez nadwrażliwy organizm jako alergen, z którym należy walczyć. 

Najczęstsze objawy alergii wziewnej to:

• katar,
• kichanie,
• łzawiące i zaczerwienione oczy,
• uczucie duszności,
• świąd nosa i skóry,
• obrzęk powiek,
• wrażliwość skóry i jej suchość, 
• mniejsze lub większe problemy z oddychaniem,
• czasem mogą pojawić się objawy żołądkowe,
• wysypka czy bąble na skórze.
• Klasycznym objawom mogą towarzyszyć nietypowe, jak szczypanie, pieczenie warg, języka - są efektem alergii krzyżowej. Mogą je odczuwać osoby, które są uczulone na pyłek – drzew i traw – po zjedzeniu niektórych surowych warzyw i owoców.

Co więcej alergie mogą prowadzić do zmęczenia i ogólnego osłabienia organizmu, a także powodować astmę.

Cieknący katar wiosną nie zawsze jest wyłącznie objawem alergii. Alergia i przeziębienie mogą wywoływać podobne objawy, ale istnieją pewne różnice, które pomagają je zidentyfikować:

- Czas trwania - alergia często utrzymuje się przez dłuższy okres, nawet kilka tygodni lub miesięcy. Przeziębienie zwykle trwa krócej, zwykle od kilku dni do maksymalnie dwóch tygodni.

- Charakter objawów, bo jak alergia to katar jest wodnisty i przejrzysty. Często występuje również swędzenie i łzawienie oczu, kichanie, a także wysypki i uczucie zmęczenia. Przy przeziębieniu katar może być gęstszy, a wydzielina z nosa może mieć żółtawy lub zielonkawy kolor. Towarzyszą mu często bóle gardła, mięśni, kaszel i ogólne osłabienie.

Diagnozowanie alergii wziewnej obejmuje kilka kroków:

1. Szczegółowy wywiad kliniczny.
2. Testy skórne i z krwi.
3. Diagnostyka molekularna – pozwalająca na precyzyjne określenie przyczyny reakcji alergicznej.

Jeżeli objawy powtarzają się przez dwa, trzy sezony – to warto umówić się nie tylko do lekarza POZ, ale też do poradni alergologicznej i zrobić badania diagnostyczne. Diagnozowanie chorób alergicznych jest procesem wieloetapowym.

W pierwszym kroku diagnostyki alergii wziewnej, lekarz alergolog przeprowadza szczegółowy wywiad kliniczny, aby określić okoliczności, w których występują reakcje alergiczne. Następnie robi szczegółowe badania: testy skórne oraz testy z krwi, pomocna jest też diagnostyka molekularna. Ta nowoczesna metoda to przełom w diagnozowaniu chorób alergicznych. Pozwala precyzyjnie określić przyczynę reakcji alergicznej, bo w przeciwieństwie do tradycyjnych metod, określa uczulenie nie tylko przeciw całym alergenom (ekstraktom), ale komponentom (molekułom) budującym dany alergen.

Diagnostyka ta pozwala ustalić precyzyjny profil uczuleniowy danej osoby oraz zidentyfikować molekuły reagujące krzyżowo.

Gdy już znamy przyczynę alergii, trzeba unikać alergenu. Ale skąd wiemy, kiedy, co pyli, by tego unikać? Dzięki kalendarzowi pylenia. Jego znajomość ułatwia planowanie aktywności na świeżym powietrzu w sezonie pylenia. Jest on też ważny w diagnostyce oraz ocenie skuteczności leczenia pyłkowicy.

Ogólnopolski kalendarz pylenia powstaje dzięki danym gromadzonym w Ośrodku Badania Alergenów Środowiskowych (OBAS). Od 1990 r. w Polsce działa sieć 14 punktów pomiarowych ośrodka, monitorująca w większych miastach Polski stężenie pyłków roślin i zarodników grzybów mikroskopowych. Kalendarz bazuje na wartościach dobowych obliczonych dla danego pyłku, wyniki są uśrednione. Dzięki temu, że dane są zbierane od wielu lat, możliwe jest prognozowanie początku i intensywności pylenia.

To może być zaskakujące, ale w Polsce pylenie roślin rozpoczyna się już pod koniec stycznia - 2 dni po sylwestrze zaczyna kwitnąć i uczulać leszczyna (bardzo uczulająca). Od stycznia do października w powietrzu znajdują się uczulające pyłki roślin wiatropylnych. Co więcej zarodniki grzybów mikroskopowych – mocno uczulające – mogą występować cały czas. Szkodliwe dla alergików pylenie drzew utrzymuje się do połowy maja (wtedy kończą kwitnąć brzozy). Zazwyczaj pomiędzy Dniem Matki a Dniem Dziecka zaczyna się sezon trawowy, który najbardziej dokucza do połowy lipca, a trwa aż do października. Ze względu na zmiany klimatu zmieniają się również nieco pory pylenia roślin, w Polsce uległy przyspieszeniu. To zła wiadomość dla alergików, bo sezony pyłkowe zaczynają się wcześniej i trwają dłużej. Co więcej, smog intensyfikuje alergie wziewne. Pylenia różnią się też nieco regionalnie. Wszystko to trzeba uwzględniać przy diagnozowaniu i ustalaniu leczenia alergii.

W kwietniu alergików najbardziej uczulają pyłki drzew takich jak brzoza, olsza, dąb i jesion. Brzoza jest znana jako szczególnie silny alergen, którego pyłki mogą być obecne w powietrzu nawet przez 5 tygodni. 

Sezon pylenia, dający się najmocniej we znaki alergikom, to właśnie kwiecień i maj oraz całe lato. W kwietniu pylą głównie drzewa. Dlatego to czas, kiedy alergik przestaje cieszyć się na myśl o spacerze po parku. Na końcówce pylenia jest olsza, która pyli już od stycznia. Szczyt pylenia ma za to brzoza.

Koszmar alergika, bo bardzo uczula. Pojedyncze ziarna jej pyłku zaczynają pojawiać się już w marcu, ale szczytowy okres pylenia przypada na drugą połowę kwietnia. Przy ładnej i sprzyjającej pogodzie pyłki mogą być obecne nawet przez 5 tygodni, natomiast w chłodniejsze dni uczula krócej.

Brzoza to najczęstsza przyczyna nieżytu nosa i astmy atopowej. Co więcej daje też liczne reakcje krzyżowe. Dochodzi do nich ze względu na duże podobieństwo alergenów tej rośliny z białkami znajdującymi się w wielu pokarmach. Alergicy mogą mieć krzyżowe objawy po zjedzeniu np. jabłka, selera, marchewki czy soi. 

Co więcej stężenie pyłków brzozy może być znaczne nawet w zamkniętych pomieszczeniach, a pyłki tej rośliny mogę utrzymywać się w kurzu domowym jeszcze kila tygodni po okresie pylenia.

Pyli też dąb – aż do maja. Jego pyłek jest jedną z częstszych przyczyn okresowego alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa i spojówek, ale nie jest bardzo mocnym alergenem.

Dalej jest też jesion, który obok brzozy, olszy i leszczyny, jest uznawany za jeden z ważniejszych alergenów pyłkowych w okresie wiosny. Wcześniej zaczyna też pylenie topola, ale dopiero w kwietniu osiąga najwyższe stężenie. Jest to roślina wiatropylna, która podczas owocowania w maju i czerwcu wytwarza biały puch. Jest to też okres, kiedy zaczynają pylić trawy, więc wiele osób mających alergiczny katar, zapalenie spojówek i duszności, wini za nie topolę. A wprawdzie topola uzyskuje wysokie stężenia pyłku w atmosferze, to jej tzw. znaczenie kliniczne jest małe.

W Polsce nie wyobrażamy sobie wielkanocny bez wierzbowych bazi – w palmie czy koszyczku. Są miłe w dotyku, ale niestety dla niektórych wiążą się z katarem, łzawieniem i świądem spojówek, bo bardzo uczulają. Zwłaszcza gdy je postawimy w wazonie z wodą w domu – jest tu cieplej i zaczynają szybko kwitnąć żółtym, bardzo uczulającym pyłkiem – stąd kichamy przy wielkanocnym stole. Co więcej ten sam wierzbowy pyłek wykorzystywany jest przez pszczoły do wytwarzania miodu, dlatego osoby uczulone na pyłek wierzby mogą być uczulone także na miód i inne wyroby pszczelarskie. Okres pylenia wierzby trwa od marca do maja.

• Stosuj leki zalecone przez lekarza.
• Monitoruj kalendarz pylenia w celu unikania kontaktu z alergenami.
• Rozważ terapię odczulania po konsultacji z lekarzem.
• Unikaj spacerów w słoneczne i wietrzne dni, szczególnie rano i wieczorem.
• Chroń oczy za pomocą okularów przeciwsłonecznych.
• Po powrocie do domu zmień ubrania i nie zapominaj o myciu twarzy oraz rąk.
• Regularnie zmieniaj pościel!
• Unikaj wietrzenia mieszkania i suszenia ubrań na zewnątrz w okresach wysokiego stężenia pyłków.
• Ogranicz kontakt z potencjalnie uczulającymi pokarmami.
• Stosuj się do poniższych zaleceń:

Profilaktyka przy uczuleniu na pyłki wszystkich roślin polega głównie na ich unikaniu. W okresie pylenia warto unikać spacerów w słoneczne i wietrzne dni. Najlepiej nie spacerować w okolicy, gdzie rosną te  konkretne drzewa.

Wiosenne pyłki są najbardziej intensywne rano (między godziną 5 a 8) oraz wieczorem (między godziną 17 a 19). Staraj się więc ograniczać czas spędzony na zewnątrz w tych godzinach. Spacerując, osłaniaj oczy okularami przeciwsłonecznymi, ograniczą kontakt alergenu ze spojówkami. Po powrocie do domu zmień ubranie, weź prysznic, a przynajmniej dokładnie umyj twarz i ręce.

W domu regularnie zmieniaj pościel, aby unikać kontaktu z alergenami, które osiadają na niej podczas snu. Ale uwaga: pamiętaj, aby nie wietrzyć i nie suszyć ubrań i pościeli na zewnątrz, zwłaszcza w porach największego stężenia pyłków. Niektóre pokarmy mogą nasilać objawy alergii krzyżowej. 

Spróbuj unikać potencjalnych uczulających produktów. Jeśli to możliwe, w okresach nasilonego pylenia wyjeżdżaj do innych stref klimatycznych, wybieraj miejsca o niższym stężeniu pyłków, np. morze lub góry.

I oczywiście należy pamiętać o regularnym stosowaniu leków zaleconych przez lekarza. Jedynym sprzymierzeńcem alergika, oprócz leków, może okazać się deszczowa pogoda. Po deszczu stężenie pyłków w powietrzu jest nieco niższe, więc jest to dobry czas na spacer na świeżym powietrzu.

Najskuteczniejszą metodą leczenia alergii jest immunoterapia, czyli odczulanie.

Więcej na ten temat: 

Dlatego watro rozważyć terapie odczulające. Pamiętaj, że każdy organizm jest inny, więc warto skonsultować się z lekarzem, aby dobrać najlepsze rozwiązania dla Twojego przypadku, a wiosna może być piękna, nawet dla alergików, trzeba tylko powziąć odpowiednią strategię!