Fundacja Alivia: Polska zmaga się z onkologicznym tsunami

Onkofundacja Alivia zestawia obietnice rządu z faktami w kluczowych obszarach, jeśli chodzi o polską onkologię. "4 lutego, w Międzynarodowym Dniu Walki z Rakiem, usłyszymy zapewnienia o postępach w polskiej onkologii. Tymczasem Polska zmaga się z onkologicznym tsunami – jeden na czterech Polaków w trakcie swojego życia zachoruje na nowotwór złośliwy" - czytamy w komunikacie prasowym.

Polska pozostaje w tyle Europy pod względem profilaktyki onkologicznej. W ciągu ostatnich pięciu lat terminowość badań diagnostycznych spadła o 10 punktów procentowych, a czas oczekiwania na leczenie po diagnozie znacząco się wydłużył – aż jedna trzecia pacjentów onkologicznych czekała ponad trzy miesiące, co zwiększa ryzyko progresji choroby. Za tymi statystykami kryją się dramaty ludzi, którzy przez opóźnienia w systemie stracili szanse na zdrowie lub życie.

Obecnie w Polsce z nowotworem żyje około 1,17 mln osób, a rak jest najczęstszą przyczyną zgonów w wieku produkcyjnym. Eksperci z Krajowego Rejestru Nowotworów alarmują, że wzrost zachorowań jest znacznie szybszy, niż przewidywano – w 2022 roku liczba pacjentów onkologicznych wzrosła o 5% rok do roku, podczas gdy wcześniej tempo wzrostu wynosiło 1,5-2%. W obliczu tej sytuacji konieczne są pilne działania i poprawa funkcjonowania polskiej onkologii.

– mówi Agata Polińska, wiceprezeska Onkofundacji Alivia.

Onkofundacja Alivia zauważa istnienie dwóch równoległych rzeczywistości w polskiej onkologii. Pierwsza to oficjalna narracja rządu, oparta na strategiach, planach i obietnicach, a druga – rzeczywista, oparta na doświadczeniach pacjentów i twardych danych. Aby uwidocznić w debacie publicznej perspektywę osób zmagających się z nowotworami, Alivia przeprowadziła ankietę wśród swoich podopiecznych. Na jej podstawie powstał raport „Potrzeby i doświadczenia pacjentów onkologicznych. Badanie ankietowe, edycja 2025”.

– mówi Joanna Frątczak-Kazana, wicedyrektorka Onkofundacji Alivia.

W Polsce wstępna diagnoza nowotworów często odbywa się u lekarzy specjalistów, a nie onkologów. Średni czas oczekiwania na wizytę u specjalisty wynosi obecnie 4,3 miesiąca, po czym dopiero może on zlecić dalszą diagnostykę. Dane Narodowego Funduszu Zdrowia na koniec 2024 roku pokazują, że jedynie 65% badań wstępnych i 69% badań pogłębionych przeprowadzono terminowo – to spadek o ponad 10 punktów procentowych w porównaniu do 2020 roku. Co piąty podopieczny Onkofundacji Alivia czekał na diagnozę od 3 do 6 miesięcy, a 18% ankietowanych – ponad pół roku od momentu zgłoszenia pierwszych objawów lekarzowi.

Równie problematyczne jest rozpoczęcie leczenia. Zgodnie ze standardami Pakietu Onkologicznego, powinno się ono rozpocząć w ciągu dwóch tygodni od zgłoszenia pacjenta do szpitala. Jednak według raportu Alivii, w 2024 roku aż 36% badanych pacjentów onkologicznych musiało czekać na terapię ponad 3 miesiące. Wśród osób zdiagnozowanych przed 2020 rokiem odsetek ten wynosił 31%, co wskazuje na wydłużenie czasu oczekiwania na leczenie.

– podkreśla Joanna Frątczak-Kazana.

"Te dane są wymowne same w sobie, ale pamiętajmy, że za nimi idą osobiste dramaty tysięcy pacjentów, którzy od momentu zauważenia u siebie niepokojących objawów do czasu rozpoczęcia leczenia muszą czasami czekać miesiącami, podczas których nowotwór może rozwinąć się z wczesnego do zaawansowanego stadium" - alarmuje Onkofundacja Alivia.

Magdalena Sędkiewicz aż dwukrotnie stawała oko w oko z systemem opieki onkologicznej w Polsce – najpierw w 2010 roku, a następnie w 2021 roku, zmagając się z nowotworem narządów rodnych.

– podkreśla Magdalena Sedkiewicz.

W obliczu rosnącej liczby zachorowań na nowotwory kluczową rolę odgrywa profilaktyka pierwotna, w tym szczepienia przeciwko HPV. Choć w większych miastach temat ten wydaje się dobrze nagłośniony, rzeczywistość wygląda inaczej. Narodowa Strategia Onkologiczna zakładała, że do 2028 roku zaszczepionych zostanie 60% populacji docelowej, tymczasem na koniec 2024 roku odsetek ten wyniósł jedynie 25% wśród roczników objętych programem bezpłatnych szczepień w 2023 roku, a poniżej 10% w grupach dołączonych w 2024 roku. Dla porównania, średnia dla 22 krajów UE wynosi 64%.

Analiza danych epidemiologicznych wskazuje, że Polska ma jedną z najwyższych w Europie śmiertelności na nowotwory, m.in. raka piersi i prostaty. Wczesne wykrycie choroby może znacząco poprawić rokowania, dlatego tak istotne są badania przesiewowe. Niestety, ich realizacja pozostawia wiele do życzenia. W Narodowej Strategii Onkologicznej zakładano, że do końca 2024 roku 60% kobiet zgłosi się na mammografię, a do 2027 roku odsetek ten wzrośnie do 70%. Tymczasem w 2024 roku z badań skorzystało jedynie 30% kobiet, podczas gdy średnia europejska wynosi 57%.

Jeszcze gorzej wygląda sytuacja w zakresie cytologii przesiewowej. Planowano zwiększenie udziału kobiet poddających się badaniu z 17% do 60% do 2024 roku, a do 80% do 2027 roku. Jednak zamiast wzrostu, odnotowano spadek – na koniec 2024 roku wskaźnik wynosił zaledwie 11%. Polska zajmuje pod tym względem ostatnie miejsce w Europie, gdzie średnia wynosi 56%.

W obszarze profilaktyki niezbędne są działania edukacyjne oraz lepsze wykorzystanie zasobów podstawowej opieki zdrowotnej. To lekarze pierwszego kontaktu i specjaliści, a nie tylko onkolodzy, kierują pacjentów na badania i przypominają im o konieczności profilaktyki.

Aby realnie poprawić sytuację w polskiej onkologii, konieczne jest zwiększenie nakładów na ochronę zdrowia. Onkofundacja Alivia postuluje wzrost finansowania z deklarowanych 7% PKB do poziomu średniej unijnej, która w 2022 roku wynosiła 10,4% PKB. Kluczowe jest także ograniczenie uzależnienia Narodowego Funduszu Zdrowia od dotacji budżetowych, co pozwoliłoby uniezależnić jego działalność od decyzji politycznych. Przeniesienie finansowania części zadań z budżetu państwa na NFZ bez dodatkowych środków, jak miało to miejsce w 2022 roku, jedynie pogłębia destabilizację systemu.

Skuteczne działania profilaktyczne mogłyby zahamować rosnącą falę zachorowań na nowotwory. Dlatego Alivia apeluje o opracowanie do końca 2025 roku krajowej strategii profilaktyki nowotworowej oraz powołanie krajowego koordynatora ds. profilaktyki, który odpowiadałby za wdrażanie i monitorowanie programów profilaktycznych.

Polski system ochrony zdrowia wciąż nie zapewnia kompleksowego monitoringu jakości opieki. Zgodnie z Ustawą o jakości w opiece zdrowotnej z 2023 roku do 30 kwietnia 2025 roku mają zostać opublikowane dane bazowe dotyczące sytuacji w szpitalach. Od 2026 roku powinno być możliwe śledzenie zmian w czasie oraz porównywanie różnych placówek.

Dodatkowo, w ramach Krajowej Sieci Onkologicznej, ośrodki onkologiczne będą zobowiązane do monitorowania kluczowych wskaźników organizacyjnych i klinicznych. Pierwsze dane obejmujące rok 2025 mają zostać opublikowane w kolejnych latach. Alivia oczekuje, że terminy te zostaną dotrzymane i że dane będą dostępne publicznie.

Z raportu Fundacji Alivia wynika, że jedynie 45% pacjentów miało wsparcie koordynatora opieki onkologicznej podczas diagnostyki lub leczenia, a ponad połowa nie otrzymała pomocy na żadnym etapie choroby. Choć w ramach Krajowej Sieci Onkologicznej przewidziano kluczową rolę koordynatora, wciąż brakuje jasnych regulacji dotyczących jego obowiązków i zakresu działania.

Bez odpowiednich reform i skutecznej profilaktyki polska onkologia nie nadąży za rosnącymi potrzebami pacjentów.

--

źródło: mat. prasowe