Ekspert NIZP-PZH ostrzega: Polska potrzebuje twardego kursu wobec e-papierosów i nowatorskich wyrobów tytoniowych

Andrzej Parafianowicz, wicedyrektor Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – PZH, apeluje o pilne i radykalne zmiany w projekcie nowelizacji ustawy antynikotynowej. Krytykuje zbyt łagodne sankcje, nieskuteczną kontrolę składu produktów oraz długie okresy przejściowe. Jego zdaniem Polska nie może dłużej tolerować luki prawnej, z której korzystają producenci e-papierosów, woreczków nikotynowych i innych wyrobów „okołotytoniowych”, coraz częściej trafiających do dzieci i młodzieży.

Przypomnijmy, że projekt nowelizacji ustawy zakłada całkowity zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów w Polsce. Jak czytamy w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów, przepisy te będą miały wpływ na wszystkie grupy wiekowe, ale największy na młodych dorosłych. To ta grupa osób jest największym konsumentem tych używek. 

Proponowane zmiany w ustawie mają dotyczyć również nowych wyrobów z nikotyną - tzw. woreczków nikotynowych oraz produktów, które nie są jeszcze regulowane przepisami unijnymi, a coraz częściej pojawiają się na rynku, czyli gum, tabletek, spray'ów do nosa i ust oraz napojów z nikotyną. Jak wskazano w projekcie ustawy, jeśli chodzi o woreczki nikotynowe, w obrocie powinny pozostać jedynie te, które zawierają tylko składniki nadające zapach bądź smak tytoniu (bez realnej zawartości tytoniu). W przypadku “nowych wyrobów tytoniowych”, proponuje się wprowadzanie ich do sprzedaży wyłącznie w reżimie farmaceutycznym, poprzedzonym pozytywnym procesem oceny dokumentacji rejestracyjnej charakteryzującej ich właściwości farmakodynamiczne, farmakokinetyczne oraz potwierdzającej ich skuteczność i bezpieczeństwo stosowania.

Mimo, że sam projekt nowelizacji ustawy jest był długo oczekiwany i przez wielu specjalistów zdrowia publicznego postrzegany jest jako potrzebny, zdaniem Andrzeja Parafianowicza, wicedyrektora NIZP-PZH, nie reguluje w zasadzie niczego. 

Ekspert zwraca uwagę, że nadmierna liczba pojęć i definicji zawartych w ustawie – takich jak: „nowatorski wyrób tytoniowy”, „kartridż jednorazowy”, „ustnik pary” czy „zbiornik do wielokrotnego ładowania” – może prowadzić do niejasności interpretacyjnych i obejścia przepisów przez producentów.

W jego ocenie, lepszym rozwiązaniem byłoby przyjęcie szerokiej i elastycznej definicji produktów „okołotytoniowych”, która pozwalałaby państwowym organom reagować szybko na pojawiające się nowe formy używek.

Parafianowicz postuluje ujednolicenie zasad rejestracji i kontroli dla wszystkich kategorii produktów „okołotytoniowych”, niezależnie od tego, czy zawierają nikotynę. Chodzi tu również o tzw. woreczki nikotynowe oraz alternatywy beznikotynowe, które obecnie bywają pomijane w procedurach.

W jego ocenie konieczne jest również:

• wyrównanie zakresu obowiązkowych informacji przekazywanych przez producentów i importerów,
• znaczne zwiększenie opłat rejestracyjnych oraz kosztów badań dopuszczających produkty do sprzedaży,
• nałożenie realnego obowiązku badania składu produktów, nie tylko na podstawie deklaracji firm.

Ekspert alarmuje, że Biuro ds. Substancji Chemicznych, odpowiedzialne za rejestrację produktów, w latach 2023–2024 nie zweryfikowało rzeczywistego składu żadnego z tysięcy zgłoszonych produktów. Tłumaczenie brakiem uprawnień uważa za bezpodstawne i apeluje o stworzenie mechanizmu, który zobowiąże Biuro do częstego i obligatoryjnego badania składu, niezależnie od stopnia domniemanego zagrożenia.

Parafianowicz krytycznie odnosi się do zaproponowanych przez ustawodawcę okresów przejściowych – 6-miesięcznego vacatio legis oraz dwuletniego okresu oczekiwania na zgodę Komisji Europejskiej. W jego ocenie, realne wejście ustawy w życie dopiero za 3 lata jest sprzeczne z deklarowaną pilnością działań.

Wskazuje też, że wiele krajów – w tym Belgia, Francja czy Chiny – już wprowadziły całkowity zakaz jednorazowych e-papierosów, co oznacza, że Polska mogłaby zrobić to samo bez konfliktu z przepisami UE.

Ekspert podnosi również problem nieadekwatnych sankcji karnych. Obecne kary – grzywna do 200 tys. zł, ograniczenie wolności lub obie te sankcje łącznie – są jego zdaniem zbyt łagodne, biorąc pod uwagę szkodliwość produktów i ich wpływ na zdrowie dzieci oraz młodzieży.

Proponuje ujednolicenie systemu kar z tym, który obowiązuje w przypadku przemytu i nielegalnej produkcji alkoholu, gdzie możliwa jest kara nawet do 8 lat więzienia.