Drogi sprzęt w Białym stoku wykonywał niewiele specjalistycznych procedur. Raport NIK

Wysokospecjalistyczny sprzęt przeznaczony do badań PET/MR służył do wykonywania tańszych badań, czyli obrazowania rezonansem magnetycznym. Badania PET/MR, do których urządzenie było przeznaczone, stanowiły zaledwie 3,6 proc. Najwyższa Izba Kontroli przeanalizowała działalność spółki odpowiedzialnej za wykorzystanie urządzenia.

Podczas doraźnej kontroli Najwyższa Izba Kontroli przeanalizowała sposób nadzoru Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku nad działalnością Laboratorium Obrazowania Molekularnego i Rozwoju Technologii Sp. z o.o. Stwierdzono, że w badanym okresie wysokospecjalistyczny sprzęt Biograph mMR, przeznaczony do badań PET/MR, nie był wykorzystywany w pełnym zakresie. Większość przeprowadzonych badań (96,4% w latach 2015–2022) dotyczyła obrazowania rezonansem magnetycznym, natomiast badania PET/MR, do których urządzenie zostało zaprojektowane, stanowiły jedynie 3,6%.

Laboratorium zostało założone przez Uniwersytet Medyczny w Białymstoku w 2014 roku. Jest to jeden z dwóch ośrodków w Polsce (obok Centrum Onkologii w Bydgoszczy) oferujących badania PET/MR. Od 2015 roku NZOZ Bioskaner wynajmuje od Białostockiego Parku Naukowo-Technologicznego pomieszczenia laboratorium oraz urządzenie Biograph mMR, zakupione przez Miasto Białystok w 2013 roku za kwotę ponad 16,5 mln zł. Spółka działa na rzecz ochrony zdrowia, prowadząc usługi medyczne, a także wspiera kształcenie studentów i doktorantów Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, łącząc naukę z praktyką kliniczną. Jej działalność obejmuje również badania naukowe z wykorzystaniem technologii PET/MR oraz komercjalizację wyników badań i zarządzanie własnością intelektualną uczelni.

Badania PET/MR, które łączą obrazowanie rezonansem magnetycznym (MR) z pozytonową tomografią emisyjną (PET), pozwalają na jednoczesne uzyskanie szczegółowych obrazów struktur ciała oraz ocenę procesów metabolicznych, co szczególnie pomaga w wczesnym wykrywaniu nowotworów. Jednak wysoki koszt takich badań (od 3.200 do 12.000 zł) oraz brak refundacji przez NFZ ograniczyły ich dostępność i zastosowanie.

W latach 2015–2022 wykonano jedynie 1.576 badań urządzeniem Biograph mMR, z czego co najmniej 875 dotyczyło projektów realizowanych przez Uniwersytet Medyczny w Białymstoku. Działalność Spółki skupiała się głównie na obrazowaniu rezonansem magnetycznym, które realizowano m.in. w ramach kontraktów z NFZ, co stanowiło od 47% do 71% jej przychodów.

NIK wykryła liczne nieprawidłowości w funkcjonowaniu i nadzorze nad Laboratorium Obrazowania Molekularnego i Rozwoju Technologii Sp. z o.o., utworzonego przez UMB. W latach 2016–2022 spółka osiągnęła zysk od 145 tys. zł do 2,199 mln zł, głównie dzięki badaniom rezonansem magnetycznym finansowanym przez NFZ. Analizy przeprowadzone przed jej powstaniem zawierały nierealne założenia, m.in. plan wykonania 9,700 badań PET/MR w ciągu pięciu lat, podczas gdy od 2015 do 2022 wykonano jedynie 1,576 takich badań. Przychody spółki wyniosły 30 mln zł, co stanowiło 60% zakładanych na pięcioletni okres. Niedoszacowanie wyników wynikało głównie z braku refundacji badań PET/MR przez NFZ.

W badanym okresie spółka realizowała cele związane z działalnością medyczną, edukacyjną i badawczą, jednak nie udało się dokonać komercjalizacji wyników badań ani wdrożyć innowacji z powodu ich braku na uczelni. Kontrola wykazała, że 13 pracowników Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, w tym zarząd spółki, łączyło zatrudnienie w obu instytucjach, a czterech z nich otrzymywało podwójne wynagrodzenie.

Rekrutacja pacjentów do badań odbywała się m.in. przez stronę internetową uczelni i lokalne media. Jednak aż 67% pacjentów jednego z projektów stanowili pracownicy Uniwersytetu, co budziło wątpliwości, choć NIK nie kwestionowała zasadności medycznej badań. W jednym z projektów 4,7% badań MR dotyczyło osób o tożsamych danych z pracownikami uczelni.

NIK zauważyła także nieprawidłowości w zarządzaniu spółką, m.in. wypłatę nienależnych premii członkom zarządu (94 tys. zł), niecelowe wydatki na materiały do biznesplanu (66,4 tys. zł), brak cen usług medycznych w regulaminie, niedoprecyzowanie warunków korzystania z laboratorium oraz niewywiązywanie się z obowiązków sprawozdawczych wobec Wojewody Podlaskiego. Mimo pozytywnej oceny efektywności, działania spółki w wielu aspektach były wadliwe.

Kontrola w Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku wykazała, że uczelnia jako jedyny udziałowiec spółki nie zapewniła skutecznego nadzoru nad jej działalnością. Brak odpowiedniego władztwa korporacyjnego doprowadził m.in. do nienależnej wypłaty 94 tys. zł premii dwóm członkom zarządu. Uczelnia nie podjęła również działań w celu wprowadzenia uchwał zgromadzenia wspólników lub zmian umowy spółki dotyczących zasad wyboru członków zarządu, ich wynagradzania oraz zarządzania majątkiem trwałym.

Analiza 13 postępowań przetargowych na badania PET/MR, PET/CT i MR, w których jedynym wykonawcą była spółka, ujawniła liczne naruszenia przepisów Prawa zamówień publicznych. W czterech przetargach na kwotę blisko 7 mln zł zastosowano kryteria naruszające zasady uczciwej konkurencji. W jednym przypadku (wartość 114 tys. zł) zaniechano wyjaśnień dotyczących opisu zamówienia, który przygotował pracownik zatrudniony jednocześnie w spółce. Nie udokumentowano także prób zebrania ofert od innych wykonawców, a dokumentację dwóch przetargów zniszczono przed upływem wymaganego okresu przechowywania, co uniemożliwiło ocenę ich prawidłowości.

Dodatkowo stwierdzono nierzetelne rozliczenia liczby wykonanych badań PET/MR i MR w raportach składanych Ministrowi Zdrowia za lata 2021 i 2022.

W wyniku kontroli NIK skierowała wnioski pokontrolne do Prezesa Zarządu spółki i Rektora Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku. Zalecenia dla Prezesa obejmują ustalenie cen usług medycznych w regulaminie spółki, renegocjację umowy z Uniwersytetem w zakresie korzystania z laboratorium oraz zwrot nienależnych premii w wysokości 94 tys. zł. Rektorowi nakazano właściwe przechowywanie dokumentacji projektów, przestrzeganie przepisów dotyczących zamówień publicznych, rzetelne raportowanie liczby badań w rozliczeniach finansowych oraz skuteczniejszy nadzór nad spółką, w tym podjęcie działań na rzecz zwrotu nienależnych wynagrodzeń. W związku z naruszeniami dyscypliny finansów publicznych NIK zawiadomiła Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych.