Czy Polska powinna znowelizować ustawę o minimalnych nakładach na zdrowie? Prognozowana zapaść w dynamice

Zagwarantowane wydatki na ochronę zdrowia w Polsce wkrótce spowolnią. Czy ustawowe 7% PKB to fikcja? Analizujemy dane, prognozy i potrzebę nowelizacji ustawy o minimalnych nakładach.

Zgodnie z aktualnymi prognozami, w 2029 roku Polska przeznaczy na ochronę zdrowia 313,4 mld zł, co będzie stanowiło 6,3% PKB. Choć na pierwszy rzut oka może to wyglądać optymistycznie, to dynamika wzrostu wydatków na zdrowie dramatycznie spadnie – z niemal 20% rocznie w 2023 r. do zaledwie 6% rocznie po 2027 r.

Dlaczego to niepokoi? Bo w latach 2023–2024 dynamika nakładów na zdrowie była rekordowa – odpowiednio 19,6% i 15,5%. Obecne tempo wzrostu było efektem rosnących kosztów działania Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ), nowych regulacji płacowych oraz wzrostu liczby realizowanych świadczeń. Jednak już za dwa lata ta fala wyhamuje.

Uchwalona w 2018 roku ustawa o minimalnych nakładach na ochronę zdrowia miała zapewnić sukcesywny wzrost finansowania sektora zdrowotnego. Początkowo zakładała osiągnięcie poziomu 6% PKB w 2024 r., później – po nowelizacji – cel ten zwiększono do 7% PKB w 2027 r.

Brzmi dobrze? Niestety, tylko na papierze. W praktyce bowiem nakłady wyliczane są w oparciu o PKB sprzed dwóch lat, co powoduje, że realny udział wydatków w bieżącym PKB nigdy nie osiągnie 7%.

Zestawienie danych z założeń makroekonomicznych Ministerstwa Finansów pokazuje wyraźny trend:

Z danych Eurostatu z 2015 roku wynika, że średnia wydatków publicznych na ochronę zdrowia w krajach UE wynosiła 7,1% PKB. Polska, mimo dynamicznego wzrostu wydatków w ostatnich latach, wciąż pozostaje poniżej tej średniej. Warto zaznaczyć, że 6,2% PKB w 2015 r. wydawała m.in. Portugalia – kraj, który od tego czasu znacznie zwiększył swój poziom inwestycji w zdrowie.

Mimo że ustawa o minimalnych nakładach na zdrowie obowiązuje do 2027 roku, brakuje planów zmniejszenia obciążeń finansowych NFZ. W latach 2023–2024 wzrost wydatków wynikał m.in. z wprowadzenia minimalnych wynagrodzeń w ochronie zdrowia, a także licznych regulacji podnoszących koszty świadczeń. Jeśli dynamika finansowania spadnie, a obowiązki pozostaną na tym samym poziomie – system może się po prostu nie domknąć.

Patrząc na realne dane i prognozy, coraz więcej ekspertów postuluje nowelizację ustawy o minimalnych nakładach na zdrowie. Bez aktualizacji zapisów prawnych – uwzględniających faktyczne tempo wzrostu gospodarczego, inflację oraz rosnące potrzeby demograficzne – może się okazać, że:

• nie będzie możliwe realizowanie podstawowych zadań NFZ,

• system stanie się jeszcze mniej wydolny,

• poziom opieki zdrowotnej w Polsce jeszcze bardziej oddali się od standardów europejskich.