Czy można poprawić wskaźniki zdrowotne w polskim społeczeństwie?

Stan zdrowia Polaków obnażyła pandemia Covid-19. Łudziliśmy się, że jest jakoś, a koronawirus pokazał, że nie jest. Eksperci od lat alarmują, że nasz styl życia generuje masę chorób cywilizacyjnych, którym można zapobiegać. Trzeba jednak wdrożyć plan profilaktyki. Covid, zmiany demograficzne, rosnące nakłady na leczenie chorób zależnych od stylu życia zmuszają jednak decydentów do zmian. Co zatem trzeba zrobić, by polskie społeczeństwo zadbało swoje zdrowie? O tym dyskutowali eksperci podczas Kongresu Rzecznicy Zdrowia.

Choć system trzeszczał w szwach, to jakoś nas „badał, diagnozował i leczył”, aż trzeszczenie stało się tak głośne, że w uszach zaczęło dzwonić. Dzieci rodzi się najmniej w historii pomiarów, żyjemy dłużej, ale za to trapią nas większe problemy zdrowotne. Młodych jest coraz mniej, za to starszych obciążonych chorobami więcej, to i pieniędzy na finansowanie świadczeń zdrowotnych ubywa. Klops. Reform nie da się już odkładać, a i zmiany w myśleniu o zdrowiu są konieczne.

Na czele listy przyczyn umierania Polaków niezmiennie od lat są choroby serca i nowotwory. Jak podkreślają lekarze, sami w większości na nie pracujemy nieodpowiednim odżywianiem, stronieniem od aktywności fizycznej, nałogami, spośród których alkohol i palenie tytoniu są w czołówce oraz unikaniem badań profilaktycznych. Usługi zdrowotne są coraz bardziej nowoczesne (bo tego oczekujemy), a przez to droższe niż kiedyś. Jako społeczeństwo uznaliśmy, że nasze zdrowie jest w rękach lekarzy i „zadbaliśmy” o to, by nie zabrakło im pracy. Tylko, że doszliśmy do ściany, bo kasa na to wszystko zaczyna świecić pustkami. Dlatego podczas Kongresu Rzecznicy Zdrowia eksperci wskazali kilka czynników, które mają poprawić nam zdrowie publiczne.

Większy nacisk na profilaktykę oraz szybsze leczenie wykrywanych na wczesnym etapie chorób. Dodatkowo zwiększanie świadomości wagi dbania o zdrowie i zmianę nawyków codziennego życia. Silne usługi publiczne jako podstawa zdrowego społeczeństwa. Regulacje przemysłu tytoniowego, alkoholu i przemysłu żywnościowego w walce z nierównościami. To ma być remedium na pogarszający się stan wskaźników zdrowotnych w polskim społeczeństwie. Pewne rozwiązania do polskiego systemu opieki zdrowotnej wprowadza już polska prezydencja, o czym mówi wiceminister zdrowia Katarzyna Kacperczyk. Jako przykład zdrowego społeczeństwa podała Duńczyków, mających prozdrowotne nawyki: aktywność na powietrzu, zdrową dietę i świadomość odpowiedzialności za własne zdrowie. Coś, czego Polakom nadal brakuje. W dbaniu o zdrowie rodakom mają pomóc filary polskiej agendy prezydencji.

O tym, że polska prezydencja to szansa na poprawę stanu zdrowia publicznego liczą nie tylko decydenci, ale i ci, którzy tworzą usługi zdrowotne i są ich odbiorcami.

Prof. Piotr Dobrowolski, kierownik Samodzielnej Poradni Lipidowej Narodowego Instytutu Kardiologii oraz zastępca kierownika Zakładu Epidemiologii, Prewencji Chorób Układu Krążenia i Promocji Zdrowia NIKard przypomniał, że choroby sercowo-naczyniowe są odpowiedzialne za 37% zgonów w 2023 roku, choroby onkologiczne za 24%. To pokazuje, że na choroby, na które istnieje profilaktyka wciąż nie wpływamy wystarczająco dobrze. Remedium może być Narodowy Plan Kardiologiczny.

Prof. Dobrowolski podkreśla odpowiedzialność każdego za własne zdrowie, to jego zdaniem powinno być najważniejsze w dbaniu o siebie.

Przypomniał też o tzw. adherencji, czyli stosowaniu się do zaleceń lekarza.

- Mamy tanie leki, nawet bezpłatne, mamy leki złożone, np. w nadciśnieniu – należy jednak pokazać poprzez edukację, że stosowanie terapii ma ogromne znaczenie. Niestosowane leki nie pomagają – podkreśla prof. Dobrowolski. - Jakość nie ilość, Nie ilość wizyt u lekarza, ale ich jakość z dobrą komunikacją z lekarzem – mówi Dobrowolski.

Znaczenia dobrze skrojonej, dopasowanej do indywidualnych potrzeb profilaktyki świadome są prywatne placówki ochrony zdrowia, np. Medicover, Enel med czy Lux med. Oferując plany profilaktyczne, dbają o to, by mieć mniej schorowanych pacjentów.  

Dr Maria Libura, kierownik Zakładu Dydaktyki i Symulacji Medycznej Collegium Medicum Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie wkłada łyżkę dziekciu do słodkich zapewnień o tym, że mamy ogromną liczbę programów profilaktycznych, po które nie wiadomo dlaczego ludzie nie sięgają. Wpływ na nasze zdrowie ma bowiem status ekonomiczny jako najważniejszy czynnik, który również kształtuje świadomość.

Jak dodaje ekspertka, współczesna rewolucja behawioralna polega na zmianie tzw. architektury wyboru.

- Musimy zrozumieć, że status społeczny wpływa na wybory: żywieniowe, zakupowe, ruchowe itd. Kasjerka w dyskoncie i pracownik fizyczny, który pracuje ponad normę mają mniejsze szanse zachować zdrowie niż pracownicy biurowi z dużego miasta. To właśnie osoby najmniej zamożne powinny być obiektem naszej troski na kształtowanie zdrowia publicznego. Jak taka osoba zachoruje, ma mniejsze szanse, żeby się leczyć, potem leczymy ją w stanach nagłych, co jest droższe. Każdy rok porządnej edukacji przedłuża życie pod warunkiem, że zajmują się nią dobrze przygotowani nauczyciele. Tracimy szanse na zdrowe życie już w dzieciństwie. Zły system zdrowia to jest niespójność społeczna. Radykalne ruchy to ruchy wynikające często z niespójności społecznej - podkreśla dr Maria Libura.

- Przyczyną niezgłaszalności na badania profilaktyczne jest brak sprawczości pacjenta, czyli brak poczucia, że gdyby coś niepokojącego wyszło z tych badań, wiedzą co dalej robić i zostaną zaopiekowani – kontruje jednak dr Maria Libura.

- Jeśli za badaniem nie idzie żadne działanie, to wydajemy pieniądze bez sensu – mówi prof. Dobrowolski. – Tak było w programie Profilaktyka 40+. Wkrótce każdy z nas będzie miał Dziesiątkę dla serca w swoim IKP, który pomoże zadbać o profilaktykę chorób sercowo-naczyniowe.

Posłanka Wioleta Tomczak zapewniła, że zmienił się polityczny klimat dla zdrowia i świadomość konieczności ograniczenia dostępności szkodliwych produktów dla młodych osób jest wysoka wśród polityków po każdej stronie sceny politycznej.

- Niepopularne decyzje zadziały się w tym roku w parlamencie. Będziemy chcieli zaostrzenia zakazów związanych z paleniem różnych wyrobów tytoniowych i beztytoniowych. Minister zdrowia wyszła już z inicjatywą ograniczenia dostępności alkoholu. To są rozwiązania, które mają chronić młode osoby. Jako decydenci czujemy odpowiedzialność, by podkreślać, że w dorosłym życiu możemy robić, co chcemy, ale chcemy wpływać na kształtowanie mody na to, by prowadzić zdrowy styl życia, bo on ma wiele zalet – przekonuje Wioleta Tomczak. – W parlamencie jest duża wola polityczna, szersza niż ta, która wypływa z samego rządu. Ministerstwo Zdrowia chciałoby więcej, ale inne ministerstwa niekoniecznie. To nasz problem, że nie czujemy odpowiedzialności za bezpieczeństwo zdrowotne w innych dziedzinach niż zdrowie. Nigdy nie uporamy się z problemami tego świata jeśli nie będziemy mieli zdrowego społeczeństwa, co mocno pokazała pandemia COVID-19 z wysoką śmiertelnością osób obciążonych wielochorobowością – dodaje posłanka.

- Moje zdrowie jest w moich rękach – taka filozofia powinna nam przyświecać całe życie. Do tego profilaktyka pierwotna, by nie doprowadzić do chorób, profilaktyka pierwotna, gdy już jesteśmy pacjentami oraz adherencja, czyli przestrzeganie zaleceń lekarza, gdy musimy przyjmować leki to przepis na poprawę zdrowia publicznego. Jako naród nie jesteśmy nauczeni odpowiedzialności za własne zdrowie - podsumowuje Agnieszka Wołczenko, prezeska Fundacji EcoSerce.