Prehabilitacja - kompleksowe przygotowanie pacjenta do leczenia. Wartość i korzyści

Jak dobrze przygotować się do zabiegu operacyjnego albo trudnego procesu leczenia? Czy to jest możliwe? Oczywiście. Mamy koncepcję wsparcia pacjenta czyli prehabilitację - wyjaśnia w rozmowie z Polityką Zdrowotną Dominika Grońska, dietetyk onkologiczny i psychoonkolog.

Prehabilitacja jest stosunkowo nową koncepcją w podejściu do wsparcia leczenia pacjentów. To takie wielotorowe działania, których celem jest kompleksowe przygotowanie pacjenta do różnych form leczenia. Składa się z czterech filarów, które zgodnie z aktualnym stanem wiedzy powinniśmy wdrożyć nawet na sześć tygodni przed rozpoczęciem leczenia. Jednak w praktyce często jest to niemożliwe do realizacji, a więc staramy się wdrożyć program prehabilitacji, najwcześniej jak to możliwe. Do wspomnianych wcześniej filarów prehabilitacji zalicza się: wsparcie dietetyczne, opiekę psychologiczną, trening aktywności ruchowej połączony z opieką fizjoterapeuty oraz rezygnację z nałogów. Ponadto co raz częściej wymienia się również piąty filar prehabilitacji, czyli opiekę prawną, która powinna być zapewniona pacjentowi np. przez rozpoczęciem hospitalizacji. Upraszczając, wcześniejsze przygotowanie pacjenta do leczenia to szereg korzyści. Wielu badaczy wskazuje, że zastosowanie prehabilitacji to m.in.: poprawa rokowań oraz wyników leczenia, skrócenie okresu hospitalizacji, poprawa stanu odżywienia, korzystny wpływ na jakość życia
pacjentów oraz zmniejszenie występowania skutków ubocznych i powikłań leczenia. To tylko niektóre pozytywy wynikające z zastosowania wcześniejszej prehabilitacji u pacjenta.

Moim pacjentom często obrazowo porównuję prehabilitację do zawodów sportowych. Żeby myśleć o wygranej, powinniśmy wcześniej przygotować się do intensywnego wysiłku. Zatem należy pamiętać, że jakakolwiek forma leczenia to także ogromny wysiłek dla naszego organizmu. W ramach badań naukowych, które prowadzę w Szkole Doktorskiej UJ CM, a konkretnie w murach Katedry Epidemiologii i Medycyny Zapobiegawczej UJ CM w Krakowie pod opieką dr hab. Agnieszki Pac oraz prof. dr hab. n. med. Andrzeja Budzyńskiego, na podstawie analizy danych wtórnych już wiemy, że dietetyczna prehabilitacja onkologiczna pacjentów z diagnozą raka żołądka, trzustki i jelita grubego jest zasadna.

Już sama wizja leczenia, stawianie diagnozy czy świadomość choroby są niezwykle stresujące. Jak w tym napięciu przygotowywać zbilansowane posiłki, dbać o ich regularność? Ja mam na przykład tak, że stres sprawia, że kompletnie tracę apetyt.

Zgadzam się, że rozpoznanie choroby wiąże się dla pacjenta i jego rodziny z ogromnym trudem oraz towarzyszy temu lęk o zdrowie i życie. Zatem świetnym rozwiązaniem jest wykorzystanie jednego z filarów prehabilitacji czyli wsparcia psychologicznego lub psychoonkologicznego. Pracując głównie z pacjentami onkologicznymi dostrzegam ogromną potrzebę wsparcia pacjentów i ich rodzin zaraz po otrzymaniu diagnozy. Warto wiedzieć, że takie wsparcie można często uzyskać bezpłatnie w ramach NFZ. Mamy również w kraju wiele fundacji i stowarzyszeń, które wykonują świetną pracę w tym zakresie. Najlepszym przykładem będzie Centrum Psychoonkologii UNICORN, które oferuje grupy wsparcia i wiele innych form pomocy dla pacjentów onkologicznych. Nieodzownym jest również wsparcie rodziny, przyjaciół i bliskich pacjenta. Często proste czynności, takie właśnie jak zrobienie zakupów czy przygotowanie zbilansowanych posiłków okazuje się być bardzo pomocne.

Będę szalenie nudna, jeśli odpowiem w taki sposób: przygotowanie ściśle zależy od aktualnej sytuacji zdrowotnej pacjenta. Jednak to prawda. Inaczej postępujemy w przypadku pacjentów z zaawansowaną chorobą nowotworową trzustki, gdzie często mamy do czynienia z głębokim niedożywieniem, cukrzycą i nietolerancją tłuszczu. To właśnie u takich pacjentów najczęściej rozwija się niedożywienie. Natomiast odmiennie postępowanie planujemy w przypadku wsparcia pacjentek z diagnozą np. raka piersi, które będą poddane hormonoterapii. Wówczas bardzo często obserwujemy przyrost masy ciała w trakcie leczenia. Jednak podstawową zasadą we wsparciu dietetycznym pacjentów onkologicznych jest zapobieganie wspomnianemu niedożywieniu, które znacznie pogarsza rokowania i wyniki leczenia. Zatem często już na etapie prehabilitacji włączamy dodatkową porcję pełnowartościowego białka czy składników wspierających odporność tzw. żywienia immunomodulującego. Najlepszym wsparciem w tym okresie może być dietetyk kliniczny ze specjalizacją w dietetyce onkologicznej, który będzie czuwał nad żywieniem i suplementacją w procesie leczenia pacjenta.

Żywienie immunomodulujące, nazywane inaczej immunożywieniem, polega na podaży takich składników, które poprawiają funkcjonowanie układu odpornościowego, wspomagając przy tym wyciszenie stanu zapalnego w organizmie. Zaliczamy do nich m.in.: argininę, glutaminę, cysteinę,
taurynę, kwasy tłuszczowe omega-3 EPA+DHA, nukleotydy dietetyczne, antyoksydanty (np. β-karoten, witaminy A, B, C i E, selen, cynk i miedź) oraz płyny. Zatem żywienie immunomodulujące ma zastosowanie w okresie przed rozpoczęciem leczenia oraz okołooperacyjnym (prehabitacja), w
szczególności u pacjentów niedożywionych i wyniszczonych, a także poddawanych operacjom w przebiegu nowotworów złośliwych przewodu pokarmowego oraz głowy i szyi. Ponadto dysponujemy doniesieniami, z których jasno wynika, że immunożywienie świetnie wspiera gojenie się ran. Jest to zawsze metoda wsparcia leczenia, która powinna być „szyta na miarę” dla pacjenta pod kontrolą lekarza prowadzącego i dietetyka onkologicznego.

Prehabilitacja czyli wcześniejsze przygotowanie do planowanego leczenia to podstawa kompleksowego leczenia i medycyny XXI wieku. Do znudzenia powtarzam, żeby zawsze przed leczeniem skontaktować się ze specjalistą w danej dziedzinie lub skorzystać z opieki przyszpitalnej poradni prehabilitacyjnej, których mamy w Polsce obecnie coraz więcej. Dodatkowo uczulam przed poszukiwaniem informacji na grupach czy forach internetowych. Często można tam znaleźć wręcz szkodliwe informacje czy przypadkowe opisy, które nie są poparte wiedzą naukową. Warto zaufać specjaliście, zadawać pytania i być świadomym całego procesu leczenia.

Dziękuję za rozmowę.