Co trapi nasze dzieci?

Fundacja Orange opublikowała Raport z monitoringu praw i podmiotowości dziecka w Polsce w dobie społeczeństwa informacyjnego pt. Dojrzeć do praw. Wynika z niego m.in., że konieczna jest ochrona młodych osób w cyberprzestrzeni i większy nacisk na tzw. higienę cyfrową.

Dorosłym wydaje się, że największym zagrożeniem w sieci są nieznajomi, wyciek danych osobowych i ataki hakerskie. Tymczasem dzieci i młodzież widzą zupełnie inne niebezpieczeństwa. Dla nich groźniejsi są znajomi i rówieśnicy. To z ich strony najczęściej doświadczają przemocy. W raporcie Fundacji Orange zaznaczono, że dla młodych osób najtrudniejszym doświadczeniem jest bycie non stop obserwowanym. Muszą się cały czas kontrolować w obawie przed nakręceniem filmu z nimi i opatrzeniem złośliwym komentarzem, który stanie się viralem. Ta obawa jest dla nich bardzo obciążająca emocjonalnie. Młodzież zwraca też uwagę na to, że dorośli z nimi nie rozmawiają, nie dają przykładu i nie próbują zrozumieć. Ale to nie wszystkie problemy, z jakimi się mierzą, a które obciążają ich psychicznie i fizycznie. 

W opracowaniu mocno wybrzmiewa problem braku czasu wolnego i przemęczenia. Stan ten wywołuje nie tylko obciążenie nauką i obowiązkami szkolnymi. Sami młodzi przyznają, że to również efekt tego, że dużo czasu spędzają przed telefonem lub komputerem. Jednak to, co dla dorosłych jest stratą czasu i wyłącznie rozrywką, dla nastolatków staje się głównym kanałem budowania relacji społecznych. Chcąc być na bieżąco z tym, co dzieje się w grupie rówieśniczej, zarywają noce, by śledzić komentarze na swoich grupach, w swoim środowisku. Specjaliści, opracowujący raport zauważyli, że w grupie wiekowej 15-19 lat 94 proc. osób doświadcza wysokiego lub średniego poziomu FOMO (z ang. fear of missing out – strach przed tym, co nas omija)

Młodzi ludzie, opisywani w raporcie, przyznają, że nie potrafią zadbać samodzielnie o swój dobrostan i relaks. Dopiero bardzo silne zmęczenie albo ryzyko niezdania do kolejnej klasy, są w stanie ich zmobilizować, by bardziej się sobą zajęli. To, co podkreślają natomiast specjaliści, to fakt, że dla dzieci i młodzieży konieczne jest opracowanie programu higieny cyfrowej. Jak zauważył jednak Konrad Ciesiołkiewicz, prezes Zarządu Fundacji Orange, dzieci uczą się zachowań związanych z higieną cyfrową od dorosłych, a przeważająca większość z nich nie spełnia kryteriów właściwych nawyków.

Konrad Ciesiołkiewicz, zapytany przez Politykę zdrowotną o największe problemy polskiej młodzieży, związane ze sferą cyfrową, wskazał na pogarszający się dobrostan młodych osób, wynikający z braku poczucia bezpieczeństwa.

- Dostrzegliśmy kilka kluczowych problemów. Po pierwsze to jest kwestia stałego lęku, braku poczucia bezpieczeństwa dzieci i młodzieży, funkcjonującej bardzo mocno w środowisku cyfrowym, które celowo nazywamy społeczno-cyfrowym, bowiem realizują tam swoje najbardziej podstawowe potrzeby społeczne. To poczucie lęku jest związane przed wszystkim z ryzykiem doświadczenia hejtu, czyli krzywdzenia, przemocy, ale nie od osób obcych. Ten hejt, ta przemoc dotyczy przede wszystkim rówieśników. Treści, które dziś wykorzystujemy jako przyjazne, jutro są wykorzystywane przeciwko nam. Zjawisko to nazywa się cyberbullingiem i dotyka ono dzisiaj każdej szkoły, niemal każdego domu w Polsce. W związku z tym przygotowaliśmy architekturę praw i podmiotowości dziecka oraz rekomendacji opartych na tym, jak wspierać dzieci, które mają prawo do przyjaznych warunków życia i rozwoju. I takim fundamentalnie ważnym wnioskiem, płynącym z naszego raportu jest to, że wszystkie problemy, które mają przedrostek „cyber” mają swoje źródło i klucz do rozwiązania tych problemów w inwestycji w kompetencje społeczne i emocjonalne. Ponieważ deficyty w tym zakresie widoczne są w każdej możliwej inicjatywie, w jakiej uczestniczymy, pokrywają się nie tylko z Raportem, ale i doświadczeniami z wielu lat realizacji programów szkolnych i pozaszkolnych – powiedział Polityce Zdrowotnej Konrad Ciesiołkiewicz, prezes Zarządu Fundacji Orange, która wydała Raport.

- Tu jest szereg problemów, w zależności od tego, o jakiej grupie wiekowej mówimy, to problemy są nieco inne. Natomiast globalnie problemem jest dostęp do wysokiej jakości specjalistów. Do wielu specjalistów w ramach państwowej opieki zdrowotnej są wielomiesięczne kolejki, jeżeli dziecko wymaga specjalistycznego leczenia, to ono się odracza, ponieważ nie ma miejsca do specjalisty, ale też późniejsza interwencja jest mniej skuteczna, bo pacjent przychodzi za późno. I tu chodzi zarówno o schorzenia psychiczne, jak i fizyczne dostęp do specjalisty na pewno jest rzeczą kluczową, której powinniśmy się przyjrzeć – powiedziała Polityce Zdrowotnej Renata Szredzińska z Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę.

- Pozytywnym trendem jest to, że powstają centra zdrowia psychicznego pierwszego stopnia referencyjności, czyli ta reforma psychiatrii dziecięcej i młodzieży jest w toku i ona powinna poprawić sytuację. Natomiast widzimy, że to jest bardzo nierównomierne, jeśli chodzi o województwa. Są takie, gdzie jest lepszy dostęp do specjalistów, a są takie, gdzie ten dostęp cały czas jest bardzo trudny – mówi Szredzińska.

Ponad 50 proc. szkół w ubiegłym roku nie miało psychologa na etacie. Tam, gdzie był, często miał kilkuset uczniów pod opieką, a jak wskazuje ekspertka z Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, to nie jest pomoc psychologiczna, lecz interwencyjna.

- Nawet najlepszy psycholog, gdy ma kilkuset uczniów pod opieką, to żadnych sensownych działań profilaktycznych nie będzie w stanie prowadzić – powiedziała Szredzińska.

Raport Fundacji Orange został omówiony podczas prac Parlamentarnego zespołu praw dziecka.