Balstilimab w badaniu AGENONMELA – polscy pacjenci zyskują nową szansę w rzadkich nowotworach skóry

W Narodowym Instytucie Onkologii w Warszawie dobiega końca przełomowe badanie AGENONMELA z wykorzystaniem balstilimabu – przeciwciała anty-PD-1 stosowanego u pacjentów z zaawansowanymi, rzadkimi nowotworami skóry innymi niż czerniak. Projekt prowadzony pod kierunkiem prof. Iwony Ługowskiej pokazuje, że nawet u osób starszych, często z wieloma chorobami towarzyszącymi, immunoterapia może być skuteczna i bezpieczna.

Zaawansowane niemelanocytowe nowotwory skóry (NMSC) to choroby rzadkie, trudne w leczeniu i często agresywne. Dotykają głównie osób starszych – w badaniu AGENONMELA mediana wieku pacjentów wynosiła 70 lat. U tych chorych klasyczna chemioterapia bywa nieskuteczna lub niemożliwa do zastosowania ze względu na liczne choroby współistniejące.

„AGENONMELA to przykład, że dzięki determinacji zespołu badawczego, wsparciu Agencji Badań Medycznych i współpracy z partnerami prywatnymi możliwe jest prowadzenie pionierskich badań w grupach pacjentów, które wcześniej pozostawały bez realnych opcji terapeutycznych” – podkreśla prof. Iwona Ługowska, kierownik projektu.

Badanie AGENONMELA (faza II) objęło 32 pacjentów z rozsianymi lub nieoperacyjnymi NMSC. Leczenie polegało na dożylnym podawaniu balstilimabu co dwa tygodnie w dawce 3 mg/kg masy ciała – maksymalnie przez dwa lata lub do progresji choroby.

Balstilimab to przeciwciało monoklonalne anty-PD-1 (AGEN2034), które pobudza układ odpornościowy do walki z komórkami nowotworowymi.

W raku podstawnokomórkowym uzyskano kontrolę choroby aż u 87% pacjentów. Poważne działania niepożądane (stopnia ≥3) wystąpiły tylko u 9% chorych, a leczenie przerwano z powodu toksyczności w 6 przypadkach.

Większość pacjentów ukończyła pełny, dwuletni cykl leczenia i pozostaje w obserwacji. Zdarzały się także spektakularne odpowiedzi – jak u chorego z zespołem Muir-Torre, u którego immunoterapia doprowadziła do niemal całkowitej regresji guza.

Unikalnym elementem AGENONMELA była rozbudowana część translacyjna. Obejmowała ona badania biomarkerów, analizę mikrobiomu oraz zastosowanie mikroskopii konfokalnej (RCM) i wideodermatoskopii.

Zespół dr Moniki Słowińskiej wykazał, że mikroskopia konfokalna pozwala szczegółowo ocenić mikrośrodowisko guza bez konieczności wykonywania biopsji, a jej wyniki są zgodne z badaniami histopatologicznymi.

W analizach biomarkerów zauważono, że niskie stężenie IL-8 w surowicy może wiązać się z lepszą odpowiedzią na leczenie, a CXCL10 może pełnić rolę dodatkowego wskaźnika skuteczności.

Wyniki AGENONMELA były prezentowane na prestiżowych konferencjach, m.in. World Congress on Cancers of the Skin, ESMO Sarcoma & Rare Cancers Congress oraz EADO. Projekt zdobył również wyróżnienie na Warszawskiej Konferencji Onkologicznej.

To dowód, że polskie ośrodki badawcze mogą konkurować z najlepszymi w Europie w tak wymagających obszarach jak rzadkie nowotwory.

Końcowe wyniki badania zostaną przedstawione podczas ESMO 2025 w Berlinie i na Marie Skłodowska-Curie Symposium w Warszawie. Trwają także analizy danych obrazowych przy użyciu sztucznej inteligencji, które mogą doprowadzić do stworzenia nowych algorytmów personalizacji leczenia.

Projekt pokazuje, że akademickie badania kliniczne mogą realnie zmieniać praktykę medyczną i poszerzać dostęp do innowacyjnych terapii tam, gdzie przemysł farmaceutyczny nie inwestuje.