Apel KRAUM do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Krytyka zasad ewaluacji naukowej

Od momentu wprowadzenia w 2018 roku nowych zasad ewaluacji działalności naukowej, system ten spotkał się z liczną krytyką środowiska akademickiego. Jednym z głównych głosów sprzeciwu było stanowisko naukowców z Uniwersytetu Jagiellońskiego Collegium Medicum, które zaprezentowano we wrześniu ubiegłego roku. Aktualnie do grona krytyków dołączyła Konferencja Rektorów Akademickich Uczelni Medycznych (KRAUM), która wystosowała apel do ministra nauki i szkolnictwa wyższego, dr. inż. Marcina Kulaska, w sprawie zmiany wadliwych zasad ewaluacji.

Obowiązujące od 2018 roku zasady przeprowadzania ewaluacji, czyli oceny jakości działalności naukowej, od początku były krytykowane przez znaczącą część środowiska naukowego. We wrześniu ubiegłego roku przedstawiciele UJ CM prezentowali stanowisko naukowców w tej sprawie. Dziś apel o zaniechanie dalszego prowadzenia ewaluacji na wadliwych zasadach do ministra nauki i szkolnictwa wyższego dr. inż. Marcina Kulaska wystosowała Konferencja Rektorów Akademickich Uczelni Medycznych.

Zgodnie z opinią przedstawicieli Konferencji Rektorów Akademickich Uczelni Medycznych jednym z najtrudniejszych wyzwań, przed którymi stoi obecnie resort, jest kwestia bieżącej ewaluacji jednostek naukowych za lata 2022-2025. Zauważono, że znaczna część polskiego środowiska naukowego, w tym przedstawiciele Komitetu Ewaluacji Naukowej, Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego, oraz reprezentanci poszczególnych uczelni i instytutów, publicznie podnosi szereg wątpliwości dotyczących zasadności stosowanych obecnie kryteriów ewaluacji, a także ich obiektywności w ocenie poszczególnych dyscyplin naukowych.

Wątpliwości te zostały ostatnio spotęgowane doniesieniami o udziale znanych polskich naukowców, często przy wsparciu władz uczelni, w tzw. „papierniach” publikacyjnych. Te nieformalne grupy, jak zauważono, nieetycznie zwiększają dorobek naukowy swoich członków poprzez dopisywanie ich nazwisk do masowo generowanych tekstów. Publikacje te trafiają głównie do pism naukowych o tzw. „drapieżnym” charakterze, które charakteryzują się słabą jakością recenzji, ale za to wymagają wysokich opłat związanych z tzw. otwartym dostępem.

O sprawie informowały międzynarodowe portale zajmujące się tropieniem nieetycznych postaw w nauce, a także polskie media, w tym „Forum Akademickie” oraz ogólnopolskie tytuły prasowe, takie jak „Dziennik Gazeta Prawna” czy „Gazeta Wyborcza”. Istotnym aspektem tej sprawy jest powiązanie opisanego procederu z trwającą ewaluacją naukową, gdyż publikacje generowane w ten sposób wpływają na wyniki ewaluacji uczelni zatrudniających tych naukowców.

Zjawisko to wpisuje się także w szerszą debatę na temat sensowności polityki otwartego dostępu, o której pisał ostatnio prof. Andrzej Jajszczyk w „Forum Akademickim”.

Według przewodniczącego KRAUM, prof. dr hab. Wojciecha Załuski, nie jest to jedyny problem, dotyczący ewaluacji jednostek naukowych:

Co więcej, problemem jest także szeroko wykorzystywana podatność obecnego systemu na manipulacje.

Powszechnie znane w środowisku i niejednokrotnie opisywane zjawiska, to zmniejszanie liczby N przez masowe przenoszenie pracowników na etaty dydaktyczne oraz celowe dopisywanie pracownikom badawczym dyscyplin, które w danej uczelni nie są ewaluowane, aby obniżyć im liczbę slotów pod kątem ewaluacji - czytamy w treści listu KRAUM.

Inne przykłady manipulacji to łączenie współautorów zgodnie z sugestiami programów komputerowych do „optymalizacji” ewaluacji, tak, aby podnieść wypełnienie slotów naukowcom o słabym dorobku. Od podatności na manipulację nie jest wolny proces przypisywania publikacji poszczególnym dyscyplinom, na co pozwala powszechne wykazywanie przez czasopisma wielu dyscyplin naukowych (na przykład medycyna, biologia, chemia, etc). Obecne zasady pozwalają też na udział w ocenie uczelniom, których dyscypliny, na przykład nauki medyczne, nie przeszły całego czteroletniego cyklu ewaluacyjnego.

Wśród możliwych rozwiązań jest odstąpienie od bieżącej ewaluacji lub jej odsunięcie w czasie z jednoczesną modyfikacją obowiązujących zasad.

Pełna treść listu została opublikowana na stronie internetowej Konferencji Rektorów Akademickich Uczelni Medycznych.