4 miesiące ministra Zembali i nie tylko...

Na stronach Ministerstwa Zdrowia opublikowano podsumowanie 4 miesięcy prac ministra zdrowia Mariana Zembali. Postanowiliśmy przeanalizować kilkumiesięczne działania ministra, a na koniec przypomnieć o tym co wydarzyło się w zdrowiu przez całe 4 lata kadencji tego rządu. Minister Zembala jednak z pewnością najbardziej zapamiętany zostanie z ostatnich tygodni swojego urzędowania z powodu dwóch decyzji, o których w ministerialnym zestawieniu nie wspomniano.

Pierwsza to decyzja o przedłużeniu finansowania rządowego programu leczenia niepłodności metodą zapłodnienia pozaustrojowego do 2019 roku. To decyzja na pewno oczekiwana przez  wszystkie  pary, które już są w rządowym programie in vitro lub starają się o zakwalifikowanie do niego . Do tej pory dzięki finansowanemu przez ministerstwo programowi urodziło się ponad 3600 dzieci, a ponad 17 tys. par jest w trakcie procedury. Przedłużenie dalszego finansowania tego programu było więc koniecznością i tak zresztą tłumaczył to w mediach minister: –  Jestem katolikiem, który przestrzega zasad dekalogu. Ale jestem lekarzem i ministrem zdrowia dla wszystkich obywateli – mówił. Mimo wszystko tej decyzji towarzyszył jakiś element niepewności i wyczekiwania, ponieważ od momentu ogłoszenia, że dokumenty są gotowe do podpisu ministra aż do jego złożenia upłynęło dobrych kilka dni, a sam minister przed ogłoszeniem decyzji unikał jasnych deklaracji sprawiając wrażenie jakby się jeszcze wahał.

 

Nie wahali się natomiast posłowie PiS, którzy ostro krytykowali tę decyzję i są  sprzeciw nie tylko finansowaniu in vitro, ale i stosowaniu samej procedury o czym mówił ostatnio Mariusz Błaszczak:  –  Uważamy, że cały proces in vitro, cała procedura in vitro to nie jest leczenie bezpłodności, to jest pozaustrojowe zapłodnienie. Nikt poprzez taki zabieg, poprzez taką procedurę medyczną nie wyleczył się z bezpłodności. Skoro te pieniądze nie starczają na pomoc lekarską dla dzieci, już narodzonych dzieci, no to nagle czy uzasadniony jest wydatek tego rodzaju, który przysparza zamożności klinikom in vitro?  –  pytał.

Program finansowania in vitro został jednak przedłużony do 2019 roku i będzie kosztował budżet państwa ok. 300 mln zł. Nie jest natomiast pewne czy decyzji tej nie zmieni nowy minister zdrowia.

 

Druga decyzja, która zostanie zapamiętana ministrowi zarówno w Warszawie jak i na Śląsku to decyzja, której ostatecznie minister nie podjął. Chodzi o utworzenie Śląskiego Instytut Onkologii, który miał powstać z odłączonego od instytutu onkologii w Warszawie oddziału w Gliwicach.  Sprawa nabrała przyspieszenia gdy doszło do zdymisjonowania dyrektora centrum onkologii w Warszawie, prof. Krzysztofa Warzochy, który był zdecydowanie przeciwny odłączeniu Gliwic. Dzień później dymisje złożył  z kolei dyrektor oddziału w Gliwicach, co było bardziej zaskakujące ponieważ akurat on był oczywiście za odłączeniem. Do konsultacji trafiło nawet rozporządzenie, które przewidywało utworzenie Instytut już  6 listopada.   Miały one co prawda trwać kilka, konkretnie od czwartku do poniedziałku do godz. 10:00. Ostatecznie minister z tej decyzji jednak zrezygnował. Rozporządzenie nie trafiło na Radę Ministrów a sam minister powiedział w mediach, że choć uważa to nadal za dobry pomysł to nie chce jednak pozostawiać nowemu ministrowi „kłótni”. I trzeba te decyzje uznać za słuszną.  Odkładając bowiem na bok dyskusję merytoryczną o zasadności oddzielania Gliwic od Warszawy,  nie ma wątpliwości , że sposób załatwienia tej sprawy „rzutem na taśmę” z udawanymi konsultacjami musi budzić sprzeciw i nie powinno być praktyką akceptowaną.

 

Przejdźmy jednak do ministerialnego podsumowania, które obejmuje 5 tematów: dzieci,  pielęgniarki, seniorzy, psychiatria i pakiet onkologiczny. W każdym z tych tematów wylicza się bardziej lub mniej konkretne działania resortu.

 

PAKIET ONKOLOGICZNY

Zacznijmy od pakietu onkologicznego, wprowadzonego jeszcze  przez poprzednika ministra Zembali, Bartosza Arłukowicza.

 

Z tej części podsumowania dowiemy się, że minister Marian Zembala powołał sześcioosobowy zespół ekspertów pod kierunkiem dr. med. Zbigniewa Pawłowicza, który ocenił funkcjonowanie pakietu onkologicznego, na podstawie której przygotowano z kolei projekty nowelizacji rozporządzeń Ministra Zdrowia oraz zarządzeń Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia. Wprowadzone w październiku i listopadzie zmiany w pakiecie onkologicznym obejmują m.in.

 

Zmiany w składzie i terminie konsylium. Umożliwienie rozliczenia hospitalizacji w sytuacji, gdy pacjent wypisany jest ze szpitala z podejrzeniem nowotworu. Wprowadzenie dodatkowych zakresów skojarzonych, dedykowanych dla dzieci, rozszerzenie wykazu rozpoznań. Rozszerzenie pakietu onkologicznego o świadczenia związane z radioterapią paliatywną, wprowadzenie wskaźnika 1,2 dla wyceny pakietów pogłębionej diagnostyki onkologicznej w celu zwiększenia roli rodzaju AOS w realizacji „szybkiej terapii onkologicznej" oraz zmotywowania świadczeniodawców do wykonywania tych usług w terminie oczekiwanym w roku 2017, tj., w okresie 7 tygodni (obecnie jest 9 tygodni). Umożliwienie wystawiania karty DILO i jej dalszą obsługę za pomocą tzw. usług sieciowych pozwalających na bezpośrednią integrację aplikacji świadczeniodawców z systemami NFZ bez konieczności wypełniania wzoru karty w dedykowanej aplikacji udostępnianej przez NFZ. Umożliwienie wystawienia karty DiLO zgodnie z nowym wzorem karty na podstawie rozporządzenia MZ zmieniającego rozporządzenie w sprawie wzoru karty diagnostyki i leczenia onkologicznego. Umożliwienie wystawienia karty DiLO do 3 dni po zapadnięciu decyzji o konieczności jej wydania (a nie jak do tej pory w dniu wydania decyzji) poprzez dodanie daty decyzji o założeniu karty diagnostyki i leczenia onkologicznego. Rozszerzenie kręgu lekarzy, którzy mogą wydać kartę DiLO o lekarzy specjalistów udzielających świadczeń z zakresu profilaktycznych programów zdrowotnych. Poszerzenie listy rozpoznań ICD-10 w ramach, których możliwe jest wystawienie karty i realizacja Szybkiej terapii Onkologicznej, o rozpoznania nowotworów centralnego układu nerwowego (klinicznie złośliwych) i niektórych nowotworów układu krwiotwórczego i chłonnego. Zmiana składu wielodyscyplinarnego zespołu terapeutycznego planującego i koordynującego proces leczenia. Umożliwienie skierowanie pacjenta bezpośrednio na zabieg diagnostyczno-leczniczy z POZ i AOS.

 

Przypomnijmy, że pakiet onkologiczny wprowadzony został 1 stycznia 2015 roku.  Z podsumowania jego funkcjonowania wynika, że:

wzrasta liczba wydanych kart DiLO - wydano ogółem 201 813  (stan na 02.11.2015), wzrasta liczba zrealizowanych świadczeń związanych z zakwaterowaniem do teleradioterapii - do 30.06.2015 r. na podstawie art. 33b ustawy o świadczeniach zrealizowano ogółem 9 163 zakwaterowań, wzrasta udział świadczeń chemioterapii realizowanych w trybie jednodniowym, wzrasta liczba rozpoznań potwierdzonych.

 

W tym czasie wykonano:

30 479 wstępnych  diagnostyk  z czego 91,3% wykonanych zostało w terminie. 55 631 diagnostyk pogłębionych  z czego 84,1% wykonano  w terminie Zwołano 91 624 konsyliów z czego 99,5% zostało  zwołanych w terminie.

 

Onkolodzy, z którymi udało nam się porozmawiać na temat wprowadzanych zmian podkreślają, że choć są one w większości słuszne to  jednak nieco rozczarowujące ponieważ nie wyszyły poza pierwsze ustalenia z wiosny. Nie rozwiązują natomiast podstawowego problemu funkcjonowania pakietu jakim jest jego finansowanie i pogarszające się sytuacja ośrodków onkologicznych.

 

DZIECI

 

Dzieci z całą pewnością najbardziej zapamiętają ministrowi wprowadzenie tzw. rozporządzenia sklepikowego, w wyniku którego z ich szkolnych sklepików zniknęły drożdżówki, gazowane napoje, batoniki i w zasadzie wszystkie inne standardowe produkty, które nie tylko zaspokajały głód, ale też sprawiały przyjemność, umilając trudy codziennej nauki. W ich miejsce na półki trafiła zdrowa żywność. Nowe zasady funkcjonowania sklepików szkolnych wzbudziły wiele emocji, ale warto jednak pamiętać, że według Światowej Organizacji Zdrowia można już mówić  o epidemii otyłości na świecie.  Zgodnie z danymi Instytutu Żywności i Żywienia leczenie otyłości i jej powikłań rocznie kosztuje ok 21% budżetu przeznaczanego na ochronę zdrowia – ok 11 mld zł. Bezpośredni koszty leczenia 1 mln pacjentów z otyłością wynoszą ok 250 mln zł, co pozwala oszacować, że w Polska wydaje na ten cel 3 mld zł.  

Niewątpliwie zatem słuszna decyzja ministra zdrowia straciła niestety na znaczeniu, a często stawała się obiektem kpin i żartów z jednego w sumie powodu, braku należytej komunikacji wyprzedzającej wejście w życie przepisów, które wiadomo było, że będą budziły emocje. Co prawda starano się to nadrobić organizując liczne spotkania i konferencje m.in. w Instytucie Żywności i Żywienia, a do dziś publikowane są odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania, ale efekt byłby z pewnością lepszy gdyby kolejność działań była inna.

Inne już mniej kontrowersyjne zmiany to  m.in.  wprowadzenie 30 września br. przepisu zgodnie z którym odmowa przyjęcia dziecka do szpitala wymaga uprzedniej konsultacji z ordynatorem oddziału, do którego dziecko miałoby być przyjęte albo jego zastępcą, albo lekarzem kierującym tym odziałem a wynik tej konsultacji odnotowuje się w dokumentacji medycznej. Zdaniem ministerstwa dzięki temu rozwiązaniu każde dziecko będzie konsultowane medycznie i nie zostanie pozostawione bez opieki. Innego zdania jest jednak Ogólnopolski Związek Zawodowy Lekarzy, który  poinformował ostatnio, że uważa ten przepis za niekonstytucyjny i w najbliższym czasie podejmie decyzję czy zaskarży go do Trybunału Konstytucyjnego.

 

Wśród innych zmian ministerstwo wymienia m.in.:

Wprowadzenie Książeczki Zdrowia Dziecka. Wprowadzenie okołooperacyjnej karty zabiegowej we wszystkich rodzajach zabiegów operacyjnych wykonywanych u dzieci w celu poprawy bezpieczeństwa dziecka i redukcji powikłań – obowiązkowy element dokumentacji medycznej od 1 września 2015 r. Nowelizację  ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym -zdecydowano o tworzeniu centrów urazowych dla dzieci. Restrukturyzację dwu wiodących szpitali dziecięcych w kraju – zadłużonych Instytutów – Centrum Zdrowia Dziecka oraz Centrum Zdrowia Matki Polki – z udziałem Ministra Skarbu Państwa przy wsparciu Pani Ewy Kopacz – Prezesa Rady Ministrów. Uporządkowanie polityki szczepień dzieci. Wzmocnienie opieki pediatrycznej w przedszkolu i szkole.

 

I Wskazanie specjalności w dziedzinie kardiologii dziecięcej jako specjalności priorytetowej.

 

Wśród zrealizowanych zadań ministerstwo  wymienia także walkę z dopalaczami i innymi środkami odurzającymi oraz przeciwdziałanie uzależnieniom takim jak palenie tytoniu, e-papierosów, alkoholizm, środki odurzające. Jednak z tego okresu najbardziej w pamięci wszystkich pozostaną chyba szeroko komentowane przez media spoty GIS.

 

PIELĘGNIARKI

 

Podsumowując działania ministra zdrowia dla środowiska pielęgniarek i położnych doliczyliśmy się 11 spotkań, które odbyły się od czerwca do września a zakończyły  podpisaniem porozumienia, które przewiduje średni wzrost wynagrodzeń, w ciągu czterech lat, o kwotę 1600 złotych.

 

SENIORZY

 

Decyzja, która odbiła się najszerszym echem to oczywiście utworzenie we wrześniu Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher. Decyzja bardziej administracyjna niż realnie poprawiająca sytuację pacjentów, ale być może czas zweryfikuje ten pogląd i pozwoli wykazać znaczenie ośrodka dla rozwoju opieki geriatrycznej w Polsce.

Jak wiadomo jedną z największych bolączek geriatrii jest brak specjalistów w tej dziedzinie, warto zatem zauważyć, że ministerstwo uruchomiło nowe, skrócone ścieżki specjalizacji: dla lekarzy internistów mających udokumentowane doświadczenie w zakresie chorób wewnętrznych i geriatrii oraz dla samodzielnych pracowników nauki z doświadczeniem w zakresie geriatrii.

Ogłoszono także konkurs na pilotażowe tworzenie i funkcjonowanie 40 Dziennych Domów Opieki Medycznej dla osób niesamodzielnych, w tym w szczególności osób starszych i przeznaczono na ten cel  40 mln zł

Uruchomiono także  nowoczesny program leczenia udarów w poszczególnych województwach i miastach w kraju.

Dalej ministerstwo wymienia poprawę dostępności lecznictwa specjalistycznego dla seniorów – telekonsylium geriatryczne i kardiologiczne:

 

wdrożenie ogólnopolskiego pilotażu wzorowanego na zabrzańskim modelu telekonsultacji we współpracy z Ministerstwem Administracji  i Cyfryzacji. telekonsultacje w terenach wiejskich i mających ograniczony dostęp do specjalisty – projekt przygotowany we współpracy z Instytutem Medycyny Wsi w Lublinie we współpracy z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

 

 

 

 

PSYCHIATRIA

 

 

W podsumowaniu tej dziedziny najwięcej jest chyba planów i intencji. Już sam wstęp nie napawa  optymizmem i trudno się oprzeć wrażeniu, że stara się wypełnić decyzyjną pustkę: –  Doceniając rolę psychiatrii w systemie ochrony zdrowia i wsłuchując się w opinię środowiska psychiatrycznego w Polsce oraz organizacji reprezentujących pacjentów, minister zdrowia rozpoczął proces reformowania tej dziedziny medycyny w Polsce - czytamy.  

Zdaniem ministerstwa najważniejszymi elementami reformy są:

ustawa o zdrowiu publicznym jako świadectwo nowoczesnego państwa, w którym profilaktyka  i prewencja stanowi istotny element ochrony zdrowia, zapobiegając chorobom i ich skutkom; pozostawienie Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego jako wspierającego rozwój głównie  w obszarach strategii leczenia, infrastruktury i organizacji systemu; nowa (pierwsza od 20 lat) wycena, przez Agencję Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji,  leczenia chorób psychicznych w trybie szpitalnym i ambulatoryjnym, która znacznie wpłynie na dalszy rozwój psychiatrii w Polsce, wzmacniając ją ekonomicznie i organizacyjnie; systematyczne spotkania ze środowiskiem psychiatrów w Ministerstwie Zdrowia, jako ważna forma współpracy, dialogu i konsultacji departamentów ze środowiskiem psychiatrów.

Na koniec jest jeszcze kilka zapowiedzi:

Przygotowanie do opracowania mapy potrzeb zdrowotnych w dziedzinie psychiatrii – mapa potrzeb powinna zostać przygotowana do kwietnia 2016 r. Możliwość pozyskania środków europejskich na działania związane z poprawą infrastruktury placówek ochrony zdrowia oraz działania mające na celu deinstytucjonalizację opieki psychiatrycznej. Utrzymania dotychczasowego kierunku działań związanych z wdrażaniem modelu środowiskowej opieki psychiatrycznej – propozycja przeprowadzenia pilotażu, który będzie miał na celu weryfikację przyjętych założeń organizacyjno-finansowych. Powołanie zespołu do spraw przygotowania kontynuacji Narodowego Programu Ochrony Zdrowia Psychicznego.

Te jednak zależą już od nowego ministra zdrowia, którego nazwisko miejmy nadzieję poznamy w poniedziałek.

 

Ministerialne podsumowanie nie obejmuje jednak  dwóch ważnych dla systemu ochrony zdrowia  nowych ustaw.

Pierwsza z nich to ustawa o leczeniu niepłodności, która weszła w zycie zaledwie kilka dni temu, 1 listopada.

Ustawa określa zasady i warunki stosowania medycznie wspomaganej prokreacji, postępowanie z komórkami i zarodkami rozrodczymi oraz procedury bezpieczeństwa. Ponadto reguluje szczegółowo okoliczności dotyczące dawstwa, pobierania, przetwarzania, testowania, przechowywania i dystrybucji komórek rozrodczych oraz zarodków przeznaczonych do stosowania w zapłodnieniu pozaustrojowym („in vitro”).

W tym miejscu należy przypomnieć, że Polska była jedynym krajem w Unii Europejskiej, który nie posiadał regulacji prawnych dotyczących „in vitro”. W ustawie uwzględniono przepisy prawa unijnego, tzw. dyrektywy tkankowe, oraz postanowienia Konwencji o ochronie praw człowieka i godności istoty ludzkiej w odniesieniu do zastosowań biologii i medycyny (Oviedo, 1997 r.)

 

Druga to ustawa o zdrowiu publicznym, podpisana przez Prezydenta  27 października.

 

Ustawa o zdrowiu publicznym była długo oczekiwanym projektem, często nazywanym także konstytucją zdrowia. Była zapowiadana już wtedy, gdy ministrem zdrowia była Ewa Kopacz. Ostatecznie projekt przygotowała Beata Małecka-Libera, którą 7 stycznia premier powołała na stanowisko pełnomocnika  rządu do spraw projektu ustawy o zdrowiu publicznym.

Podstawą realizacji zapisów ustawy ma być Narodowy Program Zdrowia. Ten strategiczny dla ustawy dokument ma objąć lata 2016-2020, a na jego realizację z budżetu państwa zaplanowano 140,7 mln zł. Jeśli rząd nie zdąży przyjąć programu w tym roku,  pieniądze przepadną. Już w zasadzie wiemy, że nie zrobi tego rząd Ewy Kopacz. Pozostaje pytanie czy zrobi to nadchodzący rząd PiS. Na ogłoszenie nazwisk ministrów tego rządu, wciąż niecierpliwie czekamy.

 

Ministerstwo podsumowało zatem 4 miesiące pracy ministra zdrowia Mariana Zembali, szkoda jednak, że nie podsumowało 4 ostatnich lat. Poza dwoma wspomnianymi wyżej, a pominiętymi w ministerialnym zestawieniu ustawami, w ciągu ostatnich lat zapadło wiele innych ważnych dla systemu decyzji. Wdrożono ustawę refundacyjną, która budziła wielkie emocje i aż się prosi o rzetelną analizę, wprowadzono pakiet kolejkowy, system e-WUŚ, dyrektywę transgraniczną, modułowy system kształcenia lekarzy, ustawę o konsultantach, utworzono agencje taryfikacji, zapowiedziano mapy potrzeb zdrowotnych i wprowadzono wyczekiwane przez lata finansowanie znieczulenia przy porodzie.

. Wszystkie zostały przyjęte i są już podpisane przez Prezydenta. 

 

 

 

 

Agnieszka Gołąbek