Prof. Agnieszka Mastalerz-Migas o szczepieniach na grypę: Burzymy bariery, ale budujemy mury

Choć sytuacja związana z epidemią grypy w Polsce zaczyna się stabilizować, eksperci ostrzegają, że to jeszcze nie koniec. Wzrastająca liczba zachorowań, zgonów oraz alarmujący spadek wyszczepialności wśród Polaków stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia publicznego. Mimo że dostęp do szczepionek został ułatwiony, wciąż zbyt mało osób decyduje się na profilaktykę, co może prowadzić do poważniejszych konsekwencji w nadchodzących tygodniach. Co robimy źle? - pyta Agnieszka Mastalerz-Migas?

Dr Paweł Grzesiowski, Główny Inspektor Sanitarny, podczas Briefingu Interwencyjnego - Grypa w natarciu, przedstawił dane najnowszego raportu GIS:

Niestety liczba zgonów sięga około tysiąca osób. Jest to bardzo niepokojąca informacja. Sezon grypowy jest wyraźnie większy niż rok temu i notuje się trzykrotnie więcej zachorowań. Dr Grzesiowski poinformował także o wyszczepialności, która jest równolegle monitorowana i sięga wartości 5 proc. populacji.

Profesor Adam Antczak podkreślił, że na grypę zachorowuje 300 tys. osób tygodniowo, a przecież grypa  to choroba, której można zapobiegać poprzez szczepienia. 

Nagły wzrost grypy wystąpił na przełomie stycznia i lutego - odnotowano 800 tysięcy wizyt w POZ dotyczących zachorowania na grypę. Stabilizacja wg profesora wynika z okresu ferii oraz okresu niskiej temperatury, który nie sprzyjał wychodzeniu z domu i szerzenia się infekcji. Ekspert podkreślił, że stan zachorowalności z przełomu stycznia i lutego może jeszcze wrócić. 

Wzrost zachorowań jest zjawiskiem epidemiologicznym, któremu można zapobiegać. Co wg. profesora daje nam szczepionka? Przede wszystkim znacznie zmniejsza ryzyko zgonu oraz pozwala na łagodniejszy przebieg choroby, jednak wciąż Polacy nie chcą się szczepić.

Warto podkreślić dane wynikające z działalności systemowych - tylko ok. 40 proc zrealizowanych szczepień przeciw grypie jest ondotowanych w sytemie CeZ, a najprawpodobnie ok. 70 proc. pacjentów krozysta z przysługującej im refundacji ceny szczepionki. 

Największe wzrosty wyszczepialności były w czasie pandemii - odnotowano wtedy najwięcej szczepień, bo w latach 2021-2022 było to 6,90 proc. wyszczepialności. Obecnie mamy 5,13 proc. wyszczepialności. Według prof. Antczaka jest to ogromny spadek. Największe kontrowersje budzi utylizacja szczepionek.

500 000 szczepionek najprawdopodobniej będzie zutylizowanych. 

Profesor Antczak podkreślał, że w Polsce mamy najbardziej progresywny system szczepień na świecie, w którym praktycznie nie ma osoby, która nie mogłaby mieć refundacji szczepionki. Grupy wiekowe 18-64 otrzymują 50 proc. refundacji, a dzieci do 18 r.ż., osoby 65+ oraz kobiety w ciąży mają szczepionki bezpłatne. Jeśli chodzi o osoby 60 + są prace nad tym, aby już od tego wieku umożliwić refundowane szczepienia.  W tym celu został wystosowany postulat listy "S", żeby szczepionki dla tej grupy wiekowej były bezpłatne. Czy jest wspomniana lista? To wykaz bezpłatnych leków dla seniorów, obejmujący preparaty stosowane w leczeniu schorzeń charakterystycznych dla wieku podeszłego

Jakie są czynniki wpływające na niską wyszczepialność grypy w sezonie 2024/2025? Przede wszystkim długa ścieżka pacjentów (każdy pacjent musi z receptą udać się do apteki po szczepionkę), brak bezpłatnych szczepionek dla pacjentów uprawnionych, dodatkowa wizyta w placówce medycznej po receptę, brak finansowania ze środków publicznych usługi szczepienia osób w wieku 18-64, więc pacjent po bezpłatny serwis często wraca z powrotem do ZOZ-u.

Co obecnie ma i powinno się zmienić w kwestii usprawnienia procesu szczepień wg. prof. Adama Antczaka?

1. Dostęp do danych epidemiologicznych.
2. Raportowanie i monitorawnie realizacji szczepień.
3. Uaprawnienie procesów formalnych w aptekach.
4. Skrócenie ścieżki pacjenta w placówkach medycznych: udostępnienie bezpłatnych szczepionek w ZOZach (samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej).
5. Wszystkie szczepionki bezpłatne dla pacjentów 65+: wprowadzenie nowych szczepionek na listę "S".

Aktualnie ścieżka szczepienia przeciw grypie wygląda tak, że pacjent musi iść do placówki medycznej, następnie z receptą udać się do apteki po zakup szczepionki i wrócić do POZ, aby wykonać szczepienie albo znaleźć taką aptekę, w której szczepienia wykonywane są na miejscu. Według prof. jest to trudne do zrealizowania. 

Konsultantka krajowa ds. medycyny rodzinnej postuluje za tym, żeby doprowadzić do momentu, w którym pacjent może zaszczepić się w miejscu, w którym otrzymuje receptę. Szczepionka powinna być dostępna w podmiocie POZ, podkreśla ekspertka.