WHO podsumowuje ostatnią dekadę. Co się udało?

Kolejne choroby, które już nie zagrażają zdrowiu i życiu ludzi, nowo powstałe agendy do walki z AIDS, gruźlicą i malarią, rozpowszechnienie globalnej kampanii na temat higieny rąk, zmniejszenie śmiertelności okołoporodowej - to zaledwie kilka z długiej listy sukcesów ostatniego dziesięciolecia działalności WHO.

W ciągu dekady znacząco wzrosła liczba ludności. Liczba urodzeń jest ponad dwukrotnie większa od liczby zgonów. Znacząco wzrosła także długość życia. Średnia, w chwili narodzin wynosi ponad 71 lat. Z każdym rokiem wzrasta o cztery miesiące. W 2007 r. 15 krajów miało średnią długość życia na poziomie ponad 80 lat. Do roku 2015 liczba ta wynosiła 29 państw. Tymczasem liczba krajów o długości życia poniżej 60 lat spadła z 36 do 22. Oczekiwana długość życia w europie wynosi 77 lat, jest dłuższa od średniej o 6 lat (2015 r.) oraz dłuższa o 11 w porównaniu do roku 2005.

Wzrost średniej długości życia w ostatnim dziesięcioleciu spowodowany był szeregiem zmian, m.in.: zmniejszeniem do 2015 r. o 32 proc. wskaźnika śmiertelności dzieci poniżej 5 roku życia, spadkiem wskaźnika śmiertelności okołoporodowej matek na poziomie 25 proc., zmniejszeniem ryzyka zgonów z powodu chorób sercowo-naczyniowych o 14 proc. oraz zmniejszeniem o 11 proc. ryzyka zgonów z powodu  nowotworów.

Na jakie schorzenia chorujemy najczęściej?

Najczęściej występujące choroby to schorzenia układu sercowo-naczyniowego, rak, cukrzyca, przewlekłą choroba płuc. Dolegliwości te są głównym problemem w krajach o niskim i średnim dochodzie. Do ich rozwoju przyczyniła się m.in. gwałtowna urbanizacja i nowoczesny styl życia. Czynniki ryzyka to: palenie papierosów, niewłaściwa dieta, niewystarczająca aktywność fizyczna czy spożycie alkoholu. Odnotowano nieco niższe rozpowszechnienie produktów tytoniowych. W rezultacie utrzymującego się jednak wysokiego odsetka osób palących na świecie, przyjęto plan polegający na zmniejszeniu popularności tytoniu o 30 proc. Coraz większy problem zdrowotny stanowi depresja. WHO szacuje, że 4,4 proc. populacji świata cierpi z tego powodu, 3,8 proc. uskarża się na stany lękowe, a co roku odnotowuje się blisko 800 tys. samobójstw.

Redukcja śmiertelności okołoporodowej

Niewątpliwym sukcesem WHO jest znaczna redukcja śmiertelności okołoporodowej. Udało się zmniejszyć wskaźnik umieralności matek o 3/4, a także zmniejszyć wskaźnik śmiertelności dzieci poniżej 5 roku życia o 2/3.

Jeszcze w 2015 r. w dniu narodzin umierało milion dzieci, 2,6 mln zaś w pierwszym miesiącu życia. W swoim raporcie WHO apeluje do państw, aby do roku 2030 r. śmiertelność noworodków wyniosła maksymalnie 12 zgonów na 1000 żywych urodzeń.

Spadła liczba chorych na HIV, malarię i gruźlicę

W ciągu ostatniej dekady osiągnięto znaczące sukcesy w walce z chorobami zakaźnymi, jednak jak zaznacza WHO problem wciąż istnieje. W okresie od 2005 do 2015 r. zredukowano o 18 proc. nowe przypadki zachorowania na HIV, o 21 proc. na malarie oraz 16 proc. na gruźlicę. Zredukowano także śmiertelność z powodu tych chorób. Kolejno o 50 proc. w przypadku HIV, 49 proc. malarii oraz 25 proc. w przypadku gruźlicy.

Szczepienia jako najlepsza profilaktyka

Jak podaje raport szczepionki oszczędzają co roku 2,5 mln osób, głównie dzieci. Nadal jednak 1,5 mln umiera z powodu chorób, którym można zapobiec poprzez szczepienia. Szczepienia  obniżyły częstość występowania polio o prawie 99 proc., znacząco zredukowały zapadalność na choroby, niepełnosprawność i liczbę zgonów. Z roku na rok spada liczba zachorowań na polio, co przyczyniło się do wyparcia choroby. To samo dotyczy odry. Do 2020 r. zaplanowano eliminację jej eliminację,

Poczyniono duże postępy w zakresie wprowadzania nowych szczepionek. Wprowadzenie szczepień przeciwko pneumokokom i rotawirusowi było szczególnie ważne. W rezultacie zapobiega się najczęstszym przyczynom zgonów z powodu zapalenia płuc i biegunki dzieci w wieku poniżej 5 lat.

Wyzwania WHO na kolejne lata

Dalsze prace WHO mają na celu ograniczenie stosowania antybiotyków. - Antybiotykooporność stwarza podstawowe zagrożenie dla zdrowia ludzkiego, rozwoju i bezpieczeństwa. Obecnie podjęte zobowiązania muszą zostać przekształcone w szybkie i skuteczne działania wśród ludzi i zwierząt. Kończy nam się czas, z obawą zadeklarowała odchodząca dyrektor generalna Margaret Chan. Poważnym problemem i wyzwaniem dla dalszych działań WHO jest zjawisko przedwczesnej umieralności i niepełnosprawności osób z najuboższych populacji świata. Nadal w krajach biednych, czynnikiem odpowiadającym za rozwój wielu chorób i przedwczesne zgony jest niedożywienie. Wzrosła także liczba osób w podeszłym wieku. W porównaniu do roku 2007, w roku 2017 liczba osób w wieku powyżej 90 lat wzrosła o 2/3. Organizacja apeluje do państw o wdrażanie strategii i planów działania na rzecz osób starszych.

Jakie zalecenia dla krajów ma WHO?

Najnowsze zalecenia WHO obejmują: promowanie aktywności fizycznej i zdrowego odżywiania się, zmniejszenie spożycia niezdrowej żywności i napojów wysoko słodzonych, zmniejszenie ryzyka wystąpienia otyłości wśród dzieci, propagowanie zdrowego środowiska szkolnego czy odpowiedzialnych nawyków zdrowotnych, kolejno - dostosowanie systemów opieki zdrowotnej do potrzeb osób starszych, opracowanie rozwiązań zapewniających opiekę długoterminową, poprawę pomiaru i zmniejszenie przedwczesnej śmiertelności z powodu chorób niezakaźnych, zmniejszenie liczby zgonów i obrażeń z powodu wypadków drogowych, chorób związanych z zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleb oraz promowanie dobrego zdrowia psychicznego.

Raport koncentruje się także na idei powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego a WHO apeluje, aby w kreowaniu polityki zdrowotnej nie skupiać się wyłącznie na chorobach a przede wszystkim dbać o zdrowie i jego utrzymanie.

Raport dostępny tutaj

Anna Grela

Źródło: WHO