Tempo spadku umieralności na świecie z powodu chorób przewlekłych wyhamowało. Znamy dane z 185 krajów. Jak prezentuje się Polska?

Przez dekady świat odnotowywał systematyczny spadek umieralności z powodu chorób przewlekłych – takich jak nowotwory czy choroby układu krążenia. Jednak jak pokazuje najnowszy raport naukowców z Imperial College London, w latach 2010–2019 tempo tego spadku wyraźnie zwolniło. Co więcej, w niektórych krajach rozwiniętych – m.in. w Stanach Zjednoczonych i Niemczech – ryzyko zgonu zaczęło ponownie rosnąć.

Brytyjscy badacze przeanalizowali dane z 185 krajów, porównując dwie dekady: 2001–2009 i 2010–2019. Wnioski są jednoznaczne – choć w 80 proc. państw ryzyko zgonu z powodu chorób niezakaźnych u osób do 80. roku życia nadal spada, tempo tej poprawy wyraźnie wyhamowało w aż 60% krajów. To zjawisko szczególnie mocno widoczne jest w państwach wysokorozwiniętych.

Największe rozczarowanie? Stany Zjednoczone. To jedyny z 25 najbogatszych krajów, w którym ryzyko zgonu z powodu chorób niezakaźnych wzrosło niemal we wszystkich grupach wiekowych (z wyjątkiem 20–45-latków). Problemem są przede wszystkim choroby przewlekłe wśród osób starszych, a także choroby psychiczne i neurodegeneracyjne, z których najpoważniejszą pozostaje demencja.

Równie niepokojąco wygląda sytuacja w Niemczech, gdzie spadek umieralności wyhamował niemal do zera. Zdaniem ekspertów powodem może być niedostateczne inwestowanie w zdrowie publiczne, zwłaszcza w profilaktykę i opiekę długoterminową nad osobami starszymi.

Polska wypadła w raporcie średnio, ale nie najgorzej. W naszym kraju ryzyko zgonu przed 80. rokiem życia z powodu chorób przewlekłych:

• w 2001 r. wynosiło 42,4%

• w 2010 r. – 35,5%

• w 2019 r. – 32,4%

Oznacza to, że:

• w latach 2001–2009 spadek wyniósł 6,9 punktów procentowych

• w latach 2010–2019 – tylko 3,1 punktu procentowego

Choć trend nadal jest pozytywny, wyraźnie widać, że tempo poprawy zdrowia publicznego zwalnia. Polska znajduje się w gronie krajów, które – mimo pewnego postępu – nie wykorzystały w pełni potencjału do poprawy zdrowia populacji.

Jednym z kluczowych wniosków raportu jest zmieniająca się struktura zagrożeń zdrowotnych. Tam, gdzie postęp w leczeniu nowotworów i chorób serca jest znaczący, na pierwszy plan zaczynają wychodzić choroby neuropsychiatryczne, w tym:

• choroba Alzheimera

• otępienie starcze

• zaburzenia psychiczne u osób starszych

To właśnie te schorzenia coraz częściej są odpowiedzialne za zgony, szczególnie w krajach o wysokich dochodach. Medycyna radzi sobie coraz lepiej z leczeniem nowotworów czy zawałów serca, ale w przypadku chorób mózgu nadal brakuje skutecznych terapii i systemowych rozwiązań opieki.

W latach 2001–2009 Dania wypadała w analizach słabo. Jednak już w kolejnej dekadzie osiągnęła największą poprawę wśród najbogatszych krajów – szczególnie dzięki zredukowaniu ryzyka zgonu w grupie osób w wieku produkcyjnym.

To pokazuje, że inwestycje w profilaktykę, edukację zdrowotną, zdrowy styl życia i wczesną diagnostykę mogą przynieść realne, wymierne efekty już w ciągu kilku lat.

Raport specjalistów z Imperial College London to nie tylko chłodna analiza danych, ale również sygnał ostrzegawczy. Jeśli kraje rozwinięte nie zareagują, istnieje ryzyko, że dotychczasowe sukcesy w walce z chorobami przewlekłymi zostaną zaprzepaszczone.

Co należy zrobić?

• Zwiększyć inwestycje w zdrowie publiczne, zwłaszcza w profilaktykę i edukację.

• Rozwinąć opiekę nad osobami starszymi, szczególnie w kontekście chorób neurodegeneracyjnych.

• Kontynuować walkę z czynnikami ryzyka: paleniem, otyłością, niezdrową dietą i brakiem aktywności fizycznej.

• Zwrócić większą uwagę na zdrowie psychiczne, które również wpływa na ogólną śmiertelność.