Szpitale: prawo związkowe także dla niepracowników. Co jeszcze się zmienia?

W Dzienniku Ustaw ukazała się w tym tygodniu nowelizacja ustawy o związkach zawodowych. Wprowadza ważne zmiany dla placówek medycznych, m.in. rozszerzając prawo związkowe na osoby wykonujące pracę za wynagrodzeniem na innej podstawie niż stosunek pracy. Może chodzić np. o lekarzy i pielęgniarki pracujących na kontraktach. Od kiedy zmiany wejdą w życie?

Ustawa z 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw została opublikowana 22 sierpnia (Dz. U. poz. 1608), a zacznie obowiązywać 1 stycznia 2019 roku.

Jest dostępna tutaj: Ustawa z dnia 5 lipca 2018 r. o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz niektórych innych ustaw

Do związku także bez etatu

Do związku zawodowego będą mogli należeć zleceniobiorcy, ale także przyjmujący wykonanie dzieła, a nawet zatrudnieni w ramach kontraktów menedżerskich (np. dyrektorzy placówek będą mogli założyć osobny związek zawodowy). Do związku będą mogły także przystąpić osoby, które nie wykonują pracy zarobkowej (wolontariusze, praktykanci), jeśli są związani z pracodawcą dłużej niż 6 miesięcy.

Przy okazji osoby zajmujące się działalnością związkową będą chronione na tej samej zasadzie co etatowcy przed zwolnieniem czy niekorzystną zmianą warunków umowy, a także będzie im przysługiwać zwolnienie od pracy zawodowej na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności związanej z działalnością związkową. 

Odszkodowanie

Osoby zatrudnione na innej podstawie niż umowa o pracę, będą miały prawo do dochodzenia swoich roszczeń, ale bez prawa domagania się przywrócenia do pracy, jeśli zostały niesłusznie zwolnione. Mogą za to wystąpić o wypłatę rekompensaty pieniężnej oraz odszkodowania lub zadośćuczynienia, w przypadku rozwiązania lub niekorzystnej zmiany umowy przez pracodawcę bez uzyskania zgody zarządu związku zawodowego.

Jeden na jeden: pracodawcą można być nie mając pracownika?

Nowa ustawa wprowadza nowy rodzaj pracodawcy „niepracowniczego”. Wystarczy, że ktoś zatrudnia choćby jedną osobę i to nie na etacie. Czyli można stać się stroną sporu zbiorowego np. zatrudniając na zlecenie opiekuna do osoby starszej.  

Doprecyzowanie jak określać liczebność związku

Potencjalnie korzystną zmianą dla placówek będzie zmiana zasady obliczania liczby członków organizacji związkowych.

Reprezentatywną ponadzakładową organizacją związkową jest taka organizacja, która jest:

1) reprezentatywna w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego

lub

2) zrzeszająca co najmniej 15 proc. ogółu osób wykonujących pracę zarobkową objętych zakresem działania statutu, nie mniej jednak niż 10 tys. osób wykonujących pracę zarobkową,

lub
3) zrzeszająca największą liczbę osób wykonujących pracę zarobkową, dla których ma być zawarty określony ponadzakładowy układ zbiorowy pracy.

Oznacza to, że zwiększono granicę z 10 proc. do 15 proc. ogółu osób wykonujących pracę zarobkową objętych zakresem działania statutu danej organizacji.

Reprezentatywną zakładową organizacją związkową jest organizacja:
1) będąca jednostką organizacyjną albo organizacją członkowską ponadzakładowej organizacji związkowej uznanej za reprezentatywną w rozumieniu ustawy o Radzie Dialogu Społecznego, zrzeszająca co najmniej 8 proc. osób wykonujących pracę zarobkową zatrudnionych u pracodawcy

lub

2) zrzeszająca co najmniej 15 proc. osób wykonujących pracę zarobkową zatrudnionych u pracodawcy.

Jeżeli żadna z zakładowych organizacji związkowych nie spełnia wymogów, o których mowa w ust. 1, reprezentatywną zakładową organizacją związkową jest organizacja zrzeszająca największą liczbę osób wykonujących pracę zarobkową zatrudnionych u pracodawcy.

Zwiększono więc próg z 7 do 8 proc. (w przypadku związku zawodowego będąca jednostką organizacyjną albo organizacją członkowską ponadzakładowej organizacji związkowej uznanej za reprezentatywną zgodnie z zapisami ustawy Radzie Dialogu Społecznego) oraz z 10 do 15 proc. ‒ dotyczy to osób wykonujących pracę zarobkową, zatrudnionych u pracodawcy.

Może to nieco ograniczyć rozdrobnienie związków. W wielu placówkach działa ich po kilka lub wręcz kilkanaście. 

Rosną obowiązki informacyjne pracodawców

Poszerzono zakres informacji, jakie pracodawca ma obowiązek przekazać związkowcom.

Kłopot może być w tym, że nadal nie uregulowano kwestii przekazywania części tych informacji dalej - gdy np. związkowcy przekazują je mediom, a to ma wpływ na ocenę placówki przez kontrahentów (np. w zakresie płacenia za leki, sprzęt). 

AK