Profilaktyka raka piersi: Jak wczesne badania mogą uratować życie?

Europejski Dzień Walki z Rakiem Piersi przypada 15 października. Z tej okazji budynek Senatu zostanie podświetlony na różowo. My natomiast przypominamy o podstawowych zasadach wykrywania tego najpowszechniej występującego nowotworu. Profilaktyka, m.in. w postaci badań screeningowych, jest w tym przypadku kluczowa. Dzięki regularnym badaniom możemy zauważyć nowotwór we wczesnym stadium, co znacznie zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Październik to miesiąc świadomości raka piersi, dlatego chcemy zwrócić na to uwagę, by edukować i przypominać o profilaktyce. Jak pokazują dane Krajowego Rejestru Nowotworów, w 2020 roku rak piersi i nowotwory ginekologiczne stanowiły 37% wszystkich przypadków nowotworów wśród Polek. Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym – co roku ponad 22 tysiące kobiet w Polsce słyszy taką diagnozę, a u 5-10% z nich choroba jest wykrywana w zaawansowanym stadium. Od około 13 lat rośnie niestety liczba zgonów z powodu raka piersi.

Chcemy zwiększać świadomość, bo z tą chorobą można wygrać. Mamy coraz lepsze metody leczenia, ale kluczowe jest, by pacjentki zgłaszały się do lekarza jak najwcześniej. Im szybciej nowotwór zostanie wykryty, tym większe są szanse na wyleczenie.

Kiedy rak piersi zostanie wykryty wcześnie, można go skutecznie leczyć. Im mniejszy guz, tym lepiej. Gdy zmiana jest mniejsza, może to oznaczać, że jest to rak przedinwazyjny, co znaczy, że nie rozprzestrzenił się jeszcze w organizmie. A jeśli mamy już do czynienia z inwazyjnym rakiem, to im mniejszy jest guz, tym większa szansa, że nie zdążył się rozprzestrzenić do innych części ciała, co również ułatwia leczenie.

Istnieje kilka sposobów na wykrycie zmian w piersiach. Po pierwsze, każda kobieta powinna samodzielnie badać swoje piersi. To ważne, żeby znać swoje ciało i regularnie sprawdzać, czy coś się nie zmieniło. Dobrze jest też iść na badania do lekarza rodzinnego lub ginekologa, którzy również mogą ocenić stan naszych piersi. Oprócz tego mamy nowoczesne metody badania, takie jak USG piersi czy mammografia. Mammografia to badanie, które jest szczególnie zalecane dla kobiet powyżej 50. roku życia. Pomaga ono wykryć nowotwór, zanim stanie się on wyczuwalny. Warto również brać udział w programach, które pomagają wczesne wykrycie raka piersi. Takie programy oferują regularne badania i informacje na temat profilaktyki. Uczestnictwo w nich zwiększa szansę na szybsze wykrycie problemu.

Samobadanie piersi jest bardzo ważne dla zdrowia każdej kobiety. Choć to prosty sposób na sprawdzenie, co dzieje się z naszymi piersiami, wiele kobiet nie wie, jak to zrobić, i nie robi tego wystarczająco często. Czasami guzy mogą być wykryte dopiero wtedy, gdy są już dość duże, mają około centymetra lub więcej. Może być też trudno wyczuć guz, jeśli kobieta ma gęstą tkankę w piersiach lub jeśli zmiana znajduje się głęboko, przy klatce piersiowej. W takich przypadkach może być ciężko ją znaleźć podczas samobadania.

Aby samobadanie piersi było skuteczne, powinno się je robić regularnie, co miesiąc. Najlepiej jest to robić około tygodnia po miesiączce, gdy piersi nie są opuchnięte ani bolesne. Dobrze jest przeprowadzać badanie, np. podczas brania prysznica, gdy ciało jest namydlone, co ułatwia przesuwanie palców po skórze. Podczas badania należy używać części opuszków palców, a nie końcówek palców, aby dobrze wyczuć ewentualne zmiany. Badanie polega na delikatnym głaskaniu piersi z lekkim naciskiem, który można stopniowo zwiększać. Ruchy powinny być wykonywane w różnych kierunkach – od góry do dołu, w kółko, a także od boku do środka i odwrotnie. Regularne samobadanie piersi pomoże zauważyć jakiekolwiek zmiany, co zwiększa szanse na szybkie i skuteczne leczenie. Dlatego każda kobieta powinna pamiętać o tym prostym teście jako części dbałości o swoje zdrowie.

Chociaż każda kobieta powinna sama regularnie badać piersi, to kontrola u lekarza rodzinnego lub ginekologa daje dodatkową korzyść. Doświadczony lekarz wie, na co zwrócić uwagę i potrafi wyczuć ewentualne guzki czy inne zmiany. Podczas wizyty lekarz dokładnie obejrzy i zbada piersi, co może pomóc w wykryciu czegoś niepokojącego, co mogło umknąć w trakcie samobadania. Jeżeli zauważy coś, co go zaniepokoi, może zlecić dodatkowe badania, takie jak USG lub mammografia. Dla kobiet z gęstą tkanką gruczołową w piersiach USG jest szczególnie pomocne, ponieważ pozwala zobaczyć zmiany, które mogą być trudne do zauważenia w mammografii. Dlatego regularne wizyty u lekarza są naprawdę ważne. 

Mammografia to jedno z najważniejszych badań, które kobiety powinny wykonywać, aby monitorować zdrowie swoich piersi. Pozwala wykrywać ewentualne zmiany, które mogą wskazywać na raka piersi, zanim jeszcze pojawią się jakiekolwiek objawy. To np. zwapnienia, których nie widać w USG. Badanie wykonuje się w dwóch różnych pozycjach: górno-dolnej i skośnej. Cała procedura jest zazwyczaj krótka, trwa tylko kilka minut i nie wymaga specjalnego przygotowania. Większość kobiet uważa, że mammografia nie boli, chociaż może być odczuwalne lekkie uciskanie piersi podczas robienia zdjęć. Dawka promieniowania, którą otrzymujemy w trakcie mammografii jest bardzo niska. To porównywalne z tym, co dostaje się przy prześwietleniu zęba, więc nie ma powodów do obaw. Mammografia jest skuteczna w wykrywaniu zmian w piersiach, z czułością na poziomie około 85 proc. Oznacza to, że w większości przypadków potrafi wykryć problemy. Warto jednak wiedzieć, że u młodszych kobiet, które mają gęstą tkankę piersi, może być trudniej uzyskać jednoznaczne wyniki. To dlatego tak ważne jest regularne wykonywanie badań. W Polsce od lat działa program profilaktyki raka piersi, który jest przeznaczony dla kobiet w wieku 45-74 lata. Aby skorzystać z tego programu, kobiety muszą być ubezpieczone i nie mieć wykonanej mammografii w ciągu ostatnich dwóch lat. Zdjęcia są analizowane przez dwóch radiologów, dzięki temu zwiększa się pewność, że wyniki będą rzetelne, co zmniejsza ryzyko błędu w diagnozie.

USG piersi to kolejne badanie, które każda kobieta powinna uwzględnić w swoim kalendarzu zdrowia. Najlepiej rozpocząć od pierwszego USG już na 20. urodziny. Następnie warto powtarzać je co dwa lata aż do 30. roku życia. Po ukończeniu 30. roku życia, dobrze jest robić to raz w roku, a po 40., zdaniem doktora Marka Szczyta, nawet co pół roku, by mieć pełną kontrolę nad zdrowiem swoich piersi. USG piersi to jedna z metod badań przesiewowych, która jest szczególnie cenna dla młodych kobiet, które mają gęstą tkankę gruczołową. Zwykle dotyczy to kobiet przed menopauzą i aktywnych hormonalnie. To badanie świetnie sprawdza się również w ocenie torbieli piersi. Badanie USG jest całkowicie bezpieczne, więc można je wykonać nawet w czasie ciąży. W trakcie badania, pod kontrolą sondy, czasami wykonuje się biopsję cienko- i gruboigłową, a także punkcje torbieli. Dzięki tym procedurom można uzyskać materiał, który pozwala na dokładne różnicowanie patologii w badaniu mikroskopowym. Na wyniki badania USG piersi wpływa wiele czynników. Ważna jest jakość sprzętu oraz możliwości rozdzielcze aparatów. Również technika przeprowadzania badania oraz doświadczenie osoby, która je wykonuje, mają ogromne znaczenie. Trzeba także pamiętać, że różnice w ułożeniu piersi podczas kolejnych badań mogą wpłynąć na ocenę, co może być trudne w przypadku bardzo dużych piersi.

Biopsja piersi to badanie, które pozwala dokładnie zbadać zmianę w piersi. Dzięki USG lekarz namierza guzek i wprowadza przez skórę igłę, żeby pobrać mały kawałek tkanki z jego wnętrza do dalszych badań. Biopsja jest bezbolesna, bo robi się ją w znieczuleniu miejscowym. Nie trzeba też zostawać w szpitalu.

Są dwa rodzaje biopsji: cienkoigłowa i gruboigłowa.

Biopsja cienkoigłowa polega na pobraniu materiału z guza za pomocą cienkiej igły. Wykonuje się ją, kiedy w badaniach, takich jak USG lub mammografia, wykryto zmianę w piersi. Cienka igła pobiera tylko materiał komórkowy, co nie zawsze wystarcza do pełnej oceny. Jednak to badanie daje ważne informacje, na przykład czy w guzku, albo w węźle chłonnym, są komórki nowotworowe. Na tej podstawie można dowiedzieć się, czy doszło do przerzutów do węzłów chłonnych. Wynik biopsji cienkoigłowej zwykle otrzymuje się w ciągu 2-3 dni.

Biopsja gruboigłowa to standardowe badanie przy podejrzeniu raka piersi. Używa się grubszej igły, która pozwala pobrać większe kawałki tkanki, w tym fragmenty guza. Mimo że igła jest grubsza, pacjentka nie odczuwa bólu, ponieważ zabieg odbywa się w znieczuleniu. Ta metoda pozwala jednoznacznie potwierdzić obecność komórek nowotworowych i określić typ raka. Umożliwia też ocenę ważnych receptorów, takich jak HER2, a także receptory hormonalne (estrogenowe i progesteronowe), co pozwala dobrać najlepsze leczenie dla pacjentki.

Dzięki wysokiej rozdzielczości, rezonans magnetyczny (MRI) pozwala na dokładne obrazowanie piersi. To oznacza, że można zobaczyć, jak wygląda struktura piersi i jakie mogą być w nich nieprawidłowości, nawet te najmniejsze. Warto podkreślić, że rezonans jest bardzo czułym badaniem, bardziej czułym niż mammografia czy USG. Podczas badania MRI ocenia się obie piersi, a przed tym podaje się dożylnie środek kontrastujący. Czułość tego badania wynosi aż 98 proc., a swoistość to 90-95 proc. Rezonans jest bardzo pomocny, gdy trzeba zlokalizować zmiany nowotworowe, szczególnie jeśli nie wiadomo, gdzie jest pierwotne ognisko. To badanie jest też istotne dla kobiet z mutacjami genetycznymi, które mogą zwiększać ryzyko raka piersi, ponieważ pozwala wykryć bardzo wczesne zmiany. Dodatkowo, rezonans wykonuje się u kobiet, które miały wcześniejsze operacje piersi. Jeśli nie można przeprowadzić biopsji, albo wyniki biopsji są niejednoznaczne, rezonans jest konieczny. 

Wczesne wykrycie raka piersi daje ogromne szanse na pełne wyleczenie, dlatego warto korzystać z dostępnych badań profilaktycznych. Jednym z nich jest mammografia – badanie, które polega na prześwietleniu piersi przy użyciu niskiej dawki promieni rentgenowskich. Nie trzeba się tego bać, bo jest to bezpieczne, szybkie i nieinwazyjne badanie, które nie boli i nie wymaga specjalnych przygotowań.

Na mammografię warto ubrać się tak, by można było łatwo rozebrać się do pasa. Ważne jest, by przed badaniem nie używać dezodorantów, kremów, balsamów ani talku, bo mogą one wpłynąć na wynik. Podczas badania pierś umieszcza się na specjalnej podstawce, a następnie dociskana jest delikatnie przez plastikową płytkę z góry i z boku. Ten ucisk trwa tylko kilka sekund, a dzięki temu powstają dwa obrazy dla każdej piersi, które później analizuje lekarz radiolog.

Program wczesnego wykrywania raka piersi skierowany jest do kobiet w wieku od 45 do 74 lat, które są ubezpieczone i w ciągu ostatnich dwóch lat nie miały robionej mammografii. Na badanie nie potrzebne jest skierowanie – wystarczy zabrać dowód ubezpieczenia i udać się do wyznaczonej placówki, gdzie można je wykonać za darmo. Warto też pamiętać, że nawet jeśli badanie wykryje jakąś zmianę, nie musi to oznaczać raka. Tylko około 10% wykrytych guzków okazuje się złośliwymi nowotworami.

A co, jeśli wynik mammografii jest niepokojący? W takiej sytuacji kobieta jest kierowana na dodatkowe badania, takie jak USG piersi, biopsję cienkoigłową lub gruboigłową. Dzięki temu można dokładniej ocenić, co się dzieje, i podjąć odpowiednie kroki, jeśli okaże się to potrzebne. Wszystkie te dodatkowe badania są również wykonywane w ramach tego samego programu profilaktycznego.