Pacjent ostatecznie i tak zostaje zmuszony do testowania

W ocenie resortu zdrowia, lekarze powinni kierować także opornych pacjentów na testy w kierunku COVID-19. Choć jest to nie do końca zgodne z uprawnieniami chorego wynikającymi z ustawy o prawach pacjenta. Zdaniem jednak prawników, medyk, niechęć pacjenta powinien zawsze odnotować w dokumentacji medycznej i powiadomić sanepid.

Od czwartku 27 stycznia wszyscy mogą za darmo wykonać test antygenowy na COVID-19 w wybranych aptekach. Obecnie nie ma już także kłopotów i utrudnień ze skierowaniem na testy PCR w kierunku koronawirusa przez lekarza rodzinnego. A takie sytuacje miały miejsce jeszcze w 2020 roku, gdy pacjent czuł się źle, nie chciał iść do pracy, a zdarzało się tak, że medyk pierwszego kontaktu nie chciał go wysłać na test. 

Opór pacjentów przed kwarantanną

Dziś sytuacja się odwróciła. Niektórzy pacjenci nie chcą się testować z uwagi na ewentualną konieczność poddania się kwarantannie. Na przykład ostatnio rodzice małych dzieci, w przypadku każdego zgłoszenia do lekarza z dzieckiem kaszlącym czy gorączkującym, wysyłani są z nim na test. Nawet jeśli sami znając swoje dziecko, przeczuwają, że to nie COVID-19, tylko nawracająca w sezonie jesienno-zimowym inna wirusowa infekcja. 

W związku z powyższym, lekarze rodzinni zastanawiają się czasem, czy maja obowiązek kierować opornego pacjenta na test? Bo gdy tylko wprowadzą skierowanie do systemu, to informacje o tym dostaje sanepid. Oznacza to, że zgodnie ze standardem postępowania w takich wypadkach, wynikającym z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 maja 2021 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii, osoba skierowana do diagnostyki laboratoryjnej w kierunku wirusa SARS-CoV-2 musi poddać się kwarantannie od dnia wystawienia skierowania do wykonania testu.

Czyli już samo skierowanie pacjenta na test oznacza, że jest on objęty kwarantanną i zwolni się z niej, gdy w systemie pojawi się negatywny wynik. To wywołuje u niego wiele emocji w postaci złości czy agresji. Niemniej jednak, Ministerstwo Zdrowia wskazuje jednoznacznie, jak postąpić z opornym pacjentem czy opiekunem dziecka

Jeśli lekarz podejrzewa u pacjenta zakażenie wirusem SARS-CoV-2, jest zobowiązany do skierowania pacjenta na test, a pacjent skierowany na badanie na obecność wirusa SARS-CoV-2 jest zobowiązany ww. badanie wykonać - wskazuje Katarzyna Kubicka-Żach z biura prasowego Ministerstwa Zdrowia. Zaznacza jednocześnie, że z mocy art. 2 ust. 1 oraz art. 4 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, ostatecznie o zasadności przeprowadzenia badania, w tym testu na obecność wirusa SARS-CoV-2 czy zastosowania konkretnej procedury medycznej, każdorazowo decyduje lekarz na podstawie wskazań do wykonania takich badań czy procedur. 

 Lekarze rodzinni raczej trzymają się wytycznych ministerialnych

- Gdy dzwoni do nas pacjent, albo zjawia się na wizycie osobiście i widzimy, że gorączkuje, kaszle, to zawsze kierujemy na test. Będzie to niemożliwe tylko w takim wypadku gdy zadzwoni do nas, nie zdążymy go poprawnie zidentyfikować, a on zacznie opowiadać tylko o symptomach choroby, po czym dowiedziawszy się o konieczności pójścia na test- rzuci słuchawką- tłumaczy Małgorzata Stokowska-Wojda, lekarz rodzinny z Porozumienia Zielonogórskiego.

Lekarz rodzinny wystawiając zlecenie na test, kieruje pacjenta na wymaz PCR. I takowy podejrzany o zakażenie COVID-19 powinien wykonać. Bo gdy pójdzie do apteki na test antygenowy i wyjdzie negatywny, ten nie zwolni go z kwarantanny.  

Obowiązek sprzeczny z ustawą o prawach pacjenta

Obowiązek poddania się testowi w kierunku COVID-19 może budzić opór niektórych pacjentów, gdyż w ich ocenie jest niezgodny z uprawnieniami chorego wynikającymi z art. 17 ust. 1 ustawy 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z tymi przepisami, podstawą zasadą relacji lekarz-pacjent jest działanie za zgodą pacjenta. Pacjent ma prawo wyrazić zgodę albo jej odmówić na przeprowadzenie każdego badania lub udzielenie innych świadczeń zdrowotnych. W przepisach polskiego prawa nie ma również obowiązku wykonywania zaleceń lekarza. Oznacza to, że pacjent nie ma obowiązku stosowania się do zaleceń swojego lekarza w zakresie diagnozowania, leczenia czy profilaktyki.

 - Poza tym, pomimo trwania pandemii SARS-CoV-2, nie wprowadzono obowiązku prawnego wykonania testu w kierunku COVID-19. Można zatem stwierdzić, że pacjent ma prawo odmówić jego wykonania - wskazuje Radosław Tymiński, radca prawny doradzający lekarzom. Podkreśla również, że samo powzięcie przez lekarza podejrzenia choroby zakaźnej jest skorelowane z licznymi obowiązkami. Przede wszystkim lekarz musi: udzielić pacjentowi odpowiedniej informacji dotyczących zapobiegania zakażeniom i zawiadomić powiatowego inspektora sanitarnego, nie później niż w ciągu 24 godzin od chwili powzięcia podejrzenia.

Należy jednak brać pod uwagę, że sam sposób sformułowania przepisu nie wprowadza wprost jednoznacznego obowiązku skierowania pacjenta na test, lecz przerzuca całą decyzję i odpowiedzialność za nią na lekarza, który musi działać "kierując się własną oceną stopnia zagrożenia dla zdrowia publicznego- dodaje Radosław Tymiński

Podsumowując, dla bezpieczeństwa, lekarz, ewentualną niezgodę pacjenta powinien odnotować w dokumentacji medycznej i udzielić mu odpowiedniej informacji. Nie musi wystawiać zatem skierowania na test, ale powinien zgłosić podejrzenie choroby zakaźnej do powiatowego inspektora sanitarnego, który podejmie dalsze kroki względem pacjenta.