Obwieszczenie MZ: Co dalej z pilotażem terapii dzieci uzależnionych od technologii?

Uzależnienie dzieci i nastolatków od smartfonów, gier i mediów społecznościowych staje się realnym problemem zdrowotnym. W odpowiedzi MZ przygotowało pilotażowy program terapeutyczny, który zapewnia bezpłatną pomoc psychologiczną i psychiatryczną dla dzieci i młodzieży problemowo korzystających z nowych technologii – oraz ich rodzin. Obwieszczenie porządkuje przepisy regulujące ten program. Kto może skorzystać z pomocy, na jakich zasadach i czy program ma szansę na kontynuację?

Obwieszczenie MZ ogłasza jednolity tekst rozporządzenia z 2021 roku, dotyczącego programu pilotażowego terapeutycznego skierowanego do dzieci i młodzieży problemowo korzystających z nowych technologii cyfrowych. To oznacza, że wszystkie wprowadzone zmiany zostały skonsolidowane w jednym uporządkowanym dokumencie, dzięki czemu osoby zainteresowane mają łatwiejszy dostęp do aktualnej treści rozporządzenia. Samo obwieszczenie nie wprowadza nowych przepisów – pełni funkcję porządkującą i ułatwia stosowanie istniejącego prawa.

Adresatami programu są dzieci i młodzież – od najmłodszych przed rozpoczęciem obowiązku szkolnego, przez uczniów szkół podstawowych i ponadpodstawowych, aż do momentu ukończenia edukacji. Co ważne, program obejmuje nie tylko samych młodych pacjentów, ale także ich rodziny. Uznano, że skuteczna terapia wymaga zaangażowania całego systemu rodzinnego, a nie tylko „naprawiania” zachowań dziecka.

W ramach programu dostępna jest szeroka gama świadczeń zdrowotnych – od diagnozy psychologicznej, przez wizyty u psychologa lub psychiatry, aż po różne formy psychoterapii: indywidualnej, rodzinnej, grupowej oraz psychoedukacji. Możliwa jest także pomoc konsultacyjna dla osób, które nie wymagają długoterminowej terapii. Świadczenia są ambulatoryjne i dostępne bez skierowania, co znacząco ułatwia dostęp do wsparcia.

Zgodnie z treścią rozporządzenia, celem programu jest ograniczenie symptomów problemowego korzystania z nowych technologii cyfrowych. W praktyce oznacza to nie tylko zmniejszenie czasu spędzanego przez dzieci przed ekranem, ale też poprawę ich funkcjonowania psychicznego i społecznego, zwiększenie świadomości na temat własnych nawyków oraz poprawę relacji rodzinnych. Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że chodzi o długofalowe wsparcie i rzeczywistą zmianę stylu życia.

Program jest realizowany przez wybrane placówki w całej Polsce – zarówno publiczne, jak i prowadzone przez organizacje pozarządowe. Na liście są m.in. Centrum Medyczne Multimed w Koninie, Centrum Neuropsychiatrii „Neuromed” we Wrocławiu, MONAR w Łodzi i Jeleniej Górze, Śląska Fundacja Błękitny Krzyż w Bielsku-Białej, czy poradnie w Warszawie, Białymstoku i Zielonej Górze. Wszystkie placówki muszą mieć podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia i odpowiednio przygotowaną kadrę.

Program pilotażowy rozpoczął się w grudniu 2021 r. i zgodnie z przepisami zakończył się 30 czerwca 2025 r. Obwieszczenie nie przedłuża tego okresu, ale porządkuje treść przepisów obowiązujących w czasie jego realizacji. Nie wyklucza się jednak decyzji o kontynuacji lub wdrożeniu programu ogólnokrajowego – zależy to od wyników ewaluacji.

Udział w programie jest całkowicie bezpłatny. Co ważne, nie trzeba posiadać skierowania, a pierwsza wizyta powinna odbyć się maksymalnie w ciągu 7 dni roboczych od zgłoszenia się do świadczeniodawcy. Program przewiduje trzy typy wsparcia – pomoc długoterminową (ponad 12 tygodni), krótkoterminową (do 12 tygodni) oraz konsultacyjną, jeśli dziecko nie kwalifikuje się do regularnej terapii.

Z uwagi na rosnącą dostępność telemedycyny, rozporządzenie dopuszcza możliwość udzielania świadczeń zdalnie, z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych. Ostateczną decyzję w tej sprawie podejmuje terapeuta, który bierze pod uwagę stan zdrowia dziecka, aktualne zalecenia oraz ewentualną sytuację epidemiczną. To rozwiązanie zwiększa dostępność terapii, szczególnie dla dzieci z mniejszych miejscowości.

Chociaż świadczenia są bezpłatne dla pacjentów, NFZ dokładnie określił, ile kosztuje każda z form wsparcia. Przykładowo, sesja psychoterapii indywidualnej wyceniona jest na 202,54 zł, sesja rodzinna z udziałem dwóch terapeutów – na 434,47 zł, a porada psychiatryczna – na 232,87 zł. Dzięki takiemu szczegółowemu cennikowi można precyzyjnie monitorować wydatki i efektywność programu.

Program nie był jedynie zbiorem świadczeń – jego celem było również sprawdzenie, które metody terapeutyczne są najskuteczniejsze. Ministerstwo Zdrowia i NFZ oceniali go na podstawie konkretnych wskaźników: liczby dzieci objętych opieką, liczby świadczeń, formy terapii oraz liczby sesji prowadzonych online. Każdy realizator musiał także regularnie raportować postępy i wyniki do funduszu.

Obwieszczenie z 27 czerwca 2025 r. nie wprowadza żadnych nowych rozwiązań. Jego celem jest uporządkowanie treści rozporządzenia z 2021 roku i wszystkich późniejszych zmian, w tym kluczowej nowelizacji z czerwca 2024 roku. Dla praktyków – lekarzy, terapeutów, dyrektorów placówek – to techniczne, ale bardzo ważne narzędzie. Ułatwia stosowanie prawa i przygotowanie się na ewentualną kontynuację działań.

Program zakończył się formalnie 30 czerwca 2025 r., ale wciąż trwają analizy jego efektów. Jeśli wyniki ewaluacji potwierdzą skuteczność pilotażu, możliwe będzie jego przedłużenie, rozszerzenie lub przekształcenie w program stały finansowany ze środków publicznych. W dobie rosnącego problemu uzależnień cyfrowych wśród dzieci i młodzieży, tego rodzaju rozwiązania stają się nie tylko potrzebą, ale wręcz koniecznością.