Nowatorska operacja na WUM. Pierwsza taka w Polsce

Warszawski Uniwersytet Medyczny poinformował, że w I Katedrze i Klinice Kardiologii WUM rozpoczęto pierwszy w Polsce program leczenia ciężkiej niedomykalności zastawki trójdzielnej za pomocą wszczepiania protez zastawkowych z dostępu przez żyłę udową (TTVI – Transcatheter Tricuspid Valve Implantation). Warszawscy specjaliści wykonali już trzy takie zabiegi. Przebiegły bez powikłań i u wszystkich trojga chorych doprowadziły do usunięcia niedomykalności trójdzielnej.

Niedomykalność zastawki trójdzielnej to częsta wada serca, której ciężka postać dotyka około 100 tysięcy osób w Polsce, głównie seniorów po 75. roku życia. Rozpoznanie zaawansowanej formy choroby znacząco pogarsza rokowania – bez odpowiedniego leczenia połowa pacjentów umiera w ciągu pięciu lat. Początkowo schorzenie może przebiegać bezobjawowo i być dobrze tolerowane, jednak z czasem nasilająca się nieszczelność zastawki sprawia, że krew zamiast płynąć do płuc cofa się do organizmu. W efekcie prawa komora serca jest przeciążona, co prowadzi do jej niewydolności.

Nadmierne przekrwienie obejmuje także narządy wewnętrzne, takie jak wątroba, nerki i jelita, co skutkuje obrzękami kończyn dolnych i wodobrzuszem. W zaawansowanym stadium choroby pacjenci coraz częściej wymagają hospitalizacji, ponieważ obrzęk układu pokarmowego utrudnia wchłanianie leków doustnych. Mimo że zatrzymanie płynów w organizmie powoduje wzrost masy ciała, jednocześnie dochodzi do utraty apetytu i redukcji masy mięśniowej. Wada rozwija się przez lata, a kiedy osiąga zaawansowane stadium – zwykle w siódmej lub ósmej dekadzie życia – pacjenci często cierpią na dodatkowe schorzenia zwiększające ryzyko operacji na otwartym sercu. W związku z tym klasyczne leczenie kardiochirurgiczne izolowanej niedomykalności zastawki trójdzielnej wiąże się z wysokim ryzykiem powikłań i jest rzadko stosowane w tej grupie chorych.

Przez wiele lat brakowało skutecznych metod zabiegowego leczenia pacjentów z ciężką niedomykalnością zastawki trójdzielnej, którzy jednocześnie byli obciążeni wysokim ryzykiem operacji kardiochirurgicznej. W odpowiedzi na rosnącą liczbę chorych wymagających interwencji, w 2018 roku w I Katedrze i Klinice Kardiologii WUM rozpoczęto pierwszy w Polsce program przezcewnikowego leczenia tej wady serca.

Dotychczas najczęściej stosowaną procedurą było przezcewnikowe zszycie brzegów płatków zastawki za pomocą specjalnych zapinek wprowadzanych przez nakłucie żyły udowej. Technika ta, określana jako przezcewnikowa naprawa metodą brzeg-do-brzegu (ang. transcatheter edge-to-edge repair – TEER), poprawia przyleganie płatków i zwiększa szczelność zastawki. Zabieg przeprowadzany jest na bijącym sercu pod kontrolą echokardiografii dwuwymiarowej i trójwymiarowej w czasie rzeczywistym (tzw. echonawigacja).

Niestety, nie u wszystkich pacjentów można skutecznie zastosować tę metodę. W przypadkach znacznego poszerzenia zastawki i dużego oddalenia jej płatków, zastosowanie klipsów może nie przynieść oczekiwanego rezultatu. Dla tej grupy chorych najlepszym rozwiązaniem mogłaby być całkowita wymiana zastawki.

Od lat prowadzone były intensywne badania nad opracowaniem zastawki biologicznej, którą można by implantować bez konieczności otwartej operacji kardiochirurgicznej, zastępując nią uszkodzoną zastawkę trójdzielną. Pierwsza tego typu proteza została zarejestrowana w Europie pod koniec 2023 roku. Składa się z płatków wszytych w samorozprężalną ramkę, która jednocześnie stabilizuje zastawkę w sercu. Całość mocowana jest na sterowalnym systemie dostarczającym, umożliwiającym wprowadzenie jej do organizmu przez nakłucie żyły udowej. Procedura odbywa się głównie pod kontrolą echokardiografii trójwymiarowej w czasie rzeczywistym (echonawigacja), co zapewnia precyzję implantacji. Taki nowatorski zabieg po raz został przeprowadzony w marcu w WUM. Udowodniono, że zabiegi przezcewnikowej implantacji zastawki trójdzielnej, w porównaniu z leczeniem farmakologicznym, powodują znaczącą redukcję nasilenia objawów i poprawę jakości życia. Metoda jest od dawna wyczekiwaną opcją terapii niedomykalności trójdzielnej.