Kolejny taki apel. Organizacje pacjentów piszą do Ministerstwa Zdrowia w sprawie programów lekowych

Dostęp do nowoczesnych terapii w Polsce przypomina dziś loterię. Choć leki są na listach refundacyjnych, to o szansie na zdrowie decyduje nie stan kliniczny, a miejsce zamieszkania i sytuacja finansowa szpitala. Fundacja My Pacjenci wraz z kilkudziesięcioma organizacjami mówi „dość” i kieruje do resortu zdrowia wspólny apel.

Programy lekowe to w polskim systemie ochrony zdrowia synonim medycyny XXI wieku. Dla osób cierpiących na nowotwory, choroby rzadkie czy schorzenia neurologiczne, są one jedyną szansą na powrót do normalnego życia. Jak wynika z najnowszego raportu Fundacji My Pacjenci, przedstawiciele 17 ogólnopolskich organizacji z różnych dziedzin (od onkologii po dermatologię) są zgodni: te terapie diametralnie zmieniają jakość życia, eliminują ból i pozwalają uniknąć obciążających, starszych metod leczenia.

Fundacja jednak diagnozuje, że mimo że programy istnieją, to droga pacjenta do ich otrzymania przypomina bieg z przeszkodami.

Z analizy przeprowadzonej przez Fundację oraz firmę EconMed wyłania się obraz systemu pełnego „nieformalnych kolejek”. Pacjenci, którzy teoretycznie spełniają kryteria medyczne, miesiącami czekają na włączenie do programu. Dlaczego?

• Geografia zdrowia: Czas kontraktowania programów przez wojewódzkie oddziały NFZ jest różny. To sprawia, że pacjent w jednym województwie ma dostęp do leku niemal natychmiast, a w innym – czeka miesiącami.

  Reklama

• Restrykcyjne kryteria: Zbyt sztywne ramy „wejścia” do programu wykluczają osoby, którym lekarz chciałby pomóc, ale prawo mu na to nie pozwala.

• Strach szpitali: Placówki medyczne, bojąc się o brak zapłaty za tzw. nadwykonania, wstrzymują przyjmowanie nowych chorych, nawet jeśli stan ich zdrowia tego wymaga.

Najbardziej bulwersujące są dane finansowe zawarte w sprawozdaniu NFZ za IV kwartał. W 2025 roku Fundusz planował wydać na programy lekowe 15,288 mld zł, tymczasem realne wydatki zamknęły się w kwocie 14,523 mld zł.

Oznacza to, że system „zaoszczędził” kosztem pacjentów aż 765 mln złotych. Mimo zarezerwowanych środków, niskie limity w umowach z ośrodkami skutecznie blokowały dostęp do leczenia. W tym samym czasie wiele szpitali leczyło pacjentów „na kredyt”, do dziś nie otrzymując pełnego zwrotu kosztów od państwowego płatnika.

Często słyszymy, że budżet nie jest z gumy. Jednak analiza ekonomiczna EconMed obala ten mit w kontekście programów lekowych. To jeden z najlepiej kontrolowanych kosztowo obszarów systemu. Nawet przy znacznym zwiększeniu dostępności, wydatki na ten cel pozostają poniżej ustawowego limitu 17% budżetu na refundację.

Wspólny apel organizacji pacjenckich to wezwanie do stabilności i przewidywalności. Magdalena Kołodziej, Prezes Fundacji My Pacjenci, stawia sprawę jasno:

Pacjenci postulują konkretne rozwiązania:

1. Zmniejszenie biurokracji i uelastycznienie kryteriów kwalifikacji.

2. Umożliwienie większej liczby świadczeń w trybie ambulatoryjnym, co odciążyłoby szpitale.

3. Gwarancję płatności za każdego pacjenta, który spełnia kliniczne wymogi programu.

Czy Ministerstwo Zdrowia usłyszy ten głos? Organizacje pacjenckie podkreślają, że nie walczą o luksus, ale o fundamentalne prawo do leczenia zgodnego z aktualną wiedzą medyczną, niezależnie od stanu konta szpitala czy kodu pocztowego pacjenta.