Kobiety mogą reagować na niektóre leki inaczej niż mężczyźni

Kobiecy organizm pod wieloma względami różni się od męskiego, ale przy opracowaniu wyników badań klinicznych wciąż rzadko uwzględnia się różnice związanie z płcią biologiczną czy kulturową (gender). W badaniach nad tym zagadnieniem ma pomóc medycyna gender.

Na świecie większość osób uczestniczących w badaniach to nadal mężczyźni, nawet jeśli chodzi o choroby dotyczące głównie kobiet, na przykład choroby autoimmunologiczne czy dwukrotnie u nich częściej występujące stwardnienie rozsiane. Chociaż kobiety stanowią mniej więcej 70 proc. pacjentów z przewlekłym bólem, około 80 proc. badań nad bólem prowadzi się angażując mężczyzn (lub samców myszy). W zasadzie tylko badania dotyczące żeńskiego układu rozrodczego są skoncentrowane na kobietach. Czasem mówi się o „medycynie bikini”.

W Szwajcarii niedawno powołano pierwszą w tym kraju profesorkę medycyny gender (informuje serwis Swissinfo.ch.). To przełom, jeśli chodzi o rozwój badań nad odrębnością działania leków dla obu płci. Wciąż zdarzają się sytuacje, w których zaobserwowane różnice dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa leku u mężczyzn i kobiet rzadko brane są pod uwagę przy zatwierdzeniu i przepisywaniu leków. Ma się to wkrótce zmienić. 

Brak skupienia się na różnicach płciowych w badaniach nad lekami miał takie konsekwencje dla zdrowia kobiet, jak: opóźnione lub błędne diagnozy oraz podawanie dawek nieskutecznych czy nawet niebezpiecznych. Jak wynika z opublikowanych w styczniu br. badań McKinsey Health Institute, w ciągu ostatnich 40 lat produkty medyczne były 3,5 raza częściej wycofywane z rynku z powodu skutków ubocznych dotyczących kobiet.

Nawet w słynącej z dobrego poziomu opieki medycznej Szwajcarii według oficjalnych raportów kobiety często nie otrzymują leczenia dostosowanego do ich potrzeb, co skutkuje poważniejszymi skutkami ubocznymi. Naukowcy niejednokrotnie traktowali organizm kobiety jak pomniejszoną wersję mężczyzny, a liczba badań klinicznych dotyczących kobiet była 5,5 raza mniejsza niż „męskich”. Wielu naukowców nadal prowadzi badania tylko na samcach zwierząt laboratoryjnych.

Okazuje się, że na proces leczenia mogą mieć wpływ normy społeczne i role płciowe. Mimo świadomości biologicznych różnic pomiędzy płciami, naukowcy i firmy farmaceutyczne często argumentują, że włączenie kobiet do badań jest skomplikowane i kosztowne, zwłaszcza biorąc pod uwagę wahania poziomu hormonów u kobiet w cyklu menstruacyjnym. Jednak nowe prace sugerują, że wahania hormonów u mężczyzn również są czynnikiem wpływającym na reakcję na leki. Kolejnym "utrudnieniem" są pieniądze. Im więcej parametrów uwzględnia się podczas badań nad lekiem, tym bardziej jest ono skomplikowane, a więc kosztowne.

W tym samym roku amerykańskie National Institutes of Health (NIH), które są największym publicznym fundatorem badań biomedycznych, zażądały, aby kobiety były włączane do finansowanych ze środków publicznych badań klinicznych. Unia Europejska poszła w ich ślad, a także rynek zaczyna powoli się zmieniać. Firmy farmaceutyczne coraz bardziej doceniają wielomiliardowy potencjał w sprzedaży leków przeznaczonych tylko dla kobiet, tzw. femtech, związanych z chociażby menopauzą czy endometriozą.

W roku 2023 Swiss National Science Foundation ogłosiła kosztujący 11 milionów franków szwajcarskich narodowy program dotyczący włączenia płci biologicznej i kulturowej do badań medycznych. Dzięki temu mają powstawać leki bardziej dopasowane do biologii i zachowań poszczególnych płci.

Jedną z osób, które powinny się przyczynić do postępu badań nad lepszymi lekami dla kobiet i mężczyzn, jest powołana w 2024 r. na uniwersytecie w Zurychu, Carolin Lerchenmüller – pierwsza osoba z tytułem profesora medycyny gender w historii Szwajcarii.

Jednym z najważniejszych zadań Lerchenmüller i jej zespołu będzie połączenie baz danych i znalezienie większej liczby możliwości współpracy na szczeblu krajowym i globalnym w celu zebrania danych na temat różnic między płciami.

Specjalistka nie zgadza się z osobami narzekającymi na powolny postęp badań - według niej potrzeba czasu, aby wytworzyć wysokiej jakości wiarygodne dowody w celu stworzenia wytycznych, które można przełożyć na opiekę kliniczną i stosować na całym świecie. 

Zadaniem medycyny gender jest lepsze zrozumienie różnic w biologii i zachowaniach społecznych związanych z płcią oraz włączenia ich do opieki nad pacjentem, nauczania i opracowywania metod leczenia.

Dyscyplina ta pojawiła się w Stanach Zjednoczonych ponad 40 lat temu, kiedy feministki połączyły siły z kardiologami, aby zbadać, dlaczego choroby serca wpływają na kobiety inaczej niż na mężczyzn. Wyniki okazały się zaskakujące. Podczas gdy mężczyźni zazwyczaj cierpią na ból w klatce piersiowej promieniujący do lewego ramienia, wiele pacjentek ma zupełnie inne objawy, w tym duszność, pocenie się, ból brzucha, nudności, wymioty oraz ból głowy lub szyi. 

Więcej o różnicach w reagowaniu organizmu na zawał serca u kobiet i mężczyzn przeczytasz w naszym artykule: 

Źródło: PAP/oprac.MK