Osiągnięcia zdrowotne Komisji Europejskiej w latach 2022-2023

13 września szefowa Komisji Europejskiej, Ursula von der Leyen, wygłosi orędzie o stanie Unii Europejskiej. Będzie to ostatnie takie orędzie przed kolejnymi wyboramia do europarlamentu, po których zmieni się skład Komisji Europejskiej, w tym jej przewodniczący. Już teraz jednak, na stronie Komisji Europejskiej, dostępny jest dokument podsumowujący zeszło- i tegoroczne osiągnięcia Komisji Ursuli von der Leyen.

Od wybuchu wojny w Ukrainie, Unia Europejska udzielała wsparcia zarówno na miejscu, jak i uciekającej ludności, w tym pacjentom wymagającym pilnego leczenia. Dzięki uruchomieniu Unijnego Mechanizmu Ochrony Ludności UE skierowała pomoc do Ukrainy ze strony wszystkich 27 państw członkowskich oraz Islandii, Macedonii Północnej, Norwegii, Serbii i Turcji.

Wartość przekazanego wsparcia z zapasów unijnych opiewała na 121 mln euro.

Również dzięki Unijnemu Mechanizmowi Ochrony Ludności Unii Europejskiej udało się przeprowadzić 2,5 tys. ewakuacji medycznych pacjentów ukraińskich, którzy pilnie wymagali leczenia. Aby udzielać tym pacjentom dalszej pomocy, we wrześniu 2022 r. pod Rzeszowem otwarto unijne centrum ewakuacji medycznej – Medevac Hub.

Z programu SURE, który był kluczowym elementem kompleksowej strategii UE na rzecz ochrony obywateli i łagodzenia dotkliwych skutków społeczno-gospodarczych pandemii, 98,4 mld euro przeznaczono na zakupy środków ochrony zdrowia, w tym środków zapobiegania COVID-19. Finansowanie to skierowano także na pokrycie dodatkowych kosztów pracy związanych z rekrutacją i wsparciem pracowników służby zdrowia oraz zakup sprzętu medycznego i leków, w tym szczepionek.

Od momentu wybuchu pandemii Drużyna Europy, która obejmuje Unię Europejską, jej kraje członkowskie oraz instytucje finansowe, wypłaciła 47,7 mld euro na wsparcie zdrowia publicznego.

Duże środki na zdrowie trafiły do krajów członkowskich także z instrumentu NextGenerationEU, który powołano do życia po to, aby pomóc państwom członkowskim w odbudowie popandemicznej. Fundusz opiewał na kwotę 750 mld euro (w cenach bieżących - 806,9 mld euro).

Komisja Europejska od początku wybuchu pandemii COVID-19 aktywnie działała w kierunku zatrzymania jej rozwojowi. Dzięki strategii dotyczącej szczepionek, ponad 70 proc. ludności UE została w pełni zaszczepionka przeciwko COVID-19.

Pomimo zniesienia w większości krajów członkowskich stanu epidemii czy zagrożenia epidemicznego, Komisja dalej stawia na produkcję szczepionek, w tym szczególnie tych ukierunkowanych na nowe mutacje SARS-CoV-2. Zabezpiecza również dostęp do szczepionek na wypadek zaostrzenia pandemii, poprzez EU FAB, czyli sieć producentów szczepionek. W razie potrzeby zapewni ona stałą możliwość produkcji 500–700 mln dawek szczepionek rocznie, aby były one szybko dostępne.

Latem 2022 r., gdy wystąpił stan zagrożenia zdrowia publicznego związany z ogólnoświatową epidemią ospy małpiej, Komisja wsparła państwa członkowskie, uruchamiając kryzysowe wspólne zamówienia na leki i szczepionki.

Do końca 2022 r., w ramach wspólnych zamówień finansowanych z funduszy UE, zapewniono państwom członkowskim na lata 2022–2024 dostęp do ponad 2,3 mln dawek szczepionek.

W ciągu ostatnich dwóch lat kontynuowano także prace nad stworzeniem silniejszej Europejskiej Unii Zdrowotnej. W 2022 roku stworzono jej podstawy, wzmacniając tym samym Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób i Europejską Agencję Leków oraz wprowadzając bardziej rygorystyczne przepisy dotyczące poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowia i rozporządzenie w sprawie ram na wypadek stanów zagrożenia.

Rozporządzenie w tej sprawie przyznało również dodatkowe uprawnienia Urzędowi ds. Gotowości i Reagowania na Stany Zagrożenia Zdrowia w celu skuteczniejszego zapobiegania transgranicznym zagrożeniom zdrowia i zarządzania nimi. 

Dzięki pandemii COVID-19, Unia Europejska miała możliwość szybkiego rozwoju rozwiązań cyfrowych w ochronie zdrowia. To wtedy powstały unijne cyfrowe zaświadczenia o szczepieniu przeciwko COVID-19, których od 2021 roku wydano ponad 2,3 mld. 

Z kolei w maju 2022 roku Komisja zaproponowała utworzenie europejskiej przestrzeni danych dotyczących zdrowia, aby uwolnić ich pełny potencjał i umożliwić przełomowy postęp w świadczeniu opieki zdrowotnej wszystkim mieszkańcom Unii.

W czerwcu 2023 roku, wykorzystując sukces tzw. paszportów covidowych, Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wykorzystała ten system, aby stworzyć ogólnoświatowy system ochrony przed obecnymi i przyszłymi zagrożeniami dla zdrowia. Jest to pierwszy element globalnej sieci cyfrowych zaświadczeń zdrowotnych WHO, który może także ułatwić cyfryzację innych dokumentów dotyczących zdrowia i przynieść istotne efekty zdrowotne na skalę międzynarodową
 

W kwietniu 2023 roku Komisja Europejska zaproponowała nowelizację prawodawstwa farmaceutycznego - pierwszą od dwudziestu lat. Dzięki reformie ma powstać jednolity rynek leków, co pozwoli na zwiększenie dostępności i przystępności cenowej medykamentów w całej Unii Europejskiej. Jednocześnie przepisy te mają wesprzec konkurencyjność unijnego przemysłu farmaceutycznego oraz zwiększyć innowacyjność w Europie.

W lipcu 2022 r. zaproponowano również nowe przepisy służące dalszemu zwiększeniu bezpieczeństwa i jakości substancji pochodzenia ludzkiego, aby skuteczniej chronić wszystkie osoby, które oddają takie substancje – mające krytyczne znaczenie zdrowotne – lub są nimi leczone.

Zgodnie z założeniami Europejskiego planu walki z rakiem, który jest jednym z głównych filarów Europejskiej Unii Zdrowotnej, we wrześniu 2022 roku wprowadzono nowe podejście do badań przesiewowych w kierunku nowotworów, oparte na podstawach naukowych.

Na początku 2023 r. uruchomiono nową europejską inicjatywę dotyczącą obrazowania raka, aby lepiej wykorzystać potencjał danych i technologii cyfrowych, m.in. sztucznej inteligencji, do szybszego wykrywania nowotworów i przeciwdziałania im.

W czerwcu 2023 roku Komisja Europejska przedstawiła pierwsze kompleksowe podejście UE do zdrowia psychicznego, uwzględniając zalecenia zgłaszane przez obywateli w ramach Konferencji w sprawie przyszłości Europy, i odpowiadając na apele Parlamentu Europejskiego o intensywniejsze działania w zakresie zdrowia psychicznego.

Unia Europejska jest globalnym liderem w dziedzienie ochorny zdrowia, co podkreśliła Komisja Europejska przedstawiając strategię UE w zakresie zdrowia na świecie. Ukierunkowuje ona działania unijne na rzecz zdrowia zdrowia i dobrostanu, wzmacniania systemów opieki zdrowotnej i promowania powszechnego zabezpieczenia zdrowotnego.

17 maja 2023 r., realizując jeden z priorytetów strategii, powołano Grupę Zadaniową UE-USA ds. Zdrowia w celu rozszerzenia partnerstwa w dziedzinie zdrowia, koncentrując się na współpracy dotyczącej trzech zagadnień:

• priorytetów w dziedzinie nowotworów,
• globalnych zagrożeń dla zdrowia,
• wzmocnienia światowej infrastruktury bezpieczeństwa zdrowotnego.

Swoje globalne przywództwo Komisja Europejska wykazała jednak już wcześniej, bo w czasie pandemii COVID-19. Wówczas to właśnie KE zdecydowała się na wyeksportowanie prawie 2,5 mld dawek szczepionek do 168 krajów. Wówczas zarówno Komisja, jak i państwa członkowskie zobowiązały się przeznaczyć ponad 5 mld euro na COVAX – globalną inicjatywę zmierzającą do zagwarantowania sprawiedliwego dostępu do szczepionek przeciwko COVID-19.

O globalnej potędze zdrowotnej Komisji świadczy również przyłączenie się 51 państw spoza UE co systemu zaświadczeń covidowych.