Estonia: kraj z wzorcowym systemem rozwiązań z zakresu e-zdrowia 

Choć tutejsze nakłady na opiekę zdrowotną są jedne z niższych w Europie, Estonia może poszczycić się zaawansowanymi rozwiązaniami z zakresu e-usług, w tym e-zdrowia. Tutaj każdy pacjent posiada elektroniczną dokumentację medyczną, informacje o chorym gromadzone są na jednej platformie a dzięki specjalnym zabezpieczeniom przyjęte rozwiązania są praktycznie całkowicie bezpieczne. Szacuje się, że Estonia zdigitalizowała już 95 proc. danych dot. zdrowia. 

Ten niewielki, nieco ponad 1,3 mln kraj zaliczany jest do grona jednego z najbardziej scyfryzowanych państw świata. Estonia znana jest z innowacyjnych e-rozwiązań, w tym również z zakresu e-zdrowia. Szacuje się, że od momentu wdrożenia cyfrowego oprogramowania usług publicznych, 95 proc. danych dotyczących zdrowia zostało zdigitalizowanych.

Elektroniczna dokumentacja medyczna podstawą wiedzy o pacjencie

Estonia na przestrzeni lat rozwinęła szereg e-usług. W tamtejszym systemie najszerzej stosowane są: elektroniczna dokumentacja medyczna, portal pacjenta, cyfrowa recepta, portal dotyczący interakcji lekowych, e-konsultacje oraz e-pogotowie. 

Od 2008 r. wszyscy obywatele posiadają elektroniczną dokumentację medyczną a lekarze są prawnie zobowiązani do jej prowadzenia. W rejestrze tym gromadzone są wszystkie istotne dane dotyczące stanu zdrowia pacjenta, m.in. informacje o odbytych wizytach lekarskich, diagnozach, informacje na temat alergii i wystawionych recept. Dostęp pacjenta do dokumentacji jest możliwy za pośrednictwem specjalnej karty bądź elektronicznego dowodu. 

Elektroniczna dokumentacja medyczna jest łatwo dostępna dla wszystkich lekarzy, pacjenta i upoważnionych przez niego osób. System umożliwia bezpieczne integrowanie danych medycznych pochodzących od różnych świadczeniodawców. W związku z tym, lekarz z jednej praktyki może szybko uzyskać dostęp do danych pacjenta z innego ośrodka. 

Platformę przygotowano również w taki sposób, aby pobierała ona dane od świadczeniodawców korzystających z różnych oprogramowań, przedstawiając zainteresowanemu treści w standardowym formacie za pośrednictwem ogólnodostępnego portalu. W rezultacie stworzono potężne narzędzie umożliwiające personelowi  medycznemu dostęp do kompletnej dokumentacji pacjenta jak i wymianę informacji na temat chorego. Dzięki specjalnym zabezpieczeniom wszystkie obecne tam treści są praktycznie całkowicie bezpieczne.

E-karetka, narzędzie identyfikujące interakcje lekowe

Bardziej złożonym w opinii Estończyków jest ich system e-karetek. Kompatybilny z całym systemem program, przekazuje służbom ratunkowym wypełnione formularze z danymi pacjentów, którym aktualnie mają oni udzielać pomocy medycznej. Rozwiązanie oszczędza czas, ale także pomaga personelowi medycznemu być bardziej skutecznym na miejscu zdarzenia. 

Na uwagę zasługuje również wdrożone rozwiązanie wspomagające podejmowanie decyzji dotyczących doboru leków z uwzględnieniem przeciwskazań i interakcji lekowych. Oprogramowanie jest połączone z bazą e-recept, oznacza to, że za każdym razem, gdy lekarz próbuje przepisać coś, co może wchodzić w interakcje z jednym, z leków przyjmowanych już przez pacjenta, medyk w tej samej chwili otrzymuje specjalne ostrzeżenie z systemu. Pomaga to uniknąć niepotrzebnych skutków ubocznych lub zdarzeń niepożądanych związanych
z lekami. Szacuje się, że dzięki pojawiającym się ostrzeżeniom około 15-17 proc. recept jest zmienianych.

E-medycyna spersonalizowana 

Trzy lata temu Estonia uruchomiła dwa pilotażowe programy dotyczące medycyny personalizowanej w zakresie chorób układu krążenia i raka piersi. Długoterminowym celem tych projektów było opracowanie algorytmów, które można wprowadzić do oprogramowania wspomagającego podejmowanie decyzji klinicznych, które z kolei byłoby dostępne dla lekarzy rodzinnych.  W ten sposób chciano zapewnić pacjentom jeszcze bardziej trafną profilaktykę i opiekę.

W centrum lekarz rodzinny 

Estoński system opieki zdrowotnej, to kolejny po m.in. duńskim czy brytyjskim systemie, który w centrum stawia lekarza rodzinnego (tzw. gate keeper). Estoński lekarz pierwszego kontaktu diagnozuje i leczy większość chorób, sprawuje opiekę nad chorymi przewlekle, wykonuje drobne zabiegi chirurgiczne, szczepi, w razie konieczności kieruje na badania oraz realizuje wizyty domowe.

Ubezpieczeni mają prawo wyboru lekarza specjalisty i terminu konsultacji w dowolnej placówce medycznej, która ma podpisaną umowę z powołanym w Estonii Funduszem Ubezpieczeń Zdrowotnych. Do specjalisty potrzebne jest skierowanie od lekarza rodzinnego. Skierowanie nie obowiązuje do: ginekologa, dermatologa, okulisty oraz psychiatry.  Estońscy pacjenci nie otrzymują papierowych skierowań. Zamiast tego lekarz rodzinny przesyła cyfrowy dokument do lekarza specjalisty za pośrednictwem systemu informacji zdrowotnej. Wszystkie wystawione skierowania są dostępne w portalu pacjenta.

Opieka specjalistyczna

Specjalistyczna opieka medyczna złożona jest z trzech poziomów. Pierwszy to opieka ambulatoryjna. Podczas wizyty w ramach ambulatorium wykonywane są niezbędne badania
a w razie potrzeby ustalane dalsze leczenie. Kolejny poziom to tzw. leczenie dzienne, czyli wizyta podczas, której pacjent oprócz diagnostyki pozostaje pod obserwacją lekarzy, nie wymaga on jednak hospitalizacji. Ostatnim poziomem jest leczenie pacjenta w warunkach stacjonarnych i otoczenie chorego opieką szpitalną.

Opieka stomatologiczna

Opieka stomatologiczna w Estonii jest bezpłatna dla osób do 19 roku życia. Bezpłatna opieka jest świadczona wyłącznie przez lekarzy, którzy zawarli umowę na finansowanie leczenia 
z Funduszem Ubezpieczeń Zdrowotnych. Fundusz ten refunduje również opiekę dentystyczną osobom dorosłym posiadającym ubezpieczenie zdrowotne do określonej kwoty rocznie (niewielka kwota kilkudziesięciu euro). Pacjenci natomiast sami zobligowani są uiścić co najmniej 50 proc. ceny otrzymanych usług. Na w pełni bezpłatną, jedynie doraźną opiekę stomatologiczną można liczyć w sytuacjach, gdy odroczenie opieki lub jej nieudzielenie może spowodować śmierć lub trwały uszczerbek na zdrowiu.

Estoński system przewiduje specjalną dotację na opiekę dentystyczną. Objętą są nią kobiety
w ciąży, matki z dziećmi do 1 roku życia, emeryci, osoby z częściową lub całkowitą niezdolnością do pracy, osoby powyżej 63 roku życia oraz chorzy z tzw. zwiększoną potrzebą opieki stomatologicznej. Od 1 stycznia 2022 r. grupa osób uprawnionych do zasiłku na opiekę dentystyczną została rozszerzona o osoby zarejestrowane jako bezrobotne.

Estoński system dopłat do świadczeń 

W przypadku wizyty pacjenta u specjalisty, placówka ma prawo pobrać od pacjenta opłatę za wizytę w wysokości do 5 euro. Opłata nie jest pobierana w przypadku skierowania pacjenta do innego lekarza w tej samej placówce, od dzieci do lat 2, w sprawach związanych z ciążą i porodem oraz w przypadku świadczeń z zakresu intensywnej terapii.

Opłatą pacjent może zostać obciążony także podczas pobytu w szpitalu. Kwota ta wynosi 2,50 euro za dzień. Opłata nie może jednak przekroczyć 25 euro za cały pobyt chorego
w szpitalu.

Korzyści z e-zdrowia

Dla Estonii wdrożenie tak zaawansowanych rozwiązań z zakresu e-zdrowia jest sposobem na podejmowanie lepszych decyzji dotyczących systemu opieki zdrowotnej. Gromadzone dane są kompletne i łatwo dostępne a to pomaga kształtować bardziej odpowiedzialną politykę zdrowotną. Dla przykładu podawane są tutaj dane dotyczące zakupu leków na receptę, które regularnie analizowane pozwalają oszacować obciążenie populacji związane z płatnościami za leki z własnej kieszeni. 

- E-zdrowie to inwestycja, która pomaga nam robić więcej przy mniejszych zasobach, zapewniając w ten sposób stabilność naszego systemu opieki zdrowotnej. Jest to kluczowy element, by przejść od medycyny interwencyjnej do medycyny prewencyjnej, która jest znacznie bardziej opłacalna - tłumaczyła Riina Sikkut, estońska minister zdrowia i pracy
w latach 2018–2019.

Autor: Anna Grela