Edukacja zdrowotna to realizacja obowiązku konstytucyjnego. Działania MEN pod lupą RPO

W obliczu narastającego kryzysu zdrowia psychicznego wśród dzieci i młodzieży, Rzecznik Praw Obywatelskich apeluje do Ministerstwa Edukacji Narodowej o intensyfikację działań na rzecz wprowadzenia powszechnej edukacji zdrowotnej w szkołach. RPO wskazuje, że nowy przedmiot – edukacja zdrowotna – stanowi odpowiedź na konstytucyjny obowiązek państwa do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, zawarty w art. 68 ust. 3 Konstytucji RP.

W piśmie skierowanym do minister Barbary Nowackiej, Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek przypomniał, że temat zdrowia psychicznego, a w szczególności depresji wśród młodych osób, był przedmiotem obrad Komisji Ekspertów RPO ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego w marcu 2025 r. Eksperci wskazali wówczas jednoznacznie na potrzebę systemowych i prewencyjnych działań, które umożliwią wczesne wychwycenie sygnałów kryzysów psychicznych.

Dane statystyczne są niepokojące - między rokiem 1997 a 2009 niemal dwukrotnie wzrosła liczba osób leczonych z powodu zaburzeń psychicznych. Dzieci i młodzież są szczególnie narażeni, a problemy ich funkcjonowania psychospołecznego wymagają pilnych, kompleksowych działań.

Minister edukacji podpisała 6 marca 2025 r. projekty rozporządzeń dotyczące podstawy programowej nowych przedmiotów – edukacji obywatelskiej oraz edukacji zdrowotnej. Nauczanie edukacji zdrowotnej ma się rozpocząć już 1 września 2025 r. W treściach programowych znalazły się zagadnienia niezwykle istotne z punktu widzenia psychoedukacji: uzależnienia, przemoc rówieśnicza i seksualna, zaburzenia nastroju, rozwój psychiczny, neuroróżnorodność oraz niepełnosprawność.

Dotychczas tematy te pojawiały się jedynie fragmentarycznie na lekcjach wychowawczych czy w ramach zajęć wychowania do życia w rodzinie, jednak te nie są obowiązkowe dla wszystkich uczniów. Nowy przedmiot ma szansę wypełnić istniejącą lukę edukacyjną, oferując profesjonalne i powszechnie dostępne wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego.

Choć nauczanie edukacji zdrowotnej ma być dobrowolne, RPO wskazuje, że z uwagi na powagę sytuacji, konieczne jest objęcie tym nauczaniem jak największej liczby uczniów. Z tego względu Rzecznik skierował do MEN konkretne pytania:

• W jaki sposób resort zamierza promować i wspierać wdrażanie nowego przedmiotu w jak największej liczbie szkół?
• Czy planowane są inne działania mające na celu upowszechnianie wiedzy o zdrowiu psychicznym w środowisku szkolnym?
• Czy planowane są programy edukacyjne skierowane do rodziców i opiekunów, które pomogą im lepiej rozumieć funkcjonowanie psychospołeczne dzieci i młodzieży?

RPO przypomina również o preambule do ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, która głosi, że

Rzecznik apeluje o traktowanie zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży jako priorytetu w polityce edukacyjnej i zdrowotnej państwa.