​​​​​​​Sztuczna inteligencja ułatwia życie i zwiększa naszą produktywność, ale ma też swoją cenę. – Jeśli do wyciągania wniosków zaczniemy używać wyłącznie AI, nasze logiczne myślenie się pogorszy – ostrzega dr Alicja Puścian z Centrum Nowych Technologii Uniwersytetu Warszawskiego. Badaczka w rozmowie z WO tłumaczy, jak technologia wpływa na plastyczność mózgu, koncentrację i zdolność samodzielnego myślenia.

Jeszcze niedawno uważano, że mózg ma wyraźne strefy odpowiedzialne za różne funkcje – logiczne myślenie po jednej stronie, emocje po drugiej. Dziś nauka mówi coś zupełnie innego.

Badania pokazują, że praca z pomocą sztucznej inteligencji nie tylko ułatwia życie, ale też daje satysfakcję. – AI działa jak sympatyczny współpracownik. Praca staje się mniej stresująca i bardziej efektywna – tłumaczy neuronaukowczyni.
Jak zauważa, nawet użytkownicy reagują emocjonalnie na zmiany w sposobie komunikacji AI. Protest, który towarzyszył premierze wersji 5.0 ChatGPT, był reakcją na to, że nowa wersja wydała się „chłodna” i „mniej empatyczna”. To pokazuje, jak silnie wiążemy emocje z technologią.

Według analizy naukowców z MIT, łączenie pracy człowieka z AI znacząco podnosi produktywność – szybciej wykonujemy zadania bez utraty jakości. Jednocześnie – jak ostrzega dr Puścian – jeśli zbyt często wyręcza nas sztuczna inteligencja, nasza tolerancja na wysiłek poznawczy maleje.

To zjawisko dotyczy nie tylko AI. GPS pogorszył nasze umiejętności orientacji w terenie, a smartfony – zapamiętywania numerów telefonów. Teraz podobny mechanizm może dotyczyć zdolności analitycznych i logicznego myślenia.

Przywołuje koncepcję prof. Andy’ego Clarka z Uniwersytetu Sussex, autora głośnego artykułu „Extending Minds with Generative AI”. Clark uważa, że człowiek i technologia tworzą dziś hybrydę poznawczą – połączenie umysłu i narzędzia, które wzajemnie się uzupełniają.

AI nie musi ograniczać kreatywności – może ją wręcz rozwijać.

Podobnie jak w nauce: seminaria i recenzje naukowe służą temu, by ktoś nas krytycznie skonfrontował z innym spojrzeniem. AI może pełnić podobną rolę – symulować debatę, inspirować nowe pomysły, prowokować refleksję.

Niebezpieczeństwo pojawia się, gdy zbyt bezkrytycznie przyjmujemy odpowiedzi generowane przez sztuczną inteligencję.

Jeśli dodatkowo AI „uczy się” na własnych błędach, może utrwalać błędne schematy myślowe – trochę jak w teleturnieju Familiada, gdzie prawidłowe odpowiedzi to nie te zgodne z faktami, lecz te najczęściej wybierane przez uczestników.

Z badań wynika, że synergia między człowiekiem a AI przynosi najlepsze efekty, gdy człowiek już na starcie ma wysokie kompetencje w danej dziedzinie.

Jeśli jednak użytkownik nie rozumie, jak działa technologia, jego udział może wręcz pogorszyć wynik.
Dlatego kluczowe staje się uczenie się logicznego myślenia, analizy danych i tzw. promptowania – umiejętnego formułowania pytań i poleceń dla modeli językowych.

Dr Puścian podkreśla, że nie wolno rezygnować z samodzielnego wysiłku poznawczego.

W pracy zawodowej warto korzystać z AI, ale zawsze weryfikować jej wyniki. Krytyczna analiza odpowiedzi generowanych przez modele to nie tylko kwestia bezpieczeństwa, ale też świetne ćwiczenie poznawcze.