Cyfryzacja ochrony zdrowia zgodna z EHDS - korzyści i wyzwania

Rozporządzenie EHDS umożliwi zgromadzenie wszystkich danych medycznych w jednym, bezpiecznym miejscu, dostępnym dla lekarzy i badaczy w Unii Europejskiej. Dzięki temu kraje UE mają zaoszczędzić ponad miliard euro rocznie. Wdrożenie systemu wiąże się jednak z wyzwaniami związanymi z cyfryzacją, na które przewidziano odpowiednie zasoby.

European Health Data Space (EHDS) to europejska przestrzeń do gromadzenia danych medycznych, takich jak wyniki badań, po to, aby placówki medyczne na terenie Unii Europejskiej miały łatwy dostęp do danych, a prywatność pacjentów jednocześnie była bezpieczna. Ta inicjatywa została przedstawiona przez Komisję w maju 2022 roku. 

Komisja Europejska szacuje, że wdrożenie EHDS przyniesie państwom UE 11 miliardów euro oszczędności w ciągu dekady, dzięki efektywniejszemu zarządzaniu systemami ochrony zdrowia. Ponadto wskazuje, z jakich funduszy unijnych można sfinansować niezbędne zmiany.

Przez pierwsze cztery lata używania EHDS można było odnotować 17 mln Polek i Polaków korzystających z usługi - wystawiono ponad 250 mln recept i prawie 119 mln skierowań. 

Czas wdrożenia EHDS w Polsce zależy od determinacji rządu. Odpowiedzialny za to jest Departament Innowacji Ministerstwa Zdrowia. Wśród zwolenników szybkiego startu znajdują się eksperci z sektora ochrony zdrowia, organizacje pacjentów, naukowcy oraz firmy biotechnologiczne, którzy apelują o jak najszybsze podjęcie działań w celu stawienia czoła wyzwaniom cyfryzacji w opiece zdrowotnej.

Unijne rozporządzenie EHDS zostało przyjęte przez Parlament Europejski i Radę UE. Wkrótce zostanie opublikowane w Dzienniku Urzędowym UE, a po 20 dniach wejdzie w życie we wszystkich państwach członkowskich.

Aby EHDS mógł zacząć funkcjonować, Polska i inne państwa członkowskie muszą przyjąć odpowiednie przepisy krajowe i stworzyć niezbędne struktury. Choć Unia Europejska nie wyznacza konkretnych terminów, eksperci z EIT Health, wspieranej przez Europejski Instytut Innowacji i Technologii (EIT), sugerują, że ze względu na liczne wyzwania, polski rząd powinien rozpocząć przygotowania jak najszybciej.

Komisja Europejska szacuje, że z zyskanych 11 mln euro za wdrożenie EHDS, 5,5 miliarda euro ma pochodzić z lepszego dostępu do danych zdrowotnych, a 5,4 miliarda z ich wykorzystania w badaniach, innowacjach i tworzeniu polityki zdrowotnej. Komisja zdaje sobie sprawę, że przed osiągnięciem zysków konieczne będą inwestycje. Wskazuje, że na niezbędne zmiany można pozyskać środki m.in. z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RFR), który przeznaczy 12 miliardów euro na cyfrowe zdrowie, oraz z dodatkowych 810 milionów euro, które zostaną wyasygnowane specjalnie na EHDS.

W wyzwaniach, które stawia cyfryzacja opieki zdrowotnej ważne jest właściwe wyszkolenie pracowników, którzy mają kontakt z danymi pacjentów. Dane powinny dotrzeć do systemów w odpowiedniej formie, aby zapewnić ich bezpieczeństwo.

Kolejnym wyzwaniem jest interoperacyjność systemów. Każdy kraj ma indywidualne rozwiązanie cyfrowe w obszarze danych zdrowotnych, dlatego zmianom muszą być poddane struktury stosowania dokumentów medycznych i sposób wprowadzania do nich danych.

Koniecznym wydaje się też pogodzenie przepisów EHDS z RODO, ponieważ EHDS zakłada ich udostępnianie, co kłóci się z zasadami rozporządzenia o ochronie danych osobowych. 

Kolejną kwestią problematyczną jest cyberbezpieczeństwo, ponieważ postępująca cyfryzacja zwiększa ryzyko cyberataków, dlatego dane przechowywane zgodnie z ideą EHDS powinny być dodatkowo chronione. 

Ostatnim wyzwaniem jest zdobycie zaufania pacjentów. Ważne, by chcieli dzielić się danymi zdrowotnymi, zatem najważniejsza jest edukacja i uświadamianie walorów nowych rozwiązań technologicznych.