Rusza Centrum BRAINCITY – nowe badania nad plastycznością mózgu i chorobami neuropsychicznymi

We wtorek w Warszawie zainaugurowano działalność Centrum Doskonałości ds. Plastyczności Neuronalnej i Chorób Mózgu BRAINCITY. Ośrodek, powołany przez Instytut Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN we współpracy z Europejskim Laboratorium Biologii Molekularnej (EMBL), prowadzi badania nad plastycznością neuronalną – zdolnością mózgu do reorganizacji i regeneracji. Proces ten odgrywa kluczową rolę m.in. w uczeniu się, pamięci oraz odzyskiwaniu sprawności po urazach lub chorobach.

Środki na centrum w wysokości 30 mln zł (na lata 2025–2029) pochodzą z programu Międzynarodowe Agendy Badawcze Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, współfinansowanego przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Jak przypomniał prof. Leszek Kaczmarek, dyrektor ośrodka i kierownik Pracowni Neurobiologii Instytutu Nenckiego PAN, to druga edycja BRAINCITY (poprzednio działało w latach 2019–2023). Naukowcy będą kontynuować i rozwijać wcześniejsze badania. Centrum tworzy zespół kilku współpracujących laboratoriów, które łączy zainteresowanie plastycznością neuronalną i synaptyczną mózgu.

Prof. Kaczmarek wyjaśnił, że pojęcie „plastyczności” w odniesieniu do mózgu wprowadził prof. Jerzy Konorski. Neurony posiadają potencjał czynnościowo-elektryczny, który umożliwia przekazywanie informacji. Plastyczność to zdolność modyfikacji tej pobudliwości, pozwalająca na zmiany w obwodach neuronalnych, które odpowiadają za pamięć, uczenie się, odczuwanie emocji i myślenie.

BRAINCITY skupia się zarówno na plastyczności fizjologicznej, odpowiadającej za prawidłowe funkcje mózgu, jak i plastyczności patologicznej, związanej z chorobami neuropsychicznymi (synaptopatiami).

• Padaczka i uszkodzenia mózgu: Projekt „Terapia celowana w padaczce i uszkodzeniach mózgu”, kierowany przez dr. Adama Gorlewicza, ma na celu opracowanie protokołu badań klinicznych dla pacjentów z lekooporną padaczką. Terapia ma blokować enzym MMP-9 oraz modulować działanie glutaminianu, głównego neuroprzekaźnika pobudzającego neurony.

• Depresja i uzależnienia: W ramach ścieżki „Modulacja plastyczności jądra środkowego ciała migdałowatego”, prof. Ewelina Knapska i dr hab. Anna Beroun badają zmiany plastyczne w tym obszarze mózgu, które mogą być wykorzystywane w leczeniu depresji i uzależnień, m.in. przy użyciu ultradźwięków lub substancji psychodelicznych.

  Reklama

• Platforma do testowania terapii uzależnień: Pod kierunkiem dr hab. Marzeny Stefaniuk tworzony jest model eksperymentalny uzależnienia od alkoholu u myszy oraz nowa aparatura do badań zachowań związanych z uzależnieniami.

• EEG i sztuczna inteligencja: Ścieżka „EEG jako narzędzie oceny skuteczności terapii”, prowadzona przez prof. Janusza Kamińskiego, ma na celu opracowanie narzędzi AI do rozpoznawania wzorców schorzeń neuropsychiatrycznych w odczytach EEG, wspierając diagnostykę psychiatryczną.

Prof. Kaczmarek podkreślił, że w tej edycji BRAINCITY większy nacisk kładzie się na praktyczne zastosowanie wyników badań, m.in. dzięki współpracy z EMBL, jednym z wiodących ośrodków naukowych na świecie. Spółka zależna EMBLEM specjalizuje się w komercjalizacji badań naukowych, co może przyspieszyć wdrażanie innowacyjnych terapii w medycynie.