15 mld dolarów kosztuje nas leczenie powikłań otyłości. Co zmieni nowa kampania społeczna

W Polsce otyłość dotyczy około 9 milionów osób, co oznacza, że dotyka ona co czwartego Polaka. Choć nie da się już udawać, że jej nie ma, bo problem po prostu widać, to wciąż brakuje świadomości, że jest to choroba, a nie jedynie kwestia estetyczna.

Otyłość jest chorobą, która wiąże się z ryzykiem ponad 200 powikłań, w tym cukrzycy typu 2, nadciśnieniem, chorobami sercowo-naczyniowymi.

Dla systemu opieki zdrowotnej w Polsce jest bardzo dużym obciążeniem finansowym – NFZ przeznacza na jej leczenie około 36 miliardów złotych rocznie. Ciężar tej choroby czują też pacjenci – niezrozumiani, napiętnowani, zawstydzani i wyszydzani. Żyjący bez diagnozy, a więc bez możliwości leczenia. Zmienić to ma kampania społeczna  „Zdrowie zaczyna się od zrozumienia. Zrozumieć otyłość”, której celem jest edukacja, że otyłość nie jest kwestią tylko stylu życia, ale groźną chorobą.

- Pacjenci żyją z przekonaniem, że otyłość jest ich winą. Wyniki badań naukowych wyraźnie wskazują, że rozwój choroby otyłościowej nie jest winą chorego  – stanowczo podkreśla prof. Mariusz Wyleżoł, chirurg bariatra z II Katedry i Kliniki Chirurgii Ogólnej, Naczyniowej i Onkologicznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, kierownik Warszawskiego Centrum Kompleksowego Leczenia Otyłości i Chirurgii Bariatrycznej w Szpitalu Czerniakowskim w Warszawie, prezes-elekt Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości.

Prof. Wyleżoł, często przyznaje się do zmiany postrzegania otyłości. Podkreśla, że jako młody lekarz nie uważał jej za chorobę, jednak badania naukowe, które pokazują mechanizm powstawania otyłości przekonują, że nie jest to defekt kosmetyczny, a tym bardziej wina chorego, lecz choroba taka jak inne i należy ją leczyć.

- Chorzy, którzy do mnie przychodzą już wiedzą, że są chorzy, ale nie wiedzą, na co. Przychodzi pacjent obciążony winą, że jadł za dużo, że się zaniedbał, że nie biegał, nie ruszał się, czyli to była jego wina w jego rozumieniu. To jest choroba niezrozumiana i przez pacjenta i przez lekarza. – mówi prof. Lucyna Ostrowska, prezes Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. - Utrwaliło się przekonanie, że otyłość bierze się z dobrobytu, przejedzenia i nieruszania. A tu nie ma dobrej czy złej woli chorego. Wynika z zaburzenia homeostazy metabolicznej i może się przydarzyć każdemu.

Panuje powszechne przekonanie, że nadmiaru kilogramów można się pozbyć – chudnąc. Wystarczy przestrzegać diety, więcej się ruszać, mniej jeść, zrezygnować z pewnych produktów, np. cukru, a zwiększyć ilość innych składników pożywienia, np. warzyw. Jednak prof. Lucyna Ostrowska tłumaczy, że to tak nie działa.

To bardzo trudne zadanie, a systemowo niemal niemożliwe, jeśli chory nie jest skrajnie otyły. Tylko bowiem w przypadku, gdy jego BMI przekroczy 30, ma szansę na leczenie bariatryczne w jednym z 40 ośrodków w Polsce. Jeśli nie kwalifikuje się do operacji, bo jego BMI jest niższe niż 30, musi sobie radzić sam (jeśli ma świadomość choroby i wspólnie z lekarzem POZ lub innym specjalistą podejmie leczenie) i sam finansować terapię (leki wspomagające redukcję masy ciała w leczeniu otyłości są pełnopłatne).

- Apelujemy o wczesne wykrywanie tej choroby, by nie rozwinęły się powikłania – apeluje prof. Paweł Bogdański, kierownik Katedry Leczenia Otyłości, Zaburzeń Metabolicznych oraz Dietetyki Klinicznej Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. - Każdy pacjent musi uzyskać kompleksową strategię leczenia tej choroby. Ważne, by osoby z chorobą otyłościową miały dostęp do najnowszych badań, pozwalających na ustalenie najwłaściwszej ścieżki leczenia – apeluje ekspert.

Jakie zmiany systemowe są konieczne, by chorzy mieli dostęp do specjalisty i leczenia? Prof. Wyleżoł wskazuje na brak wsparcia systemowego w leczeniu choroby, która tam mocno obciąża budżet państwa, a wciąż wydaje się niezauważona. Brakuje ośrodków, zajmujących się leczeniem otyłości i zespołów terapeutycznych, które zajmowałyby się pacjentami kompleksowo.

Eksperci podkreślają, że choć ważenie i mierzenie pacjentów z otyłością wydaje się prostym narzędziem diagnostycznym, nawet takie działanie budzi opór lekarzy POZ. Skarżą się na brak czasu na wykonanie takiego pomiaru, zwłaszcza w sezonie infekcji. Sprzeciwiają się zatem pomysłowi, by  lekarze rodzinni jako lekarze pierwszego kontaktu przy pierwszej wizycie w danym roku ważyli i mierzyli pacjentów, by określić ich BMI i jeśli jest ono za wysokie, wdrażać odpowiednie postępowanie.