Senat zaostrza przepisy: zakaz reklamy piwa, minimalna cena alkoholu i ograniczenia nocnej sprzedaży

Reklama piwa, nocna sprzedaż alkoholu, promocje cenowe i jego dostępność na stacjach paliw znów stały się przedmiotem intensywnej debaty legislacyjnej. Senacka Komisja Petycji rozpatrzyła pakiet wniosków, które mogą doprowadzić do najdalej idących od lat zmian w przepisach dotyczących alkoholu w Polsce. Część prac odroczono, inne zakończono, ale kierunek jest czytelny – państwo coraz wyraźniej zmierza w stronę zaostrzenia polityki antyalkoholowej.

Podczas jednego posiedzenia senacka Komisja Petycji zajęła się dziesięcioma wnioskami petycyjnymi, z których zdecydowana większość dotyczyła alkoholu i jego obecności w przestrzeni publicznej. Senatorowie analizowali postulaty obejmujące zarówno zmianę zasad reklamy piwa, jak i wprowadzenie minimalnej ceny za porcję alkoholu, ograniczenie nocnej sprzedaży oraz zakaz sprzedaży alkoholu podczas imprez masowych.

W odniesieniu do petycji dotyczących zmiany zasad reklamy piwa, uprawnień rad gmin do czasowego ograniczania sprzedaży napojów alkoholowych, zmiany górnej granicy godzinowej zakazu reklamy piwa w mediach, wprowadzenia ceny minimalnej za porcję alkoholu, zakazu sprzedaży alkoholu na imprezach plenerowych i stadionach, a także ograniczenia sprzedaży w godzinach nocnych, komisja zdecydowała się odroczyć dalsze prace. Kluczowym powodem było oczekiwanie na stanowisko Ministerstwa Zdrowia w sprawie planowanych kompleksowych zmian w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi.

Nie wszystkie wnioski spotkały się z decyzją o kontynuowaniu prac. W przypadku petycji dotyczącej wyeliminowania sprzedaży napojów alkoholowych na stacjach paliw komisja uznała, że dalsze procedowanie jest zbędne, ponieważ w Sejmie trwają już prace nad odpowiednim projektem ustawy. Podobny los spotkał petycję dotyczącą bezpieczeństwa imprez masowych, którą senatorowie ocenili jako niewymagającą zmian legislacyjnych, uznając obowiązujące przepisy za wystarczające.

Najwięcej emocji wśród senatorów i ekspertów wzbudziły petycje dotyczące reklamy alkoholu, w szczególności piwa. Obecnie reklama piwa o zawartości alkoholu od 0,5 do 8 procent jest w Polsce dozwolona pod określonymi warunkami. Autorzy petycji domagają się jednak jej całkowitego zakazu oraz dalszego uszczelnienia przepisów, w tym objęcia zakazem także internetu i eliminacji promocji cenowych.

W przypadku jednej z petycji dotyczących wydłużenia godzinowego zakazu reklamy piwa w mediach opracowany został nawet projekt nowelizacji przepisów. Inicjatywa ta spotkała się jednak z negatywną opinią Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Przedstawicielka resortu argumentowała, że obowiązujące regulacje, w tym ustawa o radiofonii i telewizji, już teraz należą do najbardziej restrykcyjnych w Europie, a dalsze ich zaostrzanie mogłoby skłonić nadawców do przenoszenia działalności do państw o bardziej liberalnych regulacjach, takich jak Holandia czy Czechy.

W trakcie posiedzenia zwracano uwagę, że prace nad zmianami w przepisach nie toczą się wyłącznie w Senacie. Ministerstwo Zdrowia prowadzi już prace nad kompleksową nowelizacją ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, która ma wykraczać poza postulaty zgłaszane w pojedynczych petycjach.

W jej ocenie to właśnie stanowisko resortu zdrowia będzie kluczowe dla dalszych decyzji komisji, ponieważ planowane zmiany mają objąć cały system regulacji dotyczących reklamy, sprzedaży i dostępności alkoholu.

Postulat kompleksowego podejścia poparła również Anna Puchacz-Kozioł z Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom, instytucji podlegającej Ministerstwu Zdrowia. Przypomniała, że projekt rządowy przewiduje całkowity zakaz reklamy napojów alkoholowych.

Jak podkreślała ekspertka,

W jej ocenie reklama alkoholu pozostaje jednym z kluczowych czynników normalizujących jego spożycie, zwłaszcza wśród młodszych grup wiekowych.

Dużą dyskusję wywołała również petycja dotycząca wprowadzenia minimalnej ceny za 100 gramów stuprocentowego alkoholu zawartego w napojach alkoholowych, złożona przez Mazowiecki Związek Stowarzyszeń Abstynenckich. Autorzy wniosku przekonywali, że mimo systematycznego podnoszenia podatku akcyzowego ekonomiczna dostępność alkoholu w Polsce rośnie.

Wskazywali, że wzrost płac oraz agresywne promocje sieci handlowych sprawiają, iż napoje alkoholowe bywają sprzedawane po cenach niższych niż wartość zapłaconej przez producenta akcyzy. W ich ocenie to właśnie minimalna cena, ustalana na poziomie ustawowym, mogłaby skutecznie przeciwdziałać temu zjawisku.

Negatywne opinie w tej sprawie przedstawiły resorty finansów oraz rolnictwa i rozwoju wsi, opowiadając się za dalszym podnoszeniem akcyzy jako prostszym i bardziej przewidywalnym narzędziem. Z tą argumentacją nie zgodził się Krzysztof Brzózka, ekspert Mazowieckiego Związku Stowarzyszeń Abstynenckich i były dyrektor Państwowej Agencji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych.

Jak tłumaczył, regulacja cen poprzez akcyzę nie działa jednakowo we wszystkich segmentach rynku. Zwracał też uwagę na luki w obowiązujących przepisach dotyczących promocji.

W jego ocenie minimalna cena za standardową porcję alkoholu byłaby skuteczniejszym narzędziem, pozwalającym realnie wyeliminować promocje cenowe i ograniczyć impulsywne zakupy alkoholu.

Choć część prac została odroczona, a inne zakończone, dyskusja w Senacie pokazuje, że zaostrzenie przepisów antyalkoholowych w Polsce staje się jednym z istotnych tematów polityki zdrowia publicznego. Całkowity zakaz reklamy piwa, minimalna cena alkoholu, ograniczenie nocnej sprzedaży i uszczelnienie przepisów dotyczących promocji wpisują się w szerszy trend zmierzający do ograniczenia konsumpcji alkoholu i związanych z nią szkód społecznych i zdrowotnych.

Decydujące znaczenie dla dalszego losu petycji będzie miało stanowisko Ministerstwa Zdrowia oraz kształt przygotowywanej przez rząd nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości. To ona może przesądzić, czy postulaty zgłaszane przez organizacje społeczne i ekspertów zostaną wprowadzone w życie w formie jednej, systemowej reformy.