Samotność nie jest prezentem, samotność zabija

Okres świąteczny kojarzy się zwykle z czasem rodzinnego ciepła. Nie dla wszystkich. Niestety wielu seniorów zbliżające się święta spędzi samotnie w szpitalu i to nie z powodu choroby. Samotność, izolacja, wykluczenie - to ogromny problemem, z którym mierzą się osoby starsze. Co więcej to właśnie samotność w tej grupie wiekowej jest jednym z najbardziej istotnych czynników ryzyka, związanego z depresją oraz tzw. ,,cichym samobójstwem". Uważność na osoby starsze w naszym otoczeniu może więc dosłownie uratować czyjeś życie.

W grudniu wystartowała kampania społeczna Okręgowej Izby Lekarskiej w Warszawie #WspólneŚwięta, której celem jest zwrócenie uwagi na zjawisko oddawania osób starszych do szpitala, gdzie mogą ,,przeczekać święta, tak by nie był wtedy obciążeniem dla swojej rodziny”.

Słyszymy w spocie słowa:

Człowiek nie jest przedmiotem, szpital nie jest przechowalnią, samotność nie jest prezentem.

W większości przypadków osoby, które są ,,porzucane” w okresie świątecznym w szpitalach są to osoby starsze z wielochorobowością. 

Podczas konferencji prof. dr hab. n. med. Magdalena Durlik, ordynator i p.o. kierownik Kliniki Transplantologii, Immunologii i Nefrologii, przytoczyła jako przykład dzisiejsze przyjęcia do kliniki:

Brakuje wrażliwość społecznej, edukacji co do zagrożeń wynikających z hospitalizacji osób starszych, ale także wiedzy, co do tego jak poruszać się po systemie opieki długoterminowej. 

Z kolei dr n. med. Olga Rostkowska, wiceprezes ORL w Warszawie, członek zespołu kliniki, odniosła się do emocji i zaapelowała do mediów, aby w przekazie podkreślili, jak ważna jest uważność i wsparcie osób starszych:

Olga Rostkowska zachęcała, aby zastanowić się jak osoba niedołężna, osłabiona, taka, która jest w bardzo też trudnym miejscu, jeśli chodzi o psychikę, może poczuć się, gdy znajdzie się w obcym i chłodnym miejscu pozbawionym tych rzeczy i osób, które zna. 

W święta nikt nie powinien być sam.

Wiele osób starszych choruje przewlekle, doświadcza ograniczeń fizycznych, jak niedowidzenie, ubytki słuchu lub doświadcza całkowitej zależności od opieki całodobowej w wyniku niesprawności. Te czynniki mogą prowadzić do poczucia bezużyteczności, izolacji, samotności, depresji i utraty chęci do życia. Jak wielu osób to dotyczy?

W Polsce mamy ok. 10 milionów osób po 60-tym roku życie, a dane wskazują, że coraz więcej z nich ma depresję.

W latach 2007-2012 badania przeprowadzone przez PolSenior wskazywały, że już co czwarty senior w wieku 65-79 lat ma depresję i co trzeci powyżej 80 lat. W 2022 roku ponad 5000 osób odebrało sobie życie, co trzecia osoba była po 60-tym roku życia.

Należy podkreślić, że nieleczona depresja jest chorobą śmiertelną z powodu towarzyszących jej myśli samobójczych. 

Z kolei Fundacja Twarze Depresji przeprowadziła ankietę wśród osób powyżej 60-tego roku życia. Ankietowane zostały 553 osoby i choć grupa nie była w pełni reprezentatywna, to przedstawione dane są zatrważające. Jak czytamy w komunikacie Fundacji Twarze Depresji:

W badanej grupie 5% seniorów zadeklarowało, że - od co najmniej dwóch tygodni - ma myśli samobójcze, a 6% w minionych miesiącach myślało o odebraniu sobie życia. Poza tym 16% uważa, że „życie straciło sens” (...) 

Co ważne, 39% ankietowanych seniorów większość czasu spędza samemu. Samotność jest bardzo ważnym elementem, który może mieć wpływ na rozwój depresji. 

Osoby starsze, szczególnie te, które doświadczyły utraty partnera życiowego, czy członka rodziny mogą mierzyć się z silnym poczuciem samotności. 

Jeśli podejrzewasz, że bliska Ci osoba starsza - rodzic, dziadek/babcia, sąsiad mierzy się z depresją możesz mu pomóc. Jak może objawiać się depresja u osób w podeszłym wieku. Jak czytamy na stronie wyleczdepresje.pl objawy depresji obejmują m.in. utratę zadowolenia z życia, jak również niemożność odczuwania przyjemności, czyli anhedonię, której towarzyszy utrata zainteresowań, a także negatywna ocena przeszłości, teraźniejszości oraz przyszłości.

Bardzo często osoby z depresją mierzą się z zaniżonym poczuciem własnej wartości. Cechą charakterystyczną dla depresji jest również brak energii i szybka męczliwość, która występuje nawet przy małym wysiłku. To również spowolnienie psychoruchowe, ale także zaburzenia koncentracji uwagi i pamięci oraz zaburzenia snu, a czasem również i łaknienia.

Gdy pojawiają się myśli rezygnacyjne i tendencje samobójcze to sygnał, że konieczne jest sięgnięcie po pomoc specjalisty zdrowia psychicznego. Depresji może także towarzyszyć lęk, niepokój, napięcie, jak również objawy somatyczne, takie jak np. bóle głowy, ucisk w klatce piersiowej, nudności, zaparcia).

Co ważne, jak czytamy na wyleczdepresje.pl w depresji o późnym początku, w przypadku gdy pierwszy epizod pojawia się po 60. roku życia, mogą występować także urojenia. Czym są owe urojenia? Najczęściej to fałszywe przekonania mogące dotyczyć dysfunkcji różnych narządów,  winy i oczekiwania na karę.

Podczas konferencji prasowej Biura ds. Zapobiegania Zachowaniom Samobójczym, prof. Agnieszka Gmitrowicz zwróciła także uwagę na zjawisko tzw. cichego samobójstwa wśród seniorów. Na czym polega zjawisko cichego samobójstwa w przypadku seniorów? 

To najczęściej zamaskowany zamiar dokonania samobójstwa bez uszkodzenia, poprzez stosowanie długotrwałych metod, takich jak głodzenie się, pomijanie przyjmowania leków, odwadnianie się. Wspólnym mianownikiem podejść do zjawiska cichego samobójstwa jest niezauważenie, pomijanie. 

W przypadku, gdy podejrzewamy u bliskiej osoby starszej depresję - warto szukać pomocy specjalisty zdrowia psychicznego. Jak czytamy na wyleczdepresje.pl, stronie stworzonej w ramach Programu Zapobiegania Depresji w Polsce na lata 2016–2020, wsparcia można szukać:

Antydepresyjny Telefon Zaufania Fundacji Itaka: numer: 22 484 88 01

Centrum Wsparcia dla osób w stanie kryzysu psychicznego – 24 godziny przez 7 dni w tygodniu: 800 70 222 

Telefon Zaufania Fundacji Twarze Depresji: 22 290 44 42

Choć święta to szczególny czas kiedy zazwyczaj myślimy o przygotowaniach do świąt, o czasie z bliskimi, to warto pamiętać szczególnie o seniorach oraz o tym z czym mogą się mierzyć osoby w podeszłym wieku, nie tylko od święta. Kampania #WspólneŚwięta buduje społeczną świadomość na temat zjawiska, jakim jest porzucanie osób starszych na okres świąt do szpitala, zwraca uwagę na systemowe wyzwania opieki nad seniorami, ale przed przede wszystkim doskonale punktuje problem, który dotyka ogrom osób starszych - samotność. Samotność osób starszych stanowi wyzwaniem dla nas wszystkich, bo na co dzień wokół nas jest wiele osób starszych, być może rodziców, dziadków, czy nawet sąsiadów, którzy bardzo często oprócz mierzenia się z wyzwaniami starszego wieku, chcą być po prostu kochanymi i potrzebnymi. Bądźmy uważni na seniorów, czasem najlepszym, co możemy podarować (nie tylko pod choinkę, ale i na co dzień) jest po prostu obecność. 

źródło: materiały Fundacji Twarze Depresji, kampanii #WspólneŚwięta, wyleczdepresje.pl