Ospa wietrzna - objawy, przyczyny, szczepienia, powikłania

Do połowy sierpnia zanotowano już 158 tys. zachorowań na ospę wietrzną. Niestety to niemal tyle, ile przez cały miniony rok. IV kwartał nie napawa optymizmem, przed nami szczyt zachorowań i wszystko wskazuje na to, że zostanie pobity kolejny rekord. O komentarz na temat tej choroby poprosiliśmy dr hab. n. med. Wojciecha Feleszko – pediatrę, immunologa klinicznego w Szpitalu Pediatrycznym WUM.

Ospa wietrzna to zakaźna choroba wirusowa, którą wywołuje Varicella-zoster virus (VZV), czyli wirus ospy wietrznej i półpaśca. Określana jest jako wietrzna ze względu na możliwości jej przenoszenia z wdychanym powietrzem i charakterystyczne objawy, które obejmują głównie wysypkę skórną i gorączkę. Do zakażenia dochodzi drogą bezpośrednią bądź kropelkową, ewentualnie przez łożysko.

Ospa wietrzna jest najczęstszą chorobą zakaźną występującą u dzieci, jednak może powodować powikłania również u osób dorosłych z osłabionym układem immunologicznym (immunosupresja i niedobory odporności), u kobiet w ciąży.

Pandemia COVID-19 spowodowała spektakularny spadek występowania chorób wirusowych i bakteryjnych. Jednak zdjęcie restrykcji i powrót do społecznej aktywności to jeden z czynników, który wpływa na obecny rekordowy wzrost zachorowań na ospę wietrzną i inwazyjne zakażenia paciorkowcem ropnym.

Szczepienia.pzh.gov.pl wskazują, że „Zachorowalność na ospę wietrzną wzrasta raz na kilka lat ze względu na tzw. epidemie wyrównawcze. Zjawisko takie ma miejsce wówczas, gdy znaczna część populacji nie jest odporna na zakażenie". 

Eksperci wskazują, że nie bez znaczenia może być również zbyt mała liczba szczepień na ospę. Szczepionka jest co prawda zalecana, ale nadal nie jest refundowana dla wszystkich.

Statystyki te potwierdzają dane regionalne, jak podaje m.in. trójmiasto.pl: „Na Pomorzu od czerwca do połowy września zarejestrowano ponad 3,2 tys. infekcji. W lipcu pomorskie służby sanitarne odnotowały 831 zachorowań, w sierpniu – 493, a do połowy września 134 przypadki.”

Ospa wietrzna jest chorobą niezwykle zakaźną, dlatego lekceważenie jej – zwłaszcza u dzieci, może być ryzykowne. Choć jej przebieg jest najczęściej łagodny, to jednak z powodu powikłań rocznie jest hospitalizowanych 1000-1300 osób. Na oddziały trafiają przede wszystkim dzieci, ale zwiększa się obecnie liczba zachorowań wśród młodzieży i osób dorosłych.

Jej okres wylęgania jest dość długi. Czas liczony od momentu przedostania się wirusa do organizmu do wystąpienia pierwszych objawów choroby – oscyluje w przedziale od 10 do 21 dni. Pierwsze objawy mogą mieć charakter grypopodobny, takie jak gorączka, ból mięśni, później pojawiają się wykwity. Choroba może prowadzić do powikłań, takich jak nadkażenia skóry, zapalenie płuc, ucha ośrodkowego, opon mózgowo-rdzeniowych, mięśnia sercowego.

Równie niepokojącym zjawiskiem pozostaje „ospa party”. Niestety rodzice nadal umawiają się na takie aranżowane spotkania, by ich dzieci specjalnie przechorowały ospę. Specjaliści przestrzegają jednak przed takimi zachowaniami.

Najlepszą profilaktyką przed powikłaniami ospy są szczepienia. Mimo że w naszym kraju nie są one obowiązkowe, to eksperci przypominają o ich korzyściach. Przede wszystkim kluczowe jest szczepienie dzieci. Preparat jest dwudawkowy i ma bezpieczny profil, chroni przed ciężkim przebiegiem choroby na poziomie 95-98 proc. 

Co ważne, przeciwko ospie wietrznej można szczepić dzieci stosując szczepionkę skojarzoną MMR i ospy wietrznej (MMRV), bądź podawać je oddzielnie w tym samym czasie (MMR+V). Szczepienie wykonuje się wówczas w dwa różne miejsca ciała np. w oba uda.

Źródła:

Raport Narodowego Instytut Zdrowia Publicznego PZH, na dzień 28.09.2023 r. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/ospa-wietrzna/