Ortotropia pod lupą Rzecznika Praw Pacjenta. Metoda niezgodna z aktualną wiedzą medyczną

Coraz więcej rodziców szuka dla swoich dzieci alternatywnych metod leczenia wad zgryzu, w tym popularnej ostatnio ortotropii. Jednak, jak podkreślają eksperci i Rzecznik Praw Pacjenta, metoda ta nie ma potwierdzenia w badaniach naukowych i może być potencjalnie szkodliwa. Polskie i międzynarodowe towarzystwa stomatologiczne przestrzegają przed jej stosowaniem, a wobec podmiotów ją oferujących wszczęto już postępowania.

Ortotropia to metoda stosowana u dzieci w okresie wzrostu, która – według jej zwolenników – ma wpływać na prawidłowy rozwój twarzy, poprawiać drożność dróg oddechowych i korygować wady zgryzu.

W praktyce jednak, jak wskazuje Polskie Towarzystwo Stomatologiczne (PTS), brak jest dowodów naukowych potwierdzających jej skuteczność i bezpieczeństwo. Mimo to ortotropia staje się coraz bardziej popularna wśród rodziców, którzy szukają „naturalnych” alternatyw dla klasycznych metod ortodontycznych.

Po publikacji stanowiska PTS z 15 stycznia 2025 roku, Rzecznik Praw Pacjenta Bartłomiej Chmielowiec zdecydował się przyjrzeć bliżej tej praktyce.

W toku analizy rynku i wyjaśnień uzyskanych od podmiotów leczniczych ustalono, że ortotropia jest szczególnie często stosowana u dzieci, mimo że nie znajduje żadnego uzasadnienia naukowego. Wobec niektórych podmiotów stosujących tę metodę prowadzone są już postępowania w sprawie naruszenia zbiorowych praw pacjentów, a pierwsze decyzje zobowiązujące do zaprzestania niezgodnych z prawem praktyk zostały już wydane.

Z opinii konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie ortodoncji, pozyskanej przez Rzecznika, wynika, że ortotropia nie jest metodą opartą na faktach naukowych.

Nie znajduje się ona ani w programach nauczania przeddyplomowego, ani w szkoleniach specjalizacyjnych z ortodoncji. Podobne stanowisko zajmują American Association of Orthodontists oraz British Orthodontic Society, które „zarzucają metodzie ortotropii brak rzetelnych dowodów skuteczności i odradzają wiarę w twierdzenia o trwałym modelowaniu twarzy przez same ćwiczenia posturalne”.

Eksperci zwracają też uwagę, że całodobowe noszenie aparatów ortotropicznych może prowadzić do stanów zapalnych dziąseł, recesji i braku stabilności efektów leczenia.

Zarówno Polskie Towarzystwo Stomatologiczne, jak i Polskie Towarzystwo Ortodontyczne jasno podkreślają, że ortotropia nie jest metodą uznaną w środowisku naukowym.

PTS wskazuje, że „brak jest wiarygodnych dowodów naukowych, przede wszystkim wysokiej jakości badań klinicznych, które potwierdzałyby skuteczność i bezpieczeństwo ortotropii”. Towarzystwo Ortodontyczne z kolei potwierdza, że nie prowadzi kursów ani szkoleń z tej metody, koncentrując się na leczeniu opartym na zasadach Evidence-Based Medicine. W standardach nauczania stomatologii ortotropia nie jest ujęta – ani w Polsce, ani w międzynarodowych programach kształcenia.

Rzecznik Praw Pacjenta kontynuuje działania mające na celu ochronę pacjentów – szczególnie dzieci – przed metodami, które nie spełniają wymogów aktualnej wiedzy medycznej.

Jak podkreśla Bartłomiej Chmielowiec, świadczenia zdrowotne muszą być udzielane zgodnie z zasadami nauki, a nie modą czy marketingiem. Rzecznik zapowiada dalsze kontrole oraz działania wobec podmiotów, które stosują ortotropię w praktyce klinicznej, mimo braku naukowych podstaw.