Kiedy lekarz może odmówić leczenia pacjentowi?

To, że pacjent ma prawo do odmowy leczenia, jest raczej powszechnie wiadome. Mało kto jednak wie, że również lekarz może odmówić leczenia pacjentowi. I bynajmniej, podstawą do tego nie jest tylko klauzula sumienia.

Prawo do odmowy leczenia oraz do odstąpienia od leczenia gwarantuje lekarzowi art. 38 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. 

Medyk nie może więc odmówić lub odstąpić od leczenia w przypadku, gdy zwłoka w udzieleniu pomocy lekarskiej mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia. Natomiast teoretycznie w każdej innej sytuacji ma takie prawo. Jeśli jednak pracuje w placówce medycznej, a nie udziela świadczeń w ramach praktyki prywatnej, żeby to zrobić musi uzyskać zgodę swojego przełożonego oraz odpowiednio uzasadnić swoją decyzję.

Do takich szczególnie uzasadnionych przypadków można zaliczyć wiele sytuacji. Jedną z nich jest ta, kiedy lekarz jest przekonany o braku kompetencji do udzielenia świadczenia. Niektóre mogą wynikać z zachowania samego pacjenta. Jeśli jest on agresywny lub nie stosuje się do zaleceń lekarskich, medyk ma prawo odmówić mu dalszego leczenia. 

Lekarz, zanim jednak to zrobi, powinien odpowiednio wcześniej poinformować pacjenta o swoim zamiarze. Musi również wskazać mu innego medyka, u którego będzie mógł realnie uzyskać niezbędne świadczenia. Fakt odstąpienie od leczenia musi być również odnotowany w dokumentacji medycznej. 

Lekarz zatrudniony na podstawie stosunku pracy lub służby, jak każdy inny pracownik, ma prawo zachorować. Powody zdrowotne są również jedną z przesłanek, aby odstąpić od leczenia pacjenta. Wliczają się w to też względy fizyczne, czyli przepracowanie czy przemęczenie medyka. A jak wiemy, jest to bardzo powszechne zjawisko w Polsce.

Przepracowanie wynika m.in. z braków kadrowych. Niewystarczająca liczba specjalistów zmusza lekarzy do tzw. wielozatrudnienia. Szacuje się, że 60 proc. medyków w Polsce pracuje dla więcej niż jednego pracodawcy. Taki tryb pracy powoduje, że niektórzy spędzają nawet 80 godzin w tygodniu na dyżurach. 

Chroniczne zmęczenie, połączone z wysokim stresem na jaki narażeni są w swojej pracy medycy, zwiększa ryzyko wypalenia zawodowego, a także błędów merytorycznych czy obniżenia jakości wykonywanych usług medycznych. I w taki sposób błędne koło się zamyka.

Polskie prawo pozwala na dokonanie aborcji w ściśle określonych 2 przypadkach - gdy ciąża zagraża życiu lub zdrowiu matki oraz wtedy, gdy powstała w wyniku czynu zabronionego, na przykład gwałtu lub kazirodztwa. Do października 2020 roku terminację ciąży można było wykonać w przypadku ciężkich wad płodu. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego przesłanka ta została jednak usunięta. 

Pomimo tego, że w dwóch przypadkach dokonanie aborcji jest w Polsce legalne, lekarz ma prawo odmówić wykonania tego zabiegu, kierując się klauzulą sumienia. Gwarantuje mu je art. 39 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. 

W teorii jednak na nieudzielenie świadczenia, jakim jest terminacja ciąży, pozwala medykowi zarówno art. 39, jak i art. 38.