Kultura bezpieczeństwa w polskich szpitalach

60 proc. medyków jest przekonanych, że błędy będą wykorzystane przeciwko nim. Biorąc pod uwagę takie dane, budowanie kultury bezpieczeństwa w sektorze ochrony zdrowia, nadal stanowić będzie ogromne wyzwanie. O trudności w tym zakresie dodatkowo dowodzić może wciąż niezażegnany do końca spór dotyczący systemu no-fault.

Sektor opieki zdrowotnej jest jednym z tych sektorów, w którym kreowanie kultury bezpieczeństwa odgrywa kluczową rolę. Niestety takiemu działaniu nie sprzyjają braki kadrowe, wysokie obciążenie pracą czy wreszcie niezażegnany spór w sprawie systemu no-fault pogłębiający obawy personelu dotyczące podejścia do błędów medycznych.

Kulturę bezpieczeństwa definiuje się nieco odmiennie w zależności, czy opisujemy ją w kontekście nauk społecznych czy też nauk o zarządzaniu. Tę dedykowaną systemowi ochrony zdrowia zaprezentował angielski instytut Health and Safety Executive (HSE) - organ nadzorujący przestrzeganie przepisów i zasad BHP w zakładach pracy na terenie Wielkiej Brytanii, będący odpowiednikiem Państwowej Inspekcji Pracy. Zdaniem HSE kultura bezpieczeństwa jest wynikiem indywidualnych i grupowych wartości, postaw, sposobów postrzegania oraz kompetencji wzorów zachowań, stylu i jakości zarządzania bezpieczeństwem w organizacji.

Choć sektora opieki zdrowotnej nie charakteryzuje duża liczba wypadków wśród personelu, skala zagrożenia dla pracowników sektora jest duża. Mowa tu o czynnikach fizycznych, chemicznych, psychospołecznych oraz biologicznych, z którymi na co dzień mają do czynienia medycy.

Z badania opublikowanego na łamach zeszytów naukowych Wyższej Szkoły Zarządzania Ochroną Pracy w Katowicach w 2018 r. poświęconego kreowaniu kultury bezpieczeństwa w sektorze opieki zdrowotnej wynika, że w ciągu ostatniego roku kontakt z pacjentem agresywnym miało 82,8 proc. badanych. Najpopularniejszą i najczęściej pojawiającą się formą przemocy była agresja psychiczna (werbalna). W prawie 76 proc. przypadków był to podniesiony głos, w ponad 67 proc. wulgaryzmy, rzadziej pojawiały się pogróżki oraz groźba skargi u przełożonego (odpowiednio w mniej niż połowie przypadków).

O konieczności kreowania kultury bezpieczeństwa w sektorze opieki zdrowotnej nikogo chyba nie trzeba już przekonywać. W szpitalach ważne jest, by budować ją na wielu poziomach, tworząc odpowiednie warunki pracy oraz procedury ograniczające możliwość wystąpienia wypadków. Cenna będzie także promocja odpowiednich wartości oraz wspieranie i nagradzanie zachowań służących zachowaniu bezpieczeństwa. Jest to szczególnie ważne w sytuacji odpływu kadr medycznych z sektora przy jednoczesnym zwiększaniu się zapotrzebowania na usługi zdrowotne. 

Szacuje się, że 70% ekspozycji pracowników jest wynikiem ignorowania zasad dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy. Wciąż do wykonania jest duża praca w zakresie chociażby właściwej higieny rąk personelu czy korzystania z odzieży ochronnej. 

W Polsce szpitale różnią się pod względem kultury bezpieczeństwa, choć w swojej codziennej praktyce napotykają na podobne problemy i zagrożenia. Temat ten mimo, iż coraz częściej wybrzmiewa w debacie publicznej dotyczącej systemu ochrony zdrowia, wciąż niestety nie jest wystarczająco akcentowany. Brakuje badań, publikacji naukowych z tego zakresu także jest niewiele. 

Za budowanie kultury bezpieczeństwa w organizacji każdorazowo odpowiada zespół. To jak będzie ona wyglądała zależy od jego wiedzy, przyjętych postaw, poglądów,  kompetencji, wzorów zachowań. Istotne jest również, aby kultura bezpieczeństwa opierała się na otwartości oraz uczciwości a sama komunikacja na wzajemnym zaufaniu i umożliwianiu swobodnego wypowiadania się na temat zaistniałych błędów, bez obwiniania się. 

Kreowaniu kultury bezpieczeństwa towarzyszyć musi również przejrzysty system przekazywania danych o zdarzeniach niepożądanych. W tym celu powinno się stworzyć klimat wsparcia pracownika, który popełnił błąd. A aby takim zdarzeniom zapobiegać należy kłaść nacisk na edukację, w tym edukację z zakresu zarządzania ryzkiem, radzenia sobie ze stresem oraz radzenia sobie w sytuacjach nacechowanych ryzykiem.  Sprawozdanie zdarzeń powinno sie odbywać bez lęku o karę dla osób, które to zdarzenie zgłosiły. W tym celu apeluje się również o eliminację tzw. mitu doskonałości, oznaczającego, że błąd nigdy nie powinien się zdarzyć oraz mitu kary (założenie, że karanie wpłynie pozytywnie na bezpieczeństwo w przyszłości). 

Przy świadomym budowaniu kultury bezpieczeństwa nie ma przyzwolenia na omijanie procedur, które to zwiększa ryzyko popełniania błędów. Stworzenie bezpiecznego systemu opieki zdrowotnej powinno opierać się na gromadzeniu danych oraz dokonywaniu ich analizy. Identyfikacja poszczególnych problemów może wymagać przemodelowania systemu, czasem nawet przekształcenia dotychczasowego sposobu dostarczania opieki. Takie działanie może spotkać się z oporem, stąd niezbędna jest ustawiczna praca nad zrozumieniem istoty bezpiecznej opieki zdrowotnej. Sprostanie wyzwaniom płynącym z zapewnienia bezpieczeństwa pacjentom nie jest łatwe. Szczególnie w obliczu braków kadrowych, wysokiego obciążenia pracą, złej organizacji systemu, złożoności procesów składających się na opiekę nad pacjentem oraz występującego niekiedy wśród personelu poczucia niemylności czy trudności z przyjęciem konstruktywnej krytyki oraz sugestii. Nadzieje na zmianę w tym zakresie są jednak ogromne. 

Jednym z wielu elementów budowy systemu kultury bezpieczeństwa jest edukacja. Warto dlatego w tym miejscu wspomnieć o obchodzonym niedawno Światowym Dniu Bezpieczeństwa Pacjenta, ustanowionym na dzień 17 września, który to zainicjowano w 2019 r. Rolą Dnia Bezpieczeństwa Pacjenta jest podkreślenie światowej solidarności dotyczącej poprawy bezpieczeństwa opieki zdrowotnej w systemach ochrony zdrowia krajów członkowskich WHO. W ramach strategii tegoż dnia, WHO zachęca do podświetlania na kolor pomarańczowy kluczowych obiektów w kraju jak i najbliższej okolicy. W tym roku Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta obchodzony był pod hasłem „Bezpieczeństwo Farmakoterapii”.

Źródło: Via Medica, zeszyty naukowe WSZOP

Polecane: