Dlaczego Słowenii się udaje profilaktyka raka piersi, a nam niekoniecznie?

Regularne badania przesiewowe odgrywają kluczową rolę w wykrywaniu raka piersi na wczesnym etapie, zwiększając szanse na skuteczne leczenie. Słowenia wdrożyła efektywny system profilaktyczny, który może stanowić inspirację dla Polski.

W Słowenii bezpłatna mammografia jest oferowana w ramach Programu Badań Przesiewowych w kierunku Raka Piersi DORA. Takie badanie przysługuje kobiecie, ubezpieczonej w słoweńskim systemie ochrony zdrowia co dwa lata. Udział w programie, podobnie jak w Polsce, jest dobrowolny, jednak kobiety otrzymują imienne zaproszenia z wyznaczonym terminem i miejscem badania. Zaproszenia wysyłane są tradycyjną pocztą. Taki sposób oferowania badań mammograficznych sprawia, że w Słowenii w 2021 roku skorzystało z niego 78% uprawnionych kobiet. W Polsce zgłaszalność na profilaktyczną mammografię wynosi ok. 31 proc. 

– Rak piersi jest nadal jedną z głównych przyczyn zgonów kobiet w Europie, w tym w Polsce, co sprawia, że skuteczne programy badań przesiewowych mają kluczowe znaczenie dla ratowania życia. Mammografia może wykryć raka we wczesnym stadium, gdy szanse na wyleczenie są największe, ale udział w badaniach przesiewowych jest nadal wyzwaniem w wielu krajach. Niepokój, błędne przekonania i brak informacji często powstrzymują kobiety przed podjęciem tego kroku, który może okazać się krytyczny dla ich zdrowia i życia. Jako osoba głęboko zaangażowana w podnoszenie świadomości i promowanie profilaktyki raka piersi u kobiet w Europie i poza nią, postrzegam edukację i dzielenie się informacjami opartymi na dowodach jako klucz do przełamania tych barier. Kobiety muszą wiedzieć, że mammografia jest narzędziem profilaktycznym, a nie czymś zarezerwowanym tylko dla tych, którzy już doświadczają objawów. Jasna i empatyczna komunikacja może pomóc rozwiać obawy i umożliwić kobietom przejęcie odpowiedzialności za swoje zdrowie – mówi Tanja Španić, Przewodnicząca Europa Donna Słowenia.

W Polsce program profilaktyki raka piersi od końca 2023 roku skierowany jest do kobiet w wieku 45-74 i finansowany przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Jednak jego funkcjonowanie różni się od słoweńskiego. Przede wszystkim to po stronie kobiety jest inicjatywa zgłoszenia się. Wysyłania zaproszeń zaprzestano w 2014 roku. Po rezygnacji z tej praktyki zaobserwowano spadek zgłaszalności na mammografię z około 44% w 2014 roku do 34% w 2021 roku, a obecnie wynosi ona około 31%. Są ośrodki, które jednak nadal zapraszają kobiety za pomocą tradycyjnych zaproszeń wysyłanych pocztą lub sms-ów. 

Tak naprawdę to nie badania boją się Polki, ale tego, co po nim, gdyby diagnoza okazała się niekorzystna. Według badań zrealizowanych przez Biostat w 2024 roku z inicjatywy Fundacji OnkoCafe – Razem lepiej, tylko 68% respondentek ocenia dostępność mammografii w swojej okolicy jako dobrą lub bardzo dobrą. Dodatkowo kobiety, jako powód rezygnacji z wykonania badań podają strach przed diagnozą, obawy o ból podczas badania oraz brak świadomości znaczenia profilaktyki. Respondentki zwracały uwagę także na problemy z rejestracją, w tym długi czas oczekiwania na połączenie telefoniczne, brak przypomnienia o badaniu oraz brak aktualnych informacji o dostępnych mammobusach. 

Są placówki, które zapraszają kobiety na mammografię za pomocą SMS-ów. To dużo tańsza i szybsza metoda. Wiele organizacji postuluje, by wykorzystać IKP do powiadamiania o możliwości wykonania tego badania. Ponad 90% dorosłych Polaków ma telefon komórkowy, a powiadomienia SMS-owe są wykorzystywane już w innych obszarach, takich jak alerty pogodowe.

– W obliczu systematycznego wzrostu zachorowalności na raka piersi oraz wysokich wskaźników umieralności w Polsce, powinniśmy natychmiast przywrócić i wdrożyć metody wspierające profilaktykę. Przykład Słowenii i wyniki naszego badania pokazują wysoką skuteczność zaproszeń w zwiększaniu uczestnictwa kobiet w badaniach mammograficznych. Personalizowane zaproszenia listowne, w formie SMS-a lub powiadomienia z aplikacji IKP to gotowe i skuteczne rozwiązania, które należy wprowadzić „od zaraz”. Ważne jednak, aby były one odpowiednio przygotowane i wskazywały kobietom kolejne kroki, sprawiając, że proces zapisania się na badanie stanie się prosty i intuicyjny. Dobrym rozwiązaniem jest także dołączenie linku do e-rejestracji lub wykazu placówek realizujących program. Takie podejście nie tylko ułatwia dostęp do badań, ale również zwiększa szanse na skuteczną realizację programów profilaktycznych – przekonuje Anna Kupiecka, prezeska Zarządu Fundacji OnkoCafe – Razem Lepiej, wiceprezeska Ogólnopolskiej Federacji Onkologicznej.

 –  Z mojego doświadczenia wynika, że najlepsze rezultaty przynosi osobiste i bezpośrednie podejście. Kiedy zaproszenie na badanie pochodzi od zaufanego pracownika służby zdrowia, takiego jak lekarz rodzinny, ma ono ogromne znaczenie. Nawet proste przypomnienia SMS-owe są skuteczne – są wygodne, szybkie, a jednocześnie nadal odbierane jako spersonalizowane. Rozszerzenie takich działań, zwłaszcza w obszarach, gdzie dostęp do usług medycznych jest ograniczony, może przynieść realne efekty. Dostępność to kolejny kluczowy element. Mobilne jednostki mammograficzne doskonale sprawdzają się w docieraniu do kobiet w odległych rejonach, ale mogą obsłużyć tylko ograniczoną liczbę osób. Aby żadna kobieta nie została pominięta, musimy inwestować zarówno w mobilne, jak i stacjonarne placówki – podkreśla Tanja Španić, ekspertka ze Słowenii.

na podst. mat. pras.