Badanie mikrobiomu jelitowego: nowy standard diagnostyczny? Ekspert UJ wyjaśnia, co już dziś jest możliwe

Badanie mikrobiomu jelitowego coraz wyraźniej wchodzi do praktyki diagnostycznej. Jak podkreśla dr hab. inż. Paweł Łabaj, prof. UJ, to nie futurystyka, lecz gotowa technologia, która może nieinwazyjnie uzupełniać klasyczną diagnostykę i pomagać wcześniej wychwycić sygnały chorób. „Pod względem technologicznym jesteśmy gotowi” - mówi ekspert z Małopolskiego Centrum Biotechnologii UJ.

Jeszcze dekadę temu mikrobiota jelitowa kojarzyła się głównie z trawieniem. Dziś wiemy, że wpływa na odporność, metabolizm, oś jelito–mózg, gospodarkę hormonalną i procesy starzenia. Coraz więcej danych łączy jej zaburzenia z rozwojem chorób przewlekłych. Prof. Paweł Łabaj zwraca uwagę, że dojrzałość technologii potwierdzają publikacje w wiodących czasopismach:

Profilowanie mikrobiomu nie zastępuje badań krwi, lecz je uzupełnia, dostarczając informacji o aktywności metabolicznej drobnoustrojów i ich interakcji z gospodarzem. To podejście rozszerza pole widzenia klinicysty bez konieczności inwazyjnych procedur.

Rola mikrobioty wykracza poza przewód pokarmowy. Coraz częściej opisuje się związki metabolitów bakteryjnych z inicjacją procesów zapalnych w naczyniach i powstawaniem blaszek miażdżycowych. W onkologii analizuje się proteomy i metabolity mikrobioty jako markery wczesnych stadiów raka jelita grubego i nowotworów żołądka. W IBD profilowanie wspiera dobór terapii, a w psychiatrii bada się wpływ mikroorganizmów na oś jelito–mózg.

Na skład mikrobioty wpływa nie tylko talerz, ale cały styl życia. Aktywność fizyczna, stres, jakość powietrza i sen modulują gatunki oraz ich funkcje.

Wskazuje zarazem, że współczesny tryb życia sprzyja utracie korzystnych mikroorganizmów, a u wielu osób poziomy Akkermansii są zbyt niskie.

Preferencje mikrobioty są dość konsekwentne: złożone węglowodany, fruktany i skrobia oporna, obficie obecne w warzywach, pełnych ziarnach, strączkach i niektórych owocach, odżywiają pożyteczne gatunki i wspierają produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych o działaniu przeciwzapalnym.

Rynek probiotyków rośnie, ale suplementacja „w ciemno” bywa ryzykowna. Prof. Łabaj radzi, by decyzje opierać na danych i kontekście klinicznym:

Zwraca uwagę na różnice kulturowe i dietetyczne. Polacy częściej sięgają po produkty fermentowane, więc nadmiar niektórych szczepów w gotowych mieszankach może zaburzyć równowagę i wywołać dolegliwości.

Każdy z nas ma unikalny zestaw mikroorganizmów, nawet osoby mieszkające razem i jedzące podobnie. To zarazem wyzwanie i szansa.

Nie istnieje jeden ‘zdrowy’ mikrobiom. Z tego powodu mikrobiom staje się filarem spersonalizowanej medycyny prewencyjnej, której celem jest nie tylko leczenie, ale w głównej mierze utrzymanie dobrego zdrowia i jakości życia - podsumowuje prof. Łabaj.

Jego zespół zaproponował ostatnio indeks zdrowia wyliczany na podstawie wyników profilowania mikrobioty, co może ułatwiać wczesne wychwytywanie niekorzystnych zmian.