Sygnaliści pod ochroną także w sektorze zdrowia

Zatrudniony, który ujawni podejrzenie naruszenia prawa, o którym dowiedział się w związku z wykonywaną pracą, nie poniesie negatywnych konsekwencji. Zwolnienie takiej osoby będzie nieskuteczne - m.in. takie propozycje zawiera rządowy projekt ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa, tzw. sygnalistów. Co istotne dotyczyć ma różnych sektorów, w tym zdrowia publicznego i praw pacjentów.

Chodzi o projekt ustawy o ochronie osób zgłaszających naruszenia prawa, który zamieszczono w wykazie prac rządu.

Jak wyjaśniono projekt ma na celu wdrożenie dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii. Jej celem jest poprawa egzekwowania prawa i polityk UE w określonych dziedzinach poprzez ustanowienie wspólnych minimalnych norm zapewniających odpowiedni poziom ochrony osób zgłaszających naruszenia. Zakresem dyrektywy objęte są zgłoszenia dotyczące m.in. naruszeń przepisów w takich dziedzinach jak np. zamówienia publiczne, usługi, produkty i rynki finansowe, zapobieganie praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, ale także "zdrowie publiczne, w tym prawa pacjentów i kontrola wyrobów tytoniowych".

"Projektowana ustawa obejmie ochroną osoby dokonujące zgłoszenia lub ujawnienia informacji lub uzasadnionych podejrzeń naruszenia prawa, pracujące w sektorze prywatnym lub publicznym, które uzyskały informacje na temat naruszenia w kontekście związanym z pracą. Przewidziane w ustawie gwarancje i środki prawne będą przysługiwały osobie dokonującej zgłoszenia naruszenia, niezależnie od podstawy i formy świadczenia pracy (m.in. umowa o pracę, umowa cywilnoprawna, prowadzenie działalności gospodarczej przez osobę fizyczną, kontrakt menedżerski, wolontariat, staż i praktyka), w tym także świadczącej pracę na rzecz podmiotów, z którymi pracodawca utrzymuje relacje gospodarcze, jak wykonawcy, podwykonawcy lub dostawcy oraz innym osobom zgłaszającym informacje o naruszeniach w kontekście związanym z pracą, jak akcjonariusze i wspólnicy oraz członkowie organów osoby prawnej"- wyjaśniono w opisie projektu.

Pracodawca nie zwolni za zgłoszenie

Projekt przewiduje, że wprowadzony zostanie zakaz jakiegokolwiek niekorzystnego traktowania, w tym niekorzystnego traktowania w zatrudnieniu "sygnalisty". W związku z dokonaniem zgłoszenia wyłączone zostaną: możliwość nałożenia na zgłaszającego odpowiedzialności za szkodę poniesioną przez kogokolwiek, wszczęcia lub prowadzenia wobec zgłaszającego postępowania dyscyplinarnego, wszczęcia lub prowadzenia wobec zgłaszającego postępowania w przedmiocie zniesławienia lub naruszenia dóbr osobistych. Wyłączona będzie możliwość odmowy przyznania, ograniczenia lub odebrania uprawnienia, jak zezwolenia, koncesji lub ulgi, z powodu zgłoszenia.

Status zgłaszającego (sygnalisty) otrzymać będzie można w wyniku dokonania zgłoszenia wewnętrznego lub zewnętrznego bądź ujawnienia publicznego na zasadach określonych w ustawie. Konieczne będzie zachowanie wymaganego trybu, tj. w szczególności dokonanie zgłoszenia z wykorzystaniem przewidzianych w tym zakresie kanałów zgłoszeń, bądź zachowanie zasad ujawnienia publicznego. Projekt przewiduje, że "złaszający powinien mieć uzasadnione podstawy, by sądzić, że będąca przedmiotem zgłoszenia informacja o naruszeniu jest prawdziwa w momencie dokonywania zgłoszenia", co ma wyeliminować przypadki niepotrzebnych zgłoszeń.

Wewnętrzne procedury zgłoszeń

Wewnętrznej procedurze zgłaszania naruszeń nadany zostanie charakter wewnątrzzakładowego aktu prawnego, a treść będzie uzgodniona z zakładowymi związkami pracy lub przedstawicielami pracowników. Pracodawca będzie obowiązany zapewnić właściwą organizację przyjmowania i weryfikacji zgłoszeń, w tym ochronę poufności tożsamości "sygnalisty" oraz osoby, której dotyczy zgłoszenie.

Przepisom ustawy, w zakresie obowiązku ustanowienia wewnętrznych kanałów zgłaszania naruszeń, podlegać będą początkowo firmy zatrudniające co najmniej 250 pracowników, a po dwóch latach także te mniejsze zatrudniające co najmniej 50 osób. 

RPO jako organ centralny wspierający sygnalistów

Projekt określi też odpowiednie organy państwa, do których będą mogły być dokonywane zgłoszenia "zewnętrzne". Jako organ centralny łączący udzielanie wsparcia osobom zgłaszającym naruszenia prawa oraz przyjmowanie zgłoszeń zewnętrznych wskazany został Rzecznik Praw Obywatelskich.

Jednak jak czytamy, "obok instytucji centralnej zadania przyjmowania zgłoszeń zewnętrznych będą mogły realizować z własnej inicjatywy także inne organy publiczne, przede wszystkim odnośnie do naruszeń w dziedzinach pozostających w zakresie ich działania".

Tryb rozpatrywania zgłoszeń w innych przepisach

Ustawa ureguluje zasady przyjmowania zgłoszeń oraz przekazywania zgłaszającym informacji zwrotnych co do podjętych działań następczych, które to kwestie ze swej istoty dotyczą relacji ze zgłaszającym. Nie będzie natomiast przedmiotem ustawy tryb rozpatrywania otrzymanych zgłoszeń, tj. badania informacji o zarzucanym naruszeniu oraz zakres i rodzaj czynności podejmowanych w tym zakresie, włącznie z ewentualnym wszczęciem postępowania wobec potencjalnego naruszyciela

Z kolei ujawnienie publiczne zdefiniowane będzie jako szeroko rozumiane podanie informacji o naruszeniu do wiadomości publicznej, ale regulacjom ustawy nie będą podlegały przypadki ujawnienia informacji bezpośrednio do prasy.

W ustawie zostanie zatem określony w szczególności:
1) status prawny osoby zgłaszającej naruszenie prawa, tzw. sygnalisty;
2) zakres i definicja naruszeń prawa podlegających zgłoszeniu;
3) warunki objęcia ochroną osób dokonujących zgłoszenia;
4) zgłoszenie naruszeń za pośrednictwem wewnętrznych kanałów (obowiązek ustanowienia wewnętrznych kanałów dokonywania zgłoszeń, procedury na potrzeby zgłoszeń wewnętrznych i działań następczych w związku ze zgłoszeniami);
5) zgłoszenie naruszeń za pośrednictwem zewnętrznych kanałów (ustanowienie zewnętrznych kanałów dokonywania zgłoszeń, wskazanie organów państwa przyjmujących zgłoszenia, procedury na potrzeby zgłoszeń zewnętrznych i działań następczych);
6) ujawnienie publiczne;
7) środki ochrony zgłaszających (zakaz działań odwetowych, środki ochrony przed działaniami odwetowymi, sankcje);
8) koncepcja i model instytucji centralnej zajmującej się przyjmowaniem zgłoszeń i udzielaniem wsparcia osobom zgłaszającym naruszenia prawa.

Źródło: KPRM