Medyczna placówka przyszłości, czyli jaka?

Rozwój sztucznej inteligencji, robotyki i robotów humanoidalnych oraz medycyny nierzadko rozbudza naszą wyobraźnię, którą równie często potrafią przegonić owoce postępu technologicznego. W pełni zautomatyzowany triaż, receptomaty z lekomatami wspierane przez sztuczną inteligencję czy diagnostyczne kombinezony zamiast foliowych czepków na buty… Kto wie, może to będzie nowy standard placówki medycznej przyszłości. 

Przebudzeniem ze snu może okazać się jednak wizyta w niejednym szpitalu powiatowym dziś. W nich trudno mówić o cyfryzacji już na tym pierwszym etapie, rejestracji, gdzie odwołanie planowej wizyty nawet telefonicznie, graniczy z cudem. W ramach debaty InnovationDay podczas sesji “Medyczna placówka przyszłości” zapytaliśmy ekspertów o to, co powinno być standardem organizacyjnym i technologicznym standardem dziś i jakie dobre praktyki należy zawrzeć w planowanej reformie opieki zdrowotnej by utorować ścieżkę dla nowego standardu placówek medycznych.

Jednym z największych bolączek polskich szpitali jest ich rentowność, a trudno znaleźć przestrzeń na rozmowy i inwestycjach w innowacje, gdy na co dzień nie starcza na uregulowanie podstawowych zobowiązań finansowych. Wyprowadzenie placówki na dodatni bilans to nie zawsze tylko kwestia wyceny świadczeń, a nierzadko odpowiedniego zarządzania i większej odpowiedzialności za budżet. Tu niekwestionowanym liderem okazuje się wolny rynek i wysokie poczucie odpowiedzialności społecznej biznesu. 

Wsparciem dla polskiego systemu ochrony zdrowia może być partnerstwo publiczno-prywatne (PPP), którego kultura w Polsce nie ma głębokich korzeni. Szlaki w tym obszarze przeciera szpital w Żywcu, który w 2020 roku został przejęty przez Grupę InterHealth Canada. Omawiając swoje doświadczenia dyrektor Szpitala Żywiec, Małgorzata Świątkiewicz podkreśliła znaczenie efektywnego zarządzania i elastyczności w działaniu. "Od momentu przejęcia szpitala we wrześniu 2020 roku udało nam się zredukować roczne straty na poziomie 10 mln złotych” - mówiła.

Wyzwania finansowe i płynność

Doświadczenia zagranicznego partnera w Polsce wykazały jednak, że jednym z największych wyzwań jest nieprzewidywalność wpływów finansowych. Dyrektor szpitala w Żywcu zwróciła uwagę na problem z płatnościami za nadwykonania, co negatywnie wpływa na płynność finansową jednostek medycznych. "System płatności za nadwykonania jest nieprzewidywalny, co stwarza duże problemy płynnościowe. Mamy świadczenia nielimitowane, za które wiemy, że NFZ zapłaci, ale często płaci nieregularnie" - wyjaśniła dyrektor​​.

Wycena świadczeń to sprawa drugorzędna

- Bo być może wtedy się okaże, że ta wycena wcale nie musi aż tak wysoko iść do góry. Duża część kosztów działalności szpitala to są koszty stałe i inaczej szpital będzie się bilansował gdy na jednej sali operacyjnej wykona się 5-6 zabiegów, a inaczej zbilansuje się szpital, który wykona tylko jeden taki zabieg. A wiemy, że takie szpitale też funkcjonują. Dla takiej placówki wzrost wyceny świadczeń i tak nie pozwoli na zbilansowanie się. Dlatego powinniśmy postawić na wolumen, a wolumen świadczeń to też dostępność dla pacjenta - podkreślała dyrektor szpitala w Żywcu.

W debacie eksperci podkreślali także istotną rolę nowych technologii zarówno w procesie efektywnego zarządzania placówkami, jak i opieki nad pacjentem. Jak zauważył dyrektor Instytutu Matki i Dziecka w Warszawie prof. Tomasz Maciejewski, dużym instytutom badawczym praca z nowymi technologiami i ich rozwój przychodzi łatwiej.

To pochłania też czas i wysiłek pracowników. “W tym czasie mogliby robić coś innego, bezpośrednio związanego z płatnikiem NFZ" - zauważył ekspert. I tu “przydałaby się ścieżka, gdzie wytypowane jednostki, które byłyby inkubatorami innowacji, miałyby dodatkowo płacone za możliwość współuczestniczenia w rozwijaniu, czy też ocenie pewnych aplikacji lub urządzeń, które potem można by zaimplementować w każdym szpitalu w Polsce”. Dlatego też, nie możemy oczekiwać, że w każdym szpitalu w Polsce znajdą się lekarze, pielęgniarki, którzy będą budować i rozwijać innowacje.

Kluczowe przy rozwoju i zaimplementowaniu nowych technologii dla całego systemu ochrony zdrowia jest zmiana percepcji w zakresie finansowania ochrony zdrowia.

Instytut Matki i Dziecka w Warszawie jest inicjatorem konkursu Mother and Child Startup Challenge i jak zauważa prof. Tomasz Maciejewski, w kuluarach rozmów z managerami ochrony zdrowia w kontekście wdrażania nowych technologii wskazuje się na paradoks, że te najbardziej skuteczne z perspektywy pacjenta innowacje, mogą okazać się de facto, nieopłacalne z perspektywy świadczeniodawcy. - Pewne innowacje mogą negatywnie wpłynąć na stan finansowy niektórych świadczeniodawców. Hipotetycznie jeśli damy pacjentom mojej placówki narzędzie typu self-checker to oni przestaną przychodzić do mojej placówki. Z jednej strony zmniejszy się obłożenie i to dobra wiadomość, z drugiej spadnie nam ruch i zmniejszy się przychód - mówił. Taki problem zauważył jeden ze współuczestników konkursu, w którym jeden z realizatorów projektu po szacunkach spadku ruchu na oddziale ratunkowym o 30%. 

Zmiany też wymaga podejście do struktur organizacyjnych, bo jak zauważył prof. Tomasz Maciejewski, że aby wdrożyć jakiekolwiek technologie wymieniane przez ekspertów, to musi wydarzyć się jedna rzecz - odpowiednie systemy informatyczne.

I kiedy te zmiany się zadzieją, możemy rozwiązać o implementacji nowoczesnych technologii do polskich placówek medycznych.

Obecnie najskuteczniejsze i najbardziej opłacalnymi technologiami z perspektywy systemu są aplikacje, które pozwalają przewidywać dość precyzyjnie zasoby ludzkie i sprzętowe. To przyszłość w optymalizacji pracy placówek - ocenia prof. Tomasz Maciejewski.

Takim przykładem może być system zarządzania szpitalem John Hopkins Hospital, o której wizytacji opowiedział w swojej wypowiedzi Dariusz Dziełak. 

W parze z tą technologią idą aplikację, które zdejmują czynności administracyjne z personelu medycznego, które są “zmorą” medyków. W ocenie prof. Tomasza Maciejowskiego, nowe technologie pozwalające na opiekę nad pacjentami w warunkach domowych również mają ogromny potencjał w przenoszeniu opieki na odpowiednim i satysfakcjonującym poziomie poza mury szpitala. A, jak podkreślił, powinniśmy chcieć przenieść opiekę “bliżej pacjenta i opiekować się nim w warunkach domowych po to, by nie był w szpitalu, który nigdy nie jest dla niego najbardziej przyjaznym miejscem”. Dlatego w tym celu powinniśmy inwestować w telemedycynę, czy tzw. ubieralne technologie (wearable).

Jak zwraca uwagę Dariusz Dziełak w sposób “trochę niezauważony” do podstawy procedur diagnostyki weszła już technologia wspierająca diagnostykę obrazową.

Choć, jak zauważył prof. Tomasz Maciejewski na świecie już istnieje przykład aplikacji, której algorytm zaimplementowany w działania SOR, po przyjęciu pacjenta z podejrzeniem udaru i wykonaniu u niego badania TK, podejmuje decyzje o dalszych krokach postępowania.

W naszym regionie, jak zauważa Katarzyna Fortak-Karasińska, Founding Partner w Kancelarii F/K LEGAL, “legislacja prawna pozostaje w tyle” z nowymi technologiami i o ile przed Unią Europejską trudne kwestie regulacji prawnych w zakresie wykorzystania sztucznej inteligencji to problemy zaczynają się już na szczeblu krajowym przy najbardziej prozaicznych rozwiązaniach.

Radczyni zwróciła uwagę na prozaiczną sytuację, gdzie świadczeniodawca chce, żeby pacjent podpisywał się na tablecie, ale deklaracja do NFZ musi być papierowa.